Đền thiêng trên dãy Trà Sơn

(Baohatinh.vn) - Nằm trên đỉnh núi Nàng Tiên, đền Tam Lang là địa chỉ văn hóa tâm linh giàu giá trị ở vùng đất Trà Sơn, huyện Can Lộc (cũ), tỉnh Hà Tĩnh.

bqbht_br_t12.jpg
bqbht_br_t3.jpg
Đền Tam Lang tọa lạc trên đỉnh núi Nàng Tiên, thuộc xã Xuân Lộc.

Theo các tư liệu lịch sử và truyền ngôn của người dân địa phương, đền Tam Lang (thuộc xã Xuân Lộc) được xây dựng vào khoảng cuối thời Trần, đầu thời Lê, niên hiệu Kiến Tân (1398–1400), dưới triều vua Trần Thuận Tông.

Đền thờ Tam Lang Long Vương - vị thần gắn với tín ngưỡng thờ thần nước của cư dân nông nghiệp Việt Nam. Theo truyền thuyết, Tam Lang là người con thứ ba của Vua Hùng, được giao cai quản sông nước, phù hộ cho mùa màng tươi tốt, cuộc sống nhân dân bình yên.

Đền Tam Lang là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng, tâm linh của người dân địa phương từ bao đời nay. Ngoài thờ thần Tam Lang, đền còn thờ nhiều vị thần khác: Đại Càn quốc gia Nam Hải, Quán quân mạnh lang hoàng minh tự Tô Đại Liêu, Song đồng Ngọc Nữ công chúa, Đương Cảnh thành hoàng, Đô đốc phủ thái bảo Ngô Quận công... và những người có công với đất nước.

Trải qua hơn 600 năm, đền Tam Lang được các triều đại phong kiến ban nhiều đạo sắc. Dù chiến tranh và thời gian đã làm thất lạc không ít hiện vật quý, nhưng hiện nay, đền vẫn còn lưu giữ 78 đạo sắc phong Hán Nôm đã được dịch thuật. Đây là nguồn tư liệu có giá trị, phản ánh quá trình hình thành, phát triển cũng như vị thế của ngôi đền trong đời sống tín ngưỡng cư dân vùng Trà Sơn của huyện Can Lộc (cũ).

bqbht_br_t11.jpg
Ngoài thờ thần Tam Lang, đền còn thờ nhiều vị thần khác và những người có công với đất nước.

Hằng năm, tại đền Tam Lang có 6 ngày lễ trọng đại: lễ Khai hạ (7/1 âm lịch), lễ Khai sắc (15/1), lễ Kỳ phúc (15/6), Lễ húy kỵ Ngài (24/6), lễ Sắp ấn (5/12), lễ Trừ tịch (30/12) và nhiều hoạt động văn hóa truyền thống khác.

Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, tâm linh, đền Tam Lang còn gắn với lịch sử chống quân xâm lược. Tương truyền, trong cuộc kháng chiến chống quân Minh, trước khi đem quân lên mở cuộc tấn công ở Đỗ Gia (Hương sơn) năm 1424, nghĩa quân Lê Lợi đã dừng chân ở chốn này. Đêm đó, bỗng dưng voi và ngựa chiến bất ngờ thất lạc. Lê Lợi đã thắp hương lễ tế và sau đó tìm thấy voi và ngựa. Thắng giặc trở về, vua cho đúc 2 tượng voi chầu hai bên trước nghi môn và 2 con ngựa chiến để thờ. Từ đó, nhân dân còn gọi nơi đây là đền Voi Ngựa. Dấu ấn ấy vẫn còn được lưu truyền qua câu ca dân gian: "Ai về mỏi chợ mà coi/ Trên đền, dưới chợ hai voi quỳ chầu".

bqbht_br_t7.jpg
bqbht_br_t6.jpg
bqbht_br_t13.jpg
Ấn của đền được lưu giữ từ thời phong kiến đến nay để phục vụ Lễ Sắp ấn vào ngày 5/12 (âm lịch) hằng năm.

Đến thời kỳ Xô viết Nghệ Tĩnh (1930–1931), đền Tam Lang trở thành địa điểm tập hợp lực lượng cách mạng. Khu vực đền có nhiều cây cối rậm rạp, nhiều cây cổ thụ... trở thành nơi tổ chức Hội nghị Chi bộ xứ Trung Kỳ do đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai chủ trì.

Trong những năm chuẩn bị Tổng khởi nghĩa cách mạng Tháng Tám năm 1945, đền tiếp tục là nơi tổ chức nhiều hội nghị bí mật của phong trào cách mạng. Sau Cách mạng Tháng Tám, khu vực đền được sử dụng làm nơi cất giữ vũ khí súng đạn, lương thực và huấn luyện dân quân du kích, luyện tập quân sự, phục vụ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi Ngã ba Đồng Lộc trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ, đền Tam Lang và vùng phụ cận là nơi bố trí lực lượng pháo cao xạ, kho lương thực, đạn dược, trạm ra-đa và nơi trú quân của nhiều đơn vị bộ đội, góp phần bảo đảm tuyến vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền Nam.

Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi đền vẫn giữ được phong cách kiến trúc truyền thống của vùng Bắc Trung Bộ, với bố cục hài hòa: nghi môn, sân đền, trung điện, thượng điện và khu cung cấm. Các hạng mục được xây dựng trên nền cao, tựa lưng vào núi, phía trước là không gian rộng mở, tạo nên cảnh quan linh thiêng, thanh tịnh và giàu giá trị thẩm mỹ.

bqbht_br_t8.jpg
Trải qua hơn 600 năm, nhiều hiện vật của ngôi đền vẫn được bảo tồn, lưu giữ. Trong ảnh: Ông Nguyễn Thế Lưu - thủ từ đền Tam Lang giới thiệu về khu cung cấm (bằng gỗ) từ thời nhà Lê được gìn giữ đến hôm nay.

Năm 2006, đền Tam Lang được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Hơn sáu thế kỷ trôi qua, đền Tam Lang không chỉ là công trình kiến trúc tín ngưỡng mà còn là chứng nhân của biết bao thăng trầm lịch sử dân tộc. Hiện nay, việc bảo tồn, phát huy giá trị di tích đang được Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Xuân Lộc tiếp nối các bậc tiền nhân quan tâm, chăm lo, nhằm bồi đắp lòng tự hào dân tộc, truyền thống yêu nước, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Chủ đề Đất và người Hà Tĩnh

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!