Thị trường năng lượng mấy ngày qua giống như “tàu lượn siêu tốc”. Chỉ trong chưa đầy 72 giờ, giá cả và tâm lý nhà đầu tư thay đổi liên tục, lúc căng như dây đàn, lúc lại chùng xuống bất ngờ.
Nguyên nhân nằm ở eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Việc tuyến đường này lúc mở, lúc đóng trong thời gian ngắn đã khiến thị trường chao đảo, còn doanh nghiệp vận tải và giới đầu tư thì gần như không kịp trở tay.
Cú "quay xe" trên đồ thị giá dầu
Ngay khi tuần giao dịch mới bắt đầu, dòng vốn trên thị trường hàng hóa đã phản ứng mạnh mẽ trước rủi ro đứt gãy nguồn cung.
Theo Bloomberg, giá dầu ghi nhận mức tăng phi mã, trong đó dầu thô Brent vọt lên tới 7,9%, chạm ngưỡng 97,5 USD/thùng. Dầu WTI cũng nhanh chóng giao dịch quanh mốc 90 USD/thùng.
Sự bứt phá này hoàn toàn trái ngược với bức tranh của ngày thứ sáu tuần trước. Khi đó, thông tin eo biển Hormuz được "mở cửa hoàn toàn" đã thổi một luồng gió lạc quan vào thị trường. Giá dầu Brent từng lao dốc hơn 9% nhờ kỳ vọng chuỗi cung ứng năng lượng sẽ sớm khơi thông, giải tỏa áp lực chi phí cho nền kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, trạng thái lạc quan không duy trì được lâu. Chỉ một ngày sau, quyết định mở cửa bị đảo ngược, các biện pháp hạn chế hàng hải được tái thiết lập. Lý do xuất phát từ việc lệnh phong tỏa các cảng biển vẫn tiếp tục được duy trì, khiến rủi ro lưu thông không thể hạ nhiệt.
Sự thay đổi trạng thái quá nhanh khiến giới đầu tư không kịp trở tay. Theo Reuters, dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy chỉ có khoảng 8 tàu chở dầu và khí đốt kịp lách qua eo biển trong khung thời gian ngắn ngủi tuyến đường này mở cửa vào sáng thứ Bảy. Ngay sau đó, cánh cửa lại đóng sập, kéo theo sự thận trọng tột độ của dòng vốn.
Bài toán chi phí từ hàng vạn thủy thủ mắc kẹt
Đối với giới kinh doanh vận tải biển, rủi ro không chỉ nằm ở những con số trên bảng điện tử. Mối đe dọa lớn nhất là sự ách tắc tài sản và chi phí vận hành đội lên từng ngày trên thực địa.
Eo biển Hormuz là nơi xử lý khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của toàn thế giới. Việc đóng cửa tuyến đường này trên thực tế đã khiến khoảng 20.000 thủy thủ cùng hàng trăm con tàu bị mắc kẹt bên trong vùng Vịnh. Họ không thể tiến lên, cũng chẳng thể lùi lại, tạo ra một điểm nghẽn khổng lồ.
Trong ngành logistics, mỗi ngày tàu nằm chờ là một ngày chi phí lưu bãi, chi phí thuê tàu và bảo hiểm tăng vọt. Sự cố mới nhất liên quan đến việc một tàu chở hàng bị chặn bắt tại Vịnh Oman khi tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa càng làm tăng thêm tâm lý e ngại. Dù thủy thủ đoàn an toàn, nhưng những sự cố tương tự đủ sức làm tê liệt quyết định khởi hành của bất kỳ hãng tàu nào.
Nút thắt 30 tỷ USD và rủi ro bảo hiểm hàng hải
Đằng sau sự đình trệ của chuỗi cung ứng là một ván cược lớn về tài chính. Theo Reuters, một quan chức cấp cao chia sẻ rằng việc giải tỏa các khoản tiền bị phong tỏa là một phần của thỏa thuận để mở cửa lại eo biển.
Con số này ước tính lên tới khoảng 30 tỷ USD, chủ yếu là doanh thu từ xuất khẩu dầu khí đang bị đóng băng. Điều kiện đặt ra là phải có sự đảm bảo quyền tự do hàng hải hoàn toàn cho các tàu thương mại. Ở chiều ngược lại, phía Mỹ khẳng định lệnh phong tỏa đối với các tàu cập cảng hoặc rời cảng sẽ vẫn có hiệu lực cho đến khi một thỏa thuận toàn diện được hoàn tất.
Ngay cả khi các rào cản về mặt chính sách được gỡ bỏ, bài toán kinh doanh vận tải vẫn đối mặt với rào cản kỹ thuật nghiêm trọng. Rủi ro từ thủy lôi đang là nỗi ám ảnh lớn nhất của các chủ tàu và các tập đoàn bảo hiểm hàng hải.
Hải quân Mỹ đã phát đi khuyến cáo rằng mức độ đe dọa từ thủy lôi trong khu vực Sơ đồ phân luồng giao thông (TSS) - tuyến đường vốn được vận tải quốc tế sử dụng từ những năm 1970 - vẫn chưa được xác định rõ.
Ông Jakob Larsen, Giám đốc an ninh của hiệp hội vận tải biển lớn nhất thế giới BIMCO, cũng đưa ra đánh giá thận trọng. Ông nhấn mạnh rằng tình trạng các làn đường hàng hải hiện rất rủi ro và các công ty vận tải nên cân nhắc tránh khu vực này. Khi rủi ro chưa được định lượng rõ ràng, phí bảo hiểm hàng hải qua khu vực này chắc chắn sẽ duy trì ở mức cao kỷ lục, ăn mòn biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Thị trường tài chính và thương mại quốc tế vốn rất nhạy cảm với sự không chắc chắn. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã tóm tắt tình thế hiện tại: "Chúng tôi có thể mở eo biển bằng nhiều cách, nhưng cách tốt nhất là chấm dứt xung đột".
Trước khi dòng chảy thương mại thực sự được khơi thông một cách an toàn, eo biển Hormuz sẽ vẫn là biến số khó lường nhất của kinh tế toàn cầu bởi chỉ một thay đổi nhỏ tại đây cũng đủ sức định hình lại chi phí của toàn bộ chuỗi cung ứng.