Di sản Truyện Kiều và khát vọng định vị tọa độ văn hóa quốc gia

(Baohatinh.vn) - Hà Tĩnh không chỉ là vùng đất học mà còn là nơi lưu giữ một trong những di sản văn hóa đặc sắc nhất của dân tộc - Truyện Kiều và cuộc đời Đại thi hào Nguyễn Du. Làm thế nào để chuyển hóa nguồn tài nguyên ấy thành động lực phát triển kinh tế, đưa Hà Tĩnh trở thành một tọa độ văn hóa trên bản đồ công nghiệp văn hóa quốc gia? Đó là bài toán đang được đặt ra từ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

b1.jpg
Chương trình nghệ thuật tại lễ kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du.

Tài nguyên to lớn, độc nhất vô nhị từ Truyện Kiều

Mùa hè năm 2023, thông qua kết nối của Hiệp hội Du lịch Hà Tĩnh, đoàn đại diện nhiều doanh nghiệp lữ hành lớn phía Nam đã có chuyến khảo sát các điểm đến trên địa bàn tỉnh. Đến Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du ở xã Tiên Điền, ai cũng ấn tượng trước chiều sâu của một không gian văn hóa đặc biệt. Nhưng sau sự ngỡ ngàng là một nỗi tiếc nuối, vì một di sản lớn vẫn chưa được chuyển hóa thành những trải nghiệm đủ sức níu chân du khách.

bqbht_br_a3.jpg
Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du. Ảnh Đậu Hà.

Bà Dương Yến Ly - Phó Giám đốc Công ty Du lịch Chim Cánh Cụt (TP Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Ở TP Hồ Chí Minh, có khi chỉ với một bức ảnh về danh nhân văn hóa, chúng tôi vẫn có thể xây dựng một câu chuyện hấp dẫn để bán tour. Trong khi đó, Tiên Điền sở hữu cả một kho tàng về Nguyễn Du và Truyện Kiều nhưng ngoài việc tham quan hiện vật, du khách gần như chưa có thêm sản phẩm để trải nghiệm, tương tác hay mang về. Chúng ta đang sở hữu một mỏ kim cương nhưng mới chỉ dừng lại ở việc đóng khung trong tủ kính”.

bqbht_br_a1.jpg
bqbht_br_a2.jpg
Đoàn lữ hành đến từ các tỉnh phía Nam tham quan Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du và một số điểm đến tại xã Tiên Điền.

Một thực tế là giá trị của Truyện Kiều không chỉ hiện diện trong không gian Khu lưu niệm Nguyễn Du mà còn lan tỏa lâu bền trong đời sống văn hóa dân tộc. Nhiều năm qua, Ban Quản lý Di tích Nguyễn Du (nay là Phòng Quản lý Di tích Đại thi hào Nguyễn Du, thuộc Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh) đã sưu tầm hàng nghìn hiện vật, tư liệu quý phản ánh sức sống của Truyện Kiều ở cả 3 miền Bắc - Trung - Nam. Từ cây đàn tranh khảm điển tích Thúy Kiều, những bộ đĩa mai hạc chép thơ Kiều đến tranh sứ, tranh kính vẽ tích Kiều..., mỗi hiện vật đều là minh chứng cho hành trình hơn 2 thế kỷ Truyện Kiều thấm sâu vào đời sống tinh thần của người Việt.

bqbht_br_a4.jpg
Ấn phẩm Truyện Kiều được dịch bằng nhiều ngôn ngữ trên thế giới được trưng bày tại Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du.

Sức sống ấy vẫn tiếp tục được nối dài trong đời sống đương đại. Sau nhiều năm sưu tầm các ấn phẩm và kỷ vật về Truyện Kiều, năm 2024, doanh nhân Trần Hữu Tài (TP Hồ Chí Minh) đã mở CSO Gallery tại phố cổ Hội An. Chỉ sau hơn 2 năm hoạt động, không gian này đã trở thành điểm hẹn của đông đảo du khách quốc tế, cho thấy một tác phẩm văn học kinh điển hoàn toàn có thể được chuyển hóa thành sản phẩm văn hóa hấp dẫn nếu được kể bằng những phương thức sáng tạo.

bqbht_br_a6.jpg
bqbht_br_a7.jpg
Những hiện vật đặc sắc thể hiện văn hóa Kiều trong đời sống người Việt 3 miền.

