Từ định hướng chính sách đến đổi mới cách dạy, cách học
Giáo dục STEM (tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) là một trong những hướng tiếp cận quan trọng trong đổi mới giáo dục phổ thông. Tuy nhiên, để triển khai thực chất, điều cốt lõi không chỉ là đầu tư thiết bị mà phải đổi mới cách dạy, cách học, giúp học sinh biết vận dụng kiến thức và phát huy tư duy sáng tạo. Thực tế, một số trường vẫn lúng túng trong lựa chọn nội dung, phương pháp. Có nơi chưa khai thác hiệu quả thiết bị, hoạt động STEM còn nặng về sản phẩm, trình diễn và thi đua.
Thông tư số 86/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học trong giáo dục phổ thông đã tạo cơ sở để các nhà trường chủ động triển khai giáo dục STEM phù hợp với điều kiện thực tế. Theo đó, trọng tâm không chỉ là nguồn lực đầu tư mà còn là việc lấy học sinh làm trung tâm, chú trọng thực hành, trải nghiệm, thiết kế và thử nghiệm sản phẩm; đồng thời bảo đảm an toàn, ứng dụng công nghệ số, sử dụng AI có trách nhiệm và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo đó, hoạt động được tổ chức qua 3 hình thức: bài học STEM tích hợp trong môn học; trải nghiệm STEM thông qua câu lạc bộ, dự án, hoạt động thực hành; nghiên cứu khoa học, kỹ thuật. Việc trang bị thiết bị giáo dục STEM được chia thành 3 mức độ: mức 1 khai thác thiết bị dạy học tối thiểu, cơ sở vật chất và vật liệu sẵn có, không bắt buộc có phòng STEM riêng; mức 2 bổ sung thiết bị phù hợp với nội dung, nhu cầu và điều kiện thực tế; mức 3 trang bị thiết bị chuyên sâu, công nghệ hiện đại phục vụ nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Làm chủ công nghệ, biến phòng học hiện đại thành không gian sáng tạo
Tháng 3/2026, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai tiếp nhận phòng học STEM hiện đại, tổng trị giá 3,4 tỷ đồng, với hệ thống thiết bị phục vụ thực hành, nghiên cứu, lập trình, tự động hóa và ứng dụng công nghệ số. Nhà trường xác định STEM là phương thức phát triển năng lực học sinh, không phải hoạt động làm thêm hay chạy theo chỉ tiêu thi đua. Các tổ chuyên môn rà soát chương trình, lựa chọn nội dung phù hợp để tích hợp STEM vào môn học, bảo đảm không phát sinh thời lượng bắt buộc, đầu điểm hay hồ sơ riêng ngoài quy định.
Điểm đáng chú ý, nhà trường phân luồng hoạt động giữa lớp học đại trà và phòng STEM chuyên sâu. Trong các tiết học thông thường, giáo viên tổ chức bài học đơn giản, tận dụng vật liệu sẵn có, gắn với thực tiễn địa phương; tại phòng STEM, học sinh được thực hành lập trình robot, tự động hóa, thiết kế, in 3D và sử dụng cảm biến đo lường.
Thầy Nguyễn Đình Thám - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai cho biết: “Ban Giám hiệu trực tiếp làm việc với các tổ chuyên môn để lựa chọn nội dung, phương thức triển khai phù hợp; khuyến khích, khen thưởng giáo viên có sáng kiến, tiết dạy STEM hiệu quả. Nhà trường không lấy số lượng sản phẩm hay giải thưởng làm áp lực thi đua; hoạt động trải nghiệm STEM phải xuất phát từ nhu cầu, sự tự nguyện của học sinh. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa được thực hiện công khai, minh bạch, không trở thành khoản thu bắt buộc đối với phụ huynh”.
