Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về việc đồng ý chủ trương và giao UBND tỉnh Hà Tĩnh chủ trì, phối hợp với Bộ VH-TT&DL và các cơ quan liên quan xây dựng Hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ (1778 - 2028), UBND tỉnh Hà Tĩnh đã tổ chức xây dựng hồ sơ khoa học theo đúng quy trình, quy định.
Nguyễn Công Trứ (1778 - 1858) quê làng Uy Viễn, nay thuộc xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, là nhân vật tiêu biểu trong lịch sử, văn hóa Việt Nam thế kỷ XIX; có nhiều đóng góp trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội, văn học, nghệ thuật, văn hóa, giáo dục, chính trị, quân sự. Hồ sơ xác định sự kiện đề xuất là “Kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ - Doanh điền sứ, nhà thơ, nhà văn hóa (1778 - 1858)”, dự kiến tổ chức vào năm 2028.
UBND tỉnh Hà Tĩnh đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị, địa phương liên quan; mời các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu trong và ngoài tỉnh tham gia nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, khảo sát thực tế, xây dựng các chuyên đề và hoàn thiện hồ sơ khoa học.
Quá trình xây dựng hồ sơ được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu, đối chiếu các nguồn chính sử, tư liệu lưu trữ, công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế; đồng thời làm rõ giá trị, đóng góp, mức độ ảnh hưởng và sức lan tỏa của di sản và những giá trị gắn với Nguyễn Công Trứ trên các lĩnh vực.
Trên cơ sở các ý kiến tư vấn, góp ý của Viện Văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch Việt Nam (thuộc Bộ VH-TT&DL), các nhà khoa học, chuyên gia và cơ quan liên quan, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã tiếp thu, chỉnh sửa, bổ sung và hoàn thiện hồ sơ khoa học theo biểu mẫu và yêu cầu, trong đó tập trung làm rõ cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp nổi bật của Nguyễn Công Trứ trên các lĩnh vực.
Về kinh tế - xã hội, trên cương vị Doanh điền sứ, Nguyễn Công Trứ đã tổ chức khẩn hoang, trị thủy, lập làng, ổn định dân cư và thành lập huyện Tiền Hải (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), huyện Kim Sơn (nay thuộc tỉnh Ninh Bình); xây dựng những mô hình tổ chức sản xuất, quản trị cộng đồng và phát triển vùng duyên hải có giá trị lịch sử lâu dài. Những hoạt động này thể hiện năng lực tổ chức thực tiễn, để lại những giá trị lịch sử và những bài học về tổ chức cộng đồng, phát triển sinh kế, thích ứng với điều kiện tự nhiên.
Về văn học, nghệ thuật và văn hóa, Nguyễn Công Trứ là tác gia có phong cách độc đáo, có đóng góp quan trọng trong phát triển và hoàn thiện thể Hát nói - thể thơ gắn với nghệ thuật Ca trù. Hồ sơ làm rõ những giá trị trong di sản văn học, nghệ thuật của Nguyễn Công Trứ, cũng như sự tiếp nhận, nghiên cứu và phổ biến các giá trị thơ - nhạc gắn với tên tuổi của ông. Ca trù là loại hình nghệ thuật đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2009.
Về tư tưởng, giáo dục và nhân cách, Hồ sơ làm rõ những giá trị tư tưởng, tinh thần trách nhiệm xã hội, ý thức cống hiến và quan niệm về vai trò của con người, giáo dục và đời sống cộng đồng thể hiện trong cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Công Trứ. Những giá trị này được nghiên cứu trong mối liên hệ với các vấn đề đương đại về giáo dục, văn hóa và phát triển cộng đồng.
Về ảnh hưởng và mức độ lan tỏa, Hồ sơ tổng hợp các tư liệu, công trình nghiên cứu và sự tiếp nhận về Nguyễn Công Trứ tại một số cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong và ngoài nước; đồng thời làm rõ những giá trị và đóng góp của danh nhân có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi địa phương, quốc gia.
Hồ sơ cũng làm rõ sự phù hợp của việc đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ với các mục tiêu, lý tưởng của UNESCO trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, thúc đẩy sáng tạo và phát triển bền vững; đồng thời nghiên cứu, làm rõ những giá trị có thể tiếp tục được bảo tồn, phát huy trong bối cảnh hiện nay.
Đặc biệt, hồ sơ gắn việc phát huy các giá trị gắn với Nguyễn Công Trứ với bảo vệ, truyền dạy Ca trù, cũng như nghiên cứu, phát huy những bài học từ hoạt động trị thủy, khai hoang, tổ chức cộng đồng và thích ứng với điều kiện tự nhiên.
Để bảo đảm tiến độ, chất lượng và thực hiện đầy đủ quy trình, thủ tục lập Hồ sơ đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ, UBND tỉnh Hà Tĩnh đề nghị Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL tổ chức thẩm định hồ sơ khoa học, trên cơ sở đó hướng dẫn tỉnh tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện.
Sau khi hồ sơ được hoàn thiện theo kết quả thẩm định, đề nghị Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL xem xét, phối hợp với Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định việc gửi hồ sơ đề nghị UNESCO cùng kỷ niệm 250 năm ngày sinh Nguyễn Công Trứ (1778 - 2028) theo quy định.
