Chiều 10/12, Quốc hội thông qua Luật Báo chí (sửa đổi), trong đó siết chặt nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí và lần đầu xác lập rõ đây là trách nhiệm pháp lý bắt buộc của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền.
Theo luật, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn, cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền vừa có quyền, vừa có nghĩa vụ cung cấp thông tin cho báo chí và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã cung cấp. Cơ quan báo chí sử dụng thông tin chuẩn xác và nêu rõ xuất xứ nguồn tin.
Các trường hợp được phép từ chối cung cấp thông tin được quy định cụ thể, gồm thông tin thuộc bí mật nhà nước, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; thông tin về vụ án đang điều tra hoặc chưa xét xử, trừ trường hợp phục vụ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm; thông tin về vụ việc đang trong quá trình thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp khi chưa có kết luận chính thức và chưa được phép công bố.
Luật cũng ràng buộc rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức trong việc trả lời báo chí đối với các kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo do cơ quan báo chí chuyển đến, đồng thời phải thông báo biện pháp xử lý. Chính phủ sẽ quy định chi tiết trình tự, cách thức thực hiện trách nhiệm này.
Giảm thuế, hỗ trợ tài chính cho báo chí làm nhiệm vụ chính trị
Luật quy định Nhà nước thực hiện chính sách ưu đãi thuế đối với cơ quan báo chí tham gia tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, thông tin đối ngoại, truyền thông chính sách, phục vụ thiếu niên, nhi đồng, người khuyết tật, đồng bào vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn và trong tình trạng khẩn cấp theo quyết định của Thủ tướng.
Nội dung này nằm trong nhóm chính sách của Nhà nước phát triển báo chí, cùng với các cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu, hỗ trợ cước truyền dẫn và chi phí phát sóng cho báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị.
Bên cạnh đó, Nhà nước thực hiện giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu, hỗ trợ cước truyền dẫn, chi phí phát sóng để báo chí thực hiện các nhiệm vụ trọng yếu, bảo đảm duy trì hoạt động ổn định của hệ thống báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số.
Tổ chức cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện
Luật bổ sung quy định về cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện - mô hình cơ quan báo chí có nhiều loại hình và cơ quan báo chí trực thuộc, được hưởng cơ chế đặc thù về tài chính và được thành lập theo chiến lược phát triển hệ thống báo chí do Thủ tướng phê duyệt.
Các cơ quan báo chí khác được phép thực hiện một hoặc một số loại hình báo chí, có một hoặc một số sản phẩm báo chí. Báo phát thanh, truyền hình cấp tỉnh được phép có nhiều loại hình, nhiều sản phẩm. Tất cả cơ quan báo chí đều phải có giấy phép hoạt động do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp.
Thủ trưởng cơ quan điều tra được yêu cầu cung cấp nguồn tin
Luật quy định cơ quan báo chí và nhà báo có quyền và nghĩa vụ không tiết lộ người cung cấp thông tin, trừ trường hợp có yêu cầu bằng văn bản của Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân, Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh và tương đương; Thủ trưởng Cơ quan điều tra Bộ Công an và Thủ trưởng Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh để phục vụ điều tra, truy tố, xét xử.
Các cơ quan này có trách nhiệm bảo vệ người cung cấp thông tin. So với luật hiện hành, thẩm quyền yêu cầu cung cấp nguồn tin đã được mở rộng thêm đối với Thủ trưởng Cơ quan điều tra Bộ Công an và Công an cấp tỉnh.
Báo chí chịu trách nhiệm về nội dung phát trên mạng xã hội
Luật dành riêng một mục quy định hoạt động báo chí trên không gian mạng, yêu cầu cơ quan báo chí khi đăng, phát thông tin trên mạng xã hội phải tuân thủ đầy đủ pháp luật về báo chí, an ninh mạng, đúng tôn chỉ, mục đích.
Cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm về nội dung, bản quyền đối với thông tin đăng tải trên nền tảng mạng xã hội thuộc kênh nội dung chính thức của mình. Trường hợp nội dung bị thay đổi do lỗi kỹ thuật từ phía tổ chức vận hành nền tảng, báo chí không phải chịu trách nhiệm.
Nội dung xuất bản trên không gian mạng phải được lưu giữ trên hệ thống máy chủ theo quy định về lưu chiểu báo chí điện tử.
Siết điều kiện cấp thẻ nhà báo
Luật quy định diện được cấp thẻ nhà báo gồm lãnh đạo, trưởng hoặc phó phòng ban nghiệp vụ báo chí; phóng viên, biên tập viên của cơ quan báo chí và thông tấn quốc gia; quay phim, đạo diễn chương trình phát thanh, truyền hình không phải phim truyện của các đơn vị được cấp phép.
Người đã được cấp thẻ nhưng được điều chuyển sang giảng dạy chuyên ngành báo chí tại cơ sở giáo dục đại học, sang công tác tại hội nhà báo các cấp hoặc trực tiếp làm quản lý nhà nước về báo chí vẫn thuộc diện được xem xét cấp thẻ.
Người được cấp thẻ nhà báo phải là công dân Việt Nam, có địa chỉ thường trú tại Việt Nam, có bằng tốt nghiệp đại học trở lên. Với quay phim truyền hình và người dân tộc thiểu số làm báo bằng tiếng dân tộc trên các loại hình báo chí, điều kiện tối thiểu là bằng cao đẳng.
Điểm mới là người được cấp thẻ lần đầu phải có thời gian công tác liên tục tại cơ quan báo chí từ 2 năm trở lên và bắt buộc phải hoàn thành lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, đạo đức nghề nghiệp. Riêng lãnh đạo cơ quan báo chí đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chấp thuận bổ nhiệm thì không áp dụng điều kiện này. Thẻ nhà báo có thời hạn 5 năm.
Luật Báo chí sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
