Trẻ tìm sự đồng cảm trên mạng và khoảng trống kết nối trong gia đình

Tâm sự trên mạng. Chia sẻ trên mạng. Vui buồn đều gửi gắm vào thế giới ảo. Đó dường như đã trở thành thói quen của không ít bạn trẻ. Sau cánh cửa phòng đóng sập với cha mẹ là một không gian số rộng lớn, nơi các em tìm kiếm sự giải tỏa "online". Có lẽ vì vậy mà nhiều trẻ ngày càng dành nhiều thời gian kết nối qua màn hình hơn là trò chuyện trực tiếp với gia đình.

Sự ra đời của các hội nhóm kiểu như “Con ghét bố mẹ” với hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn thành viên tham gia có thể không đơn thuần là một trào lưu bồng bột, mà có thể là chỉ báo về những tổn thương tâm lý tích tụ khi ít được lắng nghe, không được thấu cảm, thậm chí là những tổn thương suốt thời gian dài.

Em N.T.L ở phường Thành Sen chia sẻ: "Lựa chọn hội nhóm dạng này để tâm sự, chia sẻ bởi vì các bạn được tự do nói mà không ai biết mình là ai, đôi khi nói với cha mẹ không hiểu lại bị khiển trách".

Nhu cầu được giải toả là có thật. Bởi thực tế nhóm này không hẳn mang bản chất phản kháng mà nhiều trẻ tham gia đôi khi chỉ tìm kiếm sự đồng điệu, xác nhận rằng có ai đó cũng đang giống như mình.

Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận thẳng thắn: Việc tìm kiếm sự đồng cảm qua mạng ẩn chứa những rủi ro lớn. Ban đầu có thể chỉ là một bức xúc nhỏ vì điểm số, vì những lời nhắc nhở của cha mẹ, nhưng khi đặt sai chỗ, những cảm xúc ấy dễ bị “hiệu ứng đám đông” kích động, thổi phồng, tạo hiệu ứng lây lan. Ranh giới từ một phút giải tỏa tâm lý mong manh rất dễ trượt sang tư duy cực đoan, chống đối.

Và điều đáng lo ngại nhất là khi trẻ mất dần kết nối với thế giới thực để sống trọn trong thế giới ảo. Thay vì nghe những thứ mà trẻ cho là “la mắng", "kiểm soát", "so sánh” thì trẻ lại bị dẫn dụ bởi những “đồng cảm” những “hứa hẹn” mà đôi khi có thể là những cái bẫy.

Đầu tháng 10 vừa qua, tại Hà Tĩnh, nhờ sự cảnh giác của một tài xế taxi và sự vào cuộc kịp thời của Công an phường Thành Sen, một vụ việc dụ dỗ bé gái 14 tuổi ra Phú Thọ gặp người quen qua mạng đã được ngăn chặn.

Thiếu tá Đặng Thế Long - Phó Đội trưởng, Đội Phòng chống tội phạm sử dụng không gian mạng xâm phạm TTATXH, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Hà Tĩnh chia sẻ: "Việc bộc lộ thông tin cá nhân, hoàn cảnh gia đình hay những tổn thương về tâm lý có thể khiến các em trở thành mục tiêu của các đối tượng xấu. Chúng có thể giả danh là người đồng cảm để tạo lòng tin, từ đó tiếp cận, dụ dỗ, lừa đảo hoặc lợi dụng các em vào những mục đích tiêu cực. Tuy nhiên, không nên đánh đồng việc các em chia sẻ cảm xúc hay tham gia các hội, nhóm trên mạng là những biểu hiện lệch lạc về nhận thức và hành vi. Điều quan trọng là phải kịp thời nhận diện, ngăn chặn những hành vi lợi dụng tâm lý của các em để tác động, lôi kéo theo hướng tiêu cực".

Từ việc trẻ chia sẻ trên mạng xã hội, đặc biệt là những hội nhóm gây chú ý như vừa qua có thể thấy khoảng trống sợi dây kết nối trong gia đình. “Con ghét bố mẹ” có thể là lớp vỏ bọc của tổn thương chưa được lắng nghe. Có lẽ bố mẹ cũng cần nhìn nhận lại bản thân mình như cách nói “nhìn cây sửa đất, nhìn con sửa mình”. Thực tế những mối bất hoà, mâu thuẫn, trái chiều giữa con cái và bố mẹ không phải bây giờ mới có. Khác chăng trước đây trẻ ít bộc lộ hoặc không có không gian để bộc lộ. Còn bây giờ mạng xã hội mở ra nhiều không gian để trẻ có thể giải toả.

Không ít trường hợp phụ huynh quy chụp trẻ “vô ơn”, thiếu cảm thông cho bố mẹ. Song chúng ta phải thừa nhận: thế hệ “số” đang "gánh vác" những áp lực tâm lý hoàn toàn khác biệt so với thế hệ cha mẹ trước đây. Do đó, thay vì dùng quyền uy để cấm đoán, kiểm soát, vốn chỉ khiến con cái thêm lén lút và xa cách, phụ huynh buộc phải học cách làm cha mẹ trong kỷ nguyên số.

Chị Trần Thị Hải, phường Thành Sen - một phụ huynh có con trong độ tuổi mới lớn cho rằng: "Thực tế, trẻ em thời đại số có khả năng tiếp cận thông tin nhanh, đa chiều nên tính phản biện cũng ngày càng cao. Nhu cầu khẳng định mình, nhu cầu được tôn trọng vì thế cũng rất rõ. Do vậy, kết nối gia đình trong thời đại số đòi hỏi cha mẹ phải học cách chia sẻ, kết nối, tăng thời gian tâm sự cùng con, cũng có thể xây dựng những quy tắc về việc sử dụng không gian mạng trong gia đình như "bữa ăn không điện thoại” để tạo ra những khoảng thời gian thực tế kết nối các thành viên".

Hội nhóm tiêu cực cần được cơ quan chức năng kiểm soát, xử lý nghiêm, nhưng với gia đình, đó chính là chiếc gương phản chiếu để cha mẹ tự soi lại mình. Lá chắn vững chắc nhất bảo vệ con cái trước cạm bẫy mạng không nằm ở những hình phạt nặng nề, mà nằm ở sự thấu hiểu, trang bị năng lực tự bảo vệ, và kỹ năng nhận diện nguy cơ cho trẻ từ sớm. Và có lẽ, điều quan trọng vẫn là duy trì sợi dây kết nối giữa gia đình - cha mẹ - và con cái để mạng xã hội không phải là nơi duy nhất để trẻ tìm đến khi gặp những ấm ức, tổn thương trong cuộc sống.