Mã QR thôn thông minh: Vì sao đầu tư rầm rộ, vận hành bỏ ngỏ?

Tại thôn Châu Nội, xã Đức Thọ, nơi từng đạt khu dân cư NTM kiểu mẫu năm 2019 và đang tiếp tục xây dựng khu dân cư thông minh, các hạng mục như camera an ninh hay loa truyền thanh ứng dụng công nghệ thông tin đã cơ bản hoàn thiện. Thế nhưng, phần số hóa thông tin và thiết lập mã QR lại triển khai rất chậm, gặp nhiều khó khăn.

Ông Phạm Phúc Long, Bí thư Chi bộ thôn Châu Nội cho biết: “Việc cập nhật dữ liệu, đặc biệt là số hộ, số nhân khẩu và thông tin chi tiết của từng gia đình để thực hiện mã QR thôn thông minh gặp nhiều khó khăn. Chủ yếu do người dân chưa cởi mở, e dè trong việc cung cấp dữ liệu. Hiện nay thôn vẫn đang vận động người dân nhưng tiến độ vẫn chậm.”

Còn tại xã Cẩm Vịnh, thôn Tam Đồng từng được xem là điểm sáng trong ứng dụng mã QR, khi đưa vào vận hành từ năm 2023. Giai đoạn đầu, hệ thống phát huy hiệu quả rõ rệt, người dân chỉ cần quét mã là có thể xem thông tin vườn mẫu, bản đồ thôn, các thông báo mới hay giới thiệu về các di tích lịch sử của thôn.

Chị Trần Thị Hồng, Chi hội trưởng Hội Nông dân thôn Tam Đồng, xã Cẩm Bình nhớ lại: “Mã QR trước đây rất tiện ích, lâu nay người dân quen dùng vì có nhiều thông tin liên quan trực tiếp đến đời sống. Người dân, các đoàn tham quan ở các nơi đến cũng chỉ cần quét mã là biết được nhiều thông tin của thôn.”

Tuy nhiên, hiệu quả ấy không kéo dài. Thời gian gần đây, gần như tất cả mã QR trên địa bàn đều báo lỗi, không thể truy cập. Nhiều người dân ngạc nhiên vì không hề hay biết hệ thống đã không hoạt động.

Ông Nguyễn Huy Trí, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Cẩm Bình cho biết: “Hệ thống mã QR xuống cấp đã diễn ra trong thời gian dài. Trong thời gian tới, xã sẽ rà soát khắc phục, sửa chữa để việc truy cập được thông suốt và đảm bảo chuyển đổi số ở các địa phương.”

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại thôn Hà Thanh, xã Thạch Lạc. Các mã QR tại điểm du lịch trải nghiệm, vườn mẫu vốn được kỳ vọng phục vụ du khách đều gặp lỗi truy cập.

Bà Dương Thị Thư, người dân thôn Hà Thanh, xã Thạch Lạc chia sẻ: “Mã QR đã hỏng từ lâu nhưng chưa được sửa chữa. Du khách đến tham quan nhưng không xem được thông tin, rất lãng phí.”

Hiện nay, toàn tỉnh đã xây dựng 23 mô hình thôn thông minh tập trung vào nhiều hạng mục có tính ứng dụng cao như đài truyền thanh thông minh, camera an ninh, wifi miễn phí, điện chiếu sáng kết hợp điều khiển từ xa và nền tảng Zalo để trao đổi giữa thôn và người dân. Một số thôn từ năm 2021 đến nay được hỗ trợ kinh phí để xây dựng mã QR. Tuy nhiên, việc triển khai không đồng bộ, không có đơn vị quản lý vận hành lâu dài khiến nhiều nơi rơi vào tình trạng hình thức.

Theo ông Nguyễn Hữu Hùng, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ – Văn phòng Điều phối NTM Hà Tĩnh cho biết: “Hiện nay mã QR thôn thông minh được giao cho các thôn quản lý. Để duy trì được hoạt động của hệ thống mã QR này, người dân, các hộ gia đình phải thường xuyên cập nhật thông tin, dữ liệu lên hệ thống. Giai đoạn đầu triển khai các hộ gia đình cập nhật thường xuyên nên hệ thống vận hành khá tốt. Tuy nhiên sau một thời gian, các hộ không cập nhật dữ liệu lên hệ thống nên quá trình truy cập vào bị lỗi, không có thông tin.”

Từ năm 2023, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) không còn yêu cầu 100% hộ dân phải có địa chỉ số và tạm thời chưa tính chỉ tiêu này vào tiêu chí đánh giá xã NTM nâng cao cho đến khi có hướng dẫn chính thức. Nhưng việc các địa phương đã nhận hỗ trợ, đã đầu tư hạ tầng để làm địa chỉ số và mã QR mà lại vận hành kém hiệu quả dẫn đến lãng phí, làm theo phong trào là rất đáng lưu tâm, chính quyền, ngành chức năng cần kiểm soát.