Thực tế, nhiều quốc gia đã xây dựng thành công những ngành công nghiệp văn hóa từ các kiệt tác văn học. Trong đó, ở Anh với Shakespeare, Tây Ban Nha với “Don Quixote” hay Trung Quốc có những phim trường tái hiện bối cảnh “Tây du ký”, “Tam Quốc diễn nghĩa”… tất cả đều đã vượt khỏi khuôn khổ của một tác phẩm để trở thành thương hiệu văn hóa, du lịch và kinh tế.

Đối chiếu với những kinh nghiệm đó càng cho thấy, Truyện Kiều không chỉ là một kiệt tác văn chương, mà còn là nguồn tài nguyên văn hóa độc bản với độ phủ rộng, chiều sâu lịch sử và sức sống hiếm có. Vấn đề đặt ra hôm nay không còn là giá trị của di sản, mà là khả năng chuyển hóa giá trị ấy thành những sản phẩm văn hóa sáng tạo, để “mỏ kim cương” này thực sự tỏa sáng trong đời sống đương đại.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Biện Minh Điền (Trường Đại học Vinh) khẳng định: “Hà Tĩnh đang nắm giữ một tài nguyên nhân văn có sức lay động toàn cầu. Việc xây dựng một trục không gian văn hóa Truyện Kiều tại đây không chỉ là câu chuyện bảo tồn đơn thuần, mà là yêu cầu cấp thiết để tạo ra một hệ sinh thái văn hóa - kinh tế đặc sắc. Trục không gian này sẽ là bệ phóng để hiện thực hóa các giá trị tinh thần thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh cao, xứng tầm với vị thế của một kiệt tác thế giới”.

Rộng mở phát triển công nghiệp văn hóa từ Truyện Kiều

Khát vọng chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực phát triển của Hà Tĩnh không phải là một ý tưởng đơn lẻ, mà được đặt trong dòng chảy chiến lược từ Trung ương đến địa phương. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định phát huy sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trở thành nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững.

bqbht_br_a5.jpg
Các nhà nghiên cứu tham quan bảo tàng di sản Truyện Kiều tại Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du. Ảnh tư liệu.

Trên tinh thần đó, Nghị quyết số 18-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2020-2025 về xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh cũng đã xác định phát triển công nghiệp văn hóa là một trong những hướng đi quan trọng, phấn đấu đưa doanh thu ngành đạt mức khá của cả nước vào năm 2030. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030 tiếp tục kế thừa định hướng này, xác định phát huy giá trị di sản thành nguồn lực nội sinh, tạo đột phá cho phát triển bền vững.

Trong lộ trình ấy, quê hương Tiên Điền cùng không gian văn hóa Nguyễn Du được xác định là một trong những hạt nhân để hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa của tỉnh. Hiện, Hà Tĩnh đang khẩn trương hoàn thiện “Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa” với mục tiêu đưa các di sản văn hóa, trong đó có Truyện Kiều từ một kiệt tác văn chương trở thành chất liệu của kinh tế sáng tạo, nơi giá trị văn hóa được chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm có khả năng tạo ra giá trị gia tăng.

bqbht_br_a10.jpg
Một góc không gian văn hóa Tiên Điền, quê hương Đại thi hào Nguyễn Du.

