Đánh thức “vũ trụ Truyện Kiều”, biến di sản thành trải nghiệm

Nếu coi Truyện Kiều là “hạt nhân”, thì “vũ trụ Truyện Kiều” chính là hệ sinh thái các sản phẩm văn hóa được phát triển từ cốt truyện, nhân vật, không gian và biểu tượng nghệ thuật của tác phẩm. Trong đó, công viên chủ đề, trình diễn thực cảnh, công nghệ tương tác, ẩm thực, lưu trú và các dịch vụ du lịch được kết nối thành một chuỗi trải nghiệm, giúp du khách không chỉ tìm hiểu mà còn bước vào thế giới của Truyện Kiều bằng nhiều giác quan.

Nhiều năm làm lữ hành quốc tế, bà Đào Thị Ánh Linh - Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Du lịch Green (Hà Tĩnh) đã đưa nhiều đoàn khách đến các trung tâm du lịch lớn trên thế giới. Trong đó, hành trình qua các tỉnh, thành tại Trung Quốc để lại trong bà ấn tượng mạnh về cách nước bạn biến các kiệt tác văn học thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Bà Linh chia sẻ: “Họ không chỉ bảo tồn di sản mà còn biến di sản thành trải nghiệm. Du khách không chỉ thăm quê hương tác giả của những tác phẩm văn học kinh điển mà được bước vào không gian tác phẩm, hóa thân thành nhân vật nổi tiếng. Từ Tam Quốc thành ở Vô Tích tái hiện “Tam Quốc diễn nghĩa”; không gian “Tây du ký” ở Hoài An đến quần thể sân khấu Unique Dream of Red Mansion lấy cảm hứng từ “Hồng lâu mộng” tại Hà Bắc… Những trải nghiệm đó thực tế rất hấp dẫn du khách và tạo ra giá trị kinh tế lớn cho điểm đến”.





Điểm chung của các mô hình này là phát triển thành một hệ sinh thái trải nghiệm đồng bộ. Du khách được nhập vai vào không gian tác phẩm, thưởng thức các màn biểu diễn sân khấu thực cảnh quy mô, tham gia các hoạt động văn hóa, mua sắm, ẩm thực và lưu trú. Chuỗi dịch vụ khép kín này giúp kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.

Từ câu chuyện trên có thể thấy, Truyện Kiều với cốt truyện đặc sắc và không gian nghệ thuật vốn đã đi vào văn hóa người Việt với những biểu tượng như lầu Ngưng Bích, vườn Thúy, sông Tiền Đường hay tiếng đàn của Kiều… hoàn toàn có thể biến thành những sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn.

Trong tham luận tại hội thảo “Giải pháp phát triển du lịch Hà Tĩnh”, tổ chức dịp tháng 3/2026, Tiến sĩ Trần Quốc Lâm - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Tĩnh cũng cho rằng: “Chúng ta có thể tổ chức một không gian “Con đường Truyện Kiều”. Không gian này bao gồm: xây dựng show nghệ thuật du lịch “Huyền thoại Truyện Kiều”, biểu diễn thực cảnh múa - âm nhạc dân tộc, trình diễn ánh sáng giống như sản phẩm “Ký ức Hội An” hay “Tinh hoa Bắc Bộ”; đồng thời, trong đó có cuộc thi đọc Kiều, ngâm Kiều cho du khách; biểu diễn trích đoạn Kiều qua các loại hình nghệ thuật; thi viết thư pháp Kiều…”.

Trên thực tế, nhiều năm qua, Ban Quản lý Di tích Nguyễn Du (nay là Phòng Quản lý Di tích Đại thi hào Nguyễn Du, thuộc Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh) cũng đã nỗ lực xây dựng các sản phẩm trải nghiệm liên quan đến di sản Truyện Kiều như: biểu diễn trò Kiều, dịch vụ mặc trang phục cổ trang hóa thân thành nhân vật Truyện Kiều, viết thư pháp Truyện Kiều… Các sản phẩm này có sức hấp dẫn du khách nhất định, tuy nhiên quy mô nhỏ, tổ chức không thường xuyên và không có sự kết nối thành chuỗi sản phẩm, dẫn đến chưa có tính bền vững.

