Đằm sâu nguồn cội từ lễ rằm tháng Bảy

Cứ mỗi độ tháng Bảy âm lịch, trong lòng ông Đặng Đình Khanh lại xôn xao nỗi nhớ quê hương. Ở tuổi ngoài 60, có hơn 30 năm mải miết mưu sinh và lập nghiệp tại TP Hồ Chí Minh, nhưng chưa khi nào, người con Hà Tĩnh ấy nguôi ngoai bóng hình làng quê cũ. Đợt này, niềm háo hức như nhân lên gấp bội khi dòng họ Đặng Đình của ông tổ chức kỳ đại lễ tế tổ, sự kiện trọng đại 10 năm mới diễn ra một lần. Gác lại lo toan thường nhật, ông cùng gia đình vượt hàng nghìn cây số trở về quê.

Sinh ra trong dòng họ Đặng Đình tại thôn Tân Trung (xã Hồng Lộc), ông Khanh luôn tự hào về mạch nguồn gia tộc giàu truyền thống. Từ khi vị thủy tổ đến đây khai hoang lập nghiệp hàng trăm năm trước, dòng họ đã trải qua 19 đời nối tiếp. Không chỉ lâu đời, họ Đặng Đình còn nổi tiếng bởi tinh thần hiếu học. Tiếp nối tiền nhân, thế hệ hôm nay đang có hàng chục người đỗ đạt, giữ chức vụ cao trong nhiều lĩnh vực. “Với chúng tôi, dù đi đâu, ở đâu, quê hương, dòng tộc vẫn là bến đậu yên bình nhất để trái tim hướng về. Rằm tháng Bảy chính là dịp thắt chặt tình thân” - ông Khanh chia sẻ.

Tại nhà thờ dòng họ Lê ở thôn Thạch Bắc (xã Mai Phụ), rằm tháng Bảy năm nay cũng rộn ràng và trang nghiêm. Trải qua 15 đời lập nghiệp trên vùng đất bên sông Cửa Sót, dòng họ sở hữu bề dày lịch sử “văn võ song toàn”. Gia phả ghi danh nhiều thế hệ tướng quân, dũng sĩ xông pha trận mạc; đặc biệt, đây là cái nôi cách mạng, nơi sinh ra những chiến sĩ Xô viết Nghệ Tĩnh kiên trung như: Lê Đình Trợi (1903-1983) - Bí thư Chi bộ Đảng đầu tiên của Tổng Vĩnh Luật, xã Mai Phụ ngày nay.

Mùa rằm tháng Bảy năm nay, niềm tự hào nguồn cội của con cháu họ Lê càng nhân lên khi ngôi từ đường khang trang vừa hoàn thành tôn tạo với kinh phí gần 3 tỷ đồng từ đóng góp của con cháu. Ông Lê Xuân Hoa - Chủ tịch Hội đồng gia tộc họ Lê xúc động chia sẻ: “Trải qua 15 đời lập nghiệp, điều làm con cháu dòng họ Lê chúng tôi tự hào nhất là truyền thống yêu nước, kiên cường với nhiều võ tướng, chiến sĩ cách mạng kiên trung. Từ đường hoàn thành đúng dịp rằm tháng Bảy nên con cháu rất phấn khởi”.

Những ngày vừa qua, người dân tại một số tuyến phố phường Thành Sen đã có dịp chứng kiến không khí sôi nổi của đoàn rước bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh nhà thờ dòng họ Nguyễn Văn của con cháu dòng họ và người dân tổ dân phố 35. Đúng dịp rằm tháng Bảy, sự kiện nhà thờ được xếp hạng di tích cấp tỉnh càng làm cho con cháu thêm tự hào về bề dày lịch sử trên 500 năm của dòng họ.

Tại nhà thờ, hai bản gia phả Hán Nôm cùng hệ thống văn bia do Tiến sĩ Hồ Sỹ Dương biên soạn ghi danh 80 vị tiền tổ có công lao lớn. Từ Đề đốc Trung Quận công Nguyễn Văn Chất cống hiến bảo vệ biển đảo thời Lê - Trịnh, các bậc túc nho như Nguyễn Văn Thịnh, Nguyễn Văn Giáp, cho đến các tướng lĩnh và 72 liệt sĩ ngã xuống trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đã làm nên một dòng họ rạng danh quê hương.

Ông Nguyễn Hồng Tư - Chủ tịch Hội đồng gia tộc họ Nguyễn Văn cho biết: “Sự kiện nhà thờ họ được công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh là phần thưởng vô giá và là niềm tự hào khôn xiết của toàn thể dòng họ chúng tôi. Truyền thống vẻ vang hơn 500 năm về lòng trung nghĩa, tinh thần hiếu học là kim chỉ nam để con cháu dù ở khắp mọi miền Tổ quốc hay nước ngoài luôn hướng về nguồn cội. Đây là điểm tựa tinh thần vững chắc để mỗi người không ngừng rèn luyện, sống xứng đáng với công đức tiên tổ, tiếp tục đóng góp sức trẻ và trí tuệ cho sự nghiệp phát triển của quê hương, đất nước”.

Chưa có tư liệu nào cho biết chính xác phong tục rằm tháng Bảy ra đời từ lúc nào, chỉ biết rằng trải qua hàng trăm năm, nét văn hóa này đã được người Hà Tĩnh gìn giữ và phát huy như một truyền thống tốt đẹp. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Lê Văn Tùng, trải qua thời gian, phong tục rằm tháng Bảy tại Hà Tĩnh đã có sự biến chuyển sâu sắc, hòa quyện giữa tín ngưỡng truyền thống hướng về tổ tiên nguồn cội và tinh thần vu lan báo hiếu của Phật giáo.

“Rằm tháng Bảy ở Hà Tĩnh không đơn thuần là một hành vi tín ngưỡng tâm linh, mà đã trở thành một hệ giá trị văn hóa - nhân văn sâu sắc. Dù trải qua bao biến thiên lịch sử, việc con cháu khắp mọi miền tìm về bái tổ, cùng nhau trao truyền gia phong và tiếp nối mạch nguồn truyền thống chính là động lực tinh thần vô giá. Qua đó, biến niềm tự hào dòng tộc thành trách nhiệm, thôi thúc mỗi người sống tốt hơn, cống hiến nhiều hơn cho quê hương, đất nước” - ông Lê Văn Tùng bày tỏ.