Còn tại Trường THCS Can Lộc (xã Can Lộc), giáo dục STEM được triển khai linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế, theo định hướng của Thông tư 86. Với hơn 3.000 học sinh sau sáp nhập, nhà trường còn khó khăn về không gian thực hành, thiết bị và kinh phí mua sắm vật tư nên ưu tiên khai thác cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có và vật liệu sẵn có, theo mức độ 1 và 2. Các tổ chuyên môn lựa chọn nội dung gắn với thực tiễn địa phương như bảo vệ môi trường, phân loại rác, tiết kiệm nước, sản xuất nông nghiệp để xây dựng bài học STEM. Học sinh được vận dụng kiến thức liên môn, sử dụng công cụ số, phần mềm thiết kế phù hợp để chế tạo, thử nghiệm sản phẩm.
Cô Nguyễn Thị Thu Hằng - Hiệu trưởng Trường THCS Can Lộc chia sẻ: “Điều chúng tôi hướng tới không phải là tạo ra những sản phẩm thật đắt tiền hay phức tạp, mà là giúp học sinh biết vận dụng kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề nhỏ nhưng thiết thực trong cuộc sống. Cách làm này vừa giúp học sinh củng cố kiến thức, vừa rèn luyện kỹ năng hợp tác, tư duy phản biện, khả năng ứng dụng công nghệ số và sử dụng AI có trách nhiệm".
Còn tại cấp tiểu học, giáo dục STEM được triển khai nhằm chú trọng khơi gợi sự tò mò và hình thành tư duy giải quyết vấn đề từ những trải nghiệm đầu đời. Tại Trường Tiểu học, TH&THPT Albert Einstein, các hoạt động STEM được thiết kế theo hướng tích hợp liên môn, giúp học sinh kết nối kiến thức, kỹ năng đã học để giải quyết những tình huống gần gũi trong cuộc sống.
Cô Phan Thị Lan Anh - giáo viên STEM Trường Tiểu học, TH&THPT Albert Einstein cho biết, học sinh được tiếp cận STEM chủ yếu qua các dự án kéo dài 4 tiết: giới thiệu, triển khai dự án; cùng thực hiện, hoàn thiện sản phẩm và báo cáo kết quả. Qua đó, các em được tham gia từ khâu hình thành ý tưởng đến thực hành, trình bày sản phẩm, từng bước rèn luyện kỹ năng hợp tác, diễn đạt và tự tin chia sẻ sáng kiến. Giáo viên phải linh hoạt tổ chức, thường xuyên quan sát, điều chỉnh để mỗi em đều có cơ hội tham gia và trải nghiệm.
Đây cũng là định hướng của Thông tư 86 đối với cấp tiểu học: hình thành năng lực nền tảng, giúp học sinh biết kết nối, vận dụng kiến thức và kỹ năng để giải quyết những vấn đề đơn giản, hình thành tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề, tạo nền tảng cho các cấp học tiếp theo.
Thực tiễn tại các trường học ở Hà Tĩnh cho thấy, dù cách làm khác nhau, giáo dục STEM đều hướng đến mục tiêu đưa kiến thức vào thực tiễn, giúp học sinh chủ động khám phá, thực hành và giải quyết vấn đề.
Em Nguyễn Đăng Tân, học sinh lớp 10A1, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai hào hứng khi được tiếp cận máy cắt, máy in 3D, thực hành lắp ráp và lập trình robot tự động. Tân chia sẻ: “Những nội dung về robot cảnh báo va chạm, hệ thống điều khiển, dây chuyền sản xuất tự động giúp em hình dung rõ hơn ứng dụng của công nghệ trong đời sống, sản xuất, nhất là khả năng giảm thao tác thủ công, tiết kiệm chi phí, sức lao động và năng lượng".
Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT đã tạo hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong tổ chức hoạt động STEM. Khi STEM không còn là nhiệm vụ mang tính phong trào hay áp lực báo cáo, mà trở thành một phương thức học tập tự nhiên trong mỗi nhà trường, những giờ học sẽ thực sự trở thành hành trình khám phá. Từ những ý tưởng nhỏ hôm nay, niềm say mê khoa học, tinh thần đổi mới sáng tạo và năng lực làm chủ công nghệ sẽ từng bước được bồi đắp cho thế hệ học sinh Hà Tĩnh.