Trong khi đó, tại Hội An, CSO Gallery đang cho thấy một cách tiếp cận khác với Truyện Kiều. Không gian văn hóa tư nhân này đã trở thành điểm dừng của nhiều đoàn khách quốc tế và mới đây được lựa chọn ghi hình trong khuôn khổ cuộc thi Miss Heritage Global 2026. CSO Gallery của ông Trần Hữu Tài (đến từ TP Hồ Chí Minh) không chọn cách trưng bày lối mòn mà chinh phục du khách bằng triển lãm nghệ thuật sắp đặt, không gian trải nghiệm tương tác và những câu chuyện văn hóa được cá nhân hóa. Chỉ sau một thời gian ngắn hoạt động, gallery đã trở thành điểm “cần đến, nên đến” khi du lịch Hội An trong lịch trình của nhiều hãng lữ hành quốc tế.

Ông Trần Hữu Tài - nhà sáng lập CSO Gallery tự hào: “Gần 3 năm mở cửa, chúng tôi đã đón hàng chục nghìn lượt khách, trong đó có 40% là khách quốc tế đến tham quan, nghiên cứu về di sản Truyện Kiều. Tôi hạnh phúc vì góp phần đưa kiệt tác của dân tộc đến với bạn bè muôn phương”.

Từ những công viên chủ đề ở Trung Quốc đến không gian trải nghiệm Truyện Kiều tại Hội An đều cho thấy, sức hút của một tác phẩm kinh điển được biến câu chuyện thành trải nghiệm. Khi du khách được bước vào thế giới của tác phẩm, được tương tác, khám phá và lưu giữ cảm xúc, văn học sẽ không chỉ là giá trị tinh thần mà còn trở thành nguồn lực phát triển.

Lợi thế lớn nhất của Hà Tĩnh là quê hương Đại thi hào Nguyễn Du cùng không gian văn hóa đã nuôi dưỡng Truyện Kiều. Theo nhiều nghiên cứu, mặc dù bối cảnh Truyện Kiều gắn với nhiều địa danh Trung Quốc nhưng không gian ngọn núi, dòng sông, khu rừng đều gợi dáng dấp cảnh vật ở quê hương Tiên Điền, Hà Tĩnh với núi Hồng, sông Lam…

Trên nền tảng ấy, Hà Tĩnh hoàn toàn có thể phát triển một công viên chủ đề - hạt nhân của “vũ trụ Truyện Kiều”, nơi tái hiện thế giới nghệ thuật của tác phẩm bằng kiến trúc, công nghệ trình diễn và các trải nghiệm tương tác, giúp du khách bước vào không gian nghệ thuật của Truyện Kiều bằng những trải nghiệm sống động.

Hãy hình dung một ngày ở “vũ trụ Truyện Kiều”, du khách mặc cổ phục “cosplay” nàng Kiều bước lên lầu Ngưng Bích bằng công nghệ trình chiếu đa phương tiện; khi màn đêm buông xuống, theo dõi một vở diễn thực cảnh về cuộc đời Thúy Kiều; tự tay in một bức tranh Kiều, thưởng trà, nghe ngâm Kiều rồi nghỉ lại trong những homestay mang dấu ấn văn hóa làng quê xưa. Mỗi trải nghiệm đều trở thành một sản phẩm văn hóa, một dịch vụ du lịch và một lý do để du khách ở lại lâu hơn.

“Vũ trụ Truyện Kiều” không chỉ tạo ra một điểm tham quan mà còn hình thành hệ sinh thái dịch vụ, tạo tiền đề cho sự phát triển của nhiều lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật như: điện ảnh, truyền hình, sân khấu, thời trang, mỹ thuật… Qua đó tạo thêm việc làm cho nghệ sĩ, nghệ nhân, hướng dẫn viên, người làm du lịch, làng nghề và cộng đồng địa phương.

Muốn làm được điều đó, Hà Tĩnh không thể chỉ dựa vào nguồn lực công, mà cần một cơ chế “trải thảm đỏ” để thu hút các tập đoàn lữ hành, các nhà đầu tư chiến lược. Đồng thời, cần tạo không gian mở để các nghệ sĩ trẻ và các startup công nghệ cùng vào cuộc “số hóa” di sản. Khi đó, “vũ trụ Truyện Kiều” sẽ thực sự trở thành nguồn sinh kế bền vững cho chính cộng đồng địa phương.