Mô hình trồng sen theo chuỗi giá trị gắn với du lịch sinh thái của HTX Hào Thành (TP Hà Tĩnh) tại xã Đồng Môn. Ảnh: Đình Nhất.
Năm 2021, TP Hà Tĩnh phối hợp với Sở KH&CN thực hiện dự án phát triển một số giống hoa sen theo chuỗi giá trị gắn với du lịch sinh thái. Dự án nhằm tạo nên những sản phẩm đặc trưng mới, góp phần phát triển kinh tế cộng đồng từ cây sen; cải tạo cảnh quan, môi trường tại thành phố. Ý nghĩa hơn, dự án còn góp phần khôi phục, phát huy nét văn hóa của vùng đất Thành Sen xưa.
Trà sen không chỉ là thức uống quen thuộc của người dân mà còn lưu giữ nét đẹp về văn hóa ẩm thực Việt.
Nắm bắt cơ hội đó, anh Trần Tiến Sĩ, lúc đó đang là giám đốc một công ty hoạt động trong lĩnh vực xây dựng quyết định thử sức thêm lĩnh vực mới, thành lập HTX Sen Hào Thành, chịu trách nhiệm sản xuất, xây dựng thương hiệu sản phẩm từ hoa sen. Trong đó, chủ lực là sản phẩm trà sen Hào Thành.
Anh Trần Tiến Sĩ - Giám đốc HTX Sen Hào Thành nhớ lại: “Với người dân Thành Sen thì cây sen rất gần gũi, khơi gợi nét văn hóa đặc trưng lâu đời của vùng đất trung tâm tỉnh lị. Lựa chọn sản xuất trà sen là sản phẩm chủ lực và là sản phẩm đầu tiên của HTX tham gia chương trình OCOP, chúng tôi nhằm hướng đến khai thác giá trị kinh tế cao nhất từ cây sen, đồng thời còn có ý nghĩa khôi phục và lưu giữ hương vị, nét văn hóa đặc trưng của vùng đất xưa. Để có vị trà thơm, lưu giữ hương lâu, chúng tôi đã tập trung thử nghiệm trồng các loại sen phù hợp, chọn loại trà đạt tiêu chuẩn VietGap, đầu tư công nghệ, tuân thủ các quy trình sản xuất để cho ra sản phẩm trà sen Hào Thành vừa đảm bảo các quy chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm, vừa mang hương vị đặc trưng riêng”.
Sản phẩm Trà sen Hào Thành vừa được UBND thành phố công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao năm 2022.
Theo đó, loại sen được dùng để ướp trà chủ yếu dùng giống sen bách diệp Hồ Tây và sen trắng Huế, trồng theo phương pháp hữu cơ. Sau khi trà được lựa chọn kỹ về chất lượng, đảm bảo tiêu chí sạch, an toàn vệ sinh thực phẩm, các xã viên sẽ thực hiện quy trình ướp trà hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, mỗi đợt khoảng 1.000 - 1.500 búp trà.
Trước đây, do mới bắt đầu thử nghiệm, trà chủ yếu được ướp vào búp sen tươi trong vòng 24h, sau đó được hút chân không và bảo quản lạnh. Sau quá trình điều chỉnh công nghệ, cộng với việc tổ chức nhiều đợt tham quan, học tập ở các địa phương có