Thạc sĩ Hồ Việt Anh - nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nguyễn Du, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Tĩnh chia sẻ: “Để giải bài toán kinh tế từ di sản, Hà Tĩnh không thể chỉ dừng ở dịch vụ tham quan mà cần kiến tạo một chuỗi sản phẩm đồng bộ. Từ những không gian gắn với Truyện Kiều như “vườn Thúy”, “lầu Ngưng Bích”, các chương trình nghệ thuật, trò chơi trải nghiệm đến ẩm thực, quà tặng lưu niệm… đều cần được quy hoạch trong một hệ sinh thái du lịch văn hóa. Chỉ khi di sản bước ra khỏi không gian trưng bày để hiện diện trong đời sống đương đại, Truyện Kiều mới thực sự tạo ra giá trị kinh tế và sinh kế bền vững cho cộng đồng”.

bqbht_br_a9.jpg
Thạc sĩ Hồ Việt Anh - nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nguyễn Du, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Tĩnh.

Định hướng ấy cũng chính là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 18-NQ/TU khi xác định xây dựng Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du thành trung tâm văn hóa - du lịch của quốc gia và khu vực; nâng tầm lễ hội Nguyễn Du - Truyện Kiều, đồng thời đầu tư xây dựng không gian văn hóa “Nguyễn Du - Truyện Kiều” tương xứng với tầm vóc di sản. Từ tư duy “bảo tồn để lưu giữ”, Hà Tĩnh đang từng bước chuyển sang “bảo tồn để phát triển”, lấy đổi mới sáng tạo làm cầu nối giữa giá trị truyền thống và nhu cầu của xã hội hiện đại.

b.jpg
Công viên Trung tâm phường Thành Sen, nơi được đề xuất dự kiến xây dựng Công viên chủ đề Truyện Kiều.

Quá trình xây dựng đề án phát triển công nghiệp văn hóa cũng ghi nhận nhiều ý tưởng, hiến kế của giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, tỉnh lựa chọn cách tiếp cận bài bản, lấy quy hoạch tổng thể làm nền tảng, xác định 2 dự án hạt nhân gồm: Công viên chủ đề Truyện Kiều tại phường Thành Sen và Bảo tàng Nguyễn Du trong tổng thể nâng cấp Khu lưu niệm Nguyễn Du. Không chỉ tạo dựng những không gian văn hóa mới, các dự án còn hướng tới hình thành hệ sinh thái sáng tạo đủ sức thu hút doanh nghiệp và các nguồn lực xã hội cùng tham gia phát triển công nghiệp văn hóa.

Ông Trần Xuân Lương - Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Hà Tĩnh cho biết: “Đề án xác định công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa, trong đó di sản Truyện Kiều là trục lõi kết nối các lĩnh vực du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, xuất bản trên cơ sở khai thác di sản Hán Nôm và mỹ thuật - triển lãm. Cùng với đó là các giải pháp số hóa di sản, xây dựng không gian tương tác thông minh, làm mới trò Kiều, ca trù theo hướng đương đại nhằm tạo ra chuỗi sản phẩm có giá trị gia tăng cao”.

bqbht_br_b3.jpg
Trích đoạn trò Kiều "Trao duyên" do các nghệ nhân xã Tiên Điền biểu diễn.

Những bước đi đó không chỉ hiện thực hóa các mục tiêu về số hóa di sản, phát triển không gian diễn xướng và chuyển đổi số ngành văn hóa, du lịch, mà còn góp phần khơi thông các nguồn lực sáng tạo để di sản tiếp tục được tái sinh trong đời sống đương đại. Với giá trị đã được khẳng định qua thời gian, cùng nền tảng chính sách ngày càng hoàn thiện, di sản Truyện Kiều hoàn toàn có thể trở thành hạt nhân của một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đặc sắc, góp phần đưa Hà Tĩnh định vị một tọa độ văn hóa mới trên bản đồ sáng tạo của Việt Nam.

Chủ đề Đời sống văn hóa

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Từ những năm tháng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh sục sôi đến hôm nay, câu chuyện về đồng chí Phan Viết Chiểu - Bí thư đầu tiên của Huyện ủy Nghi Xuân và gia đình luôn được nhắc nhớ như một phần ký ức tự hào của quê hương Cổ Đạm (Hà Tĩnh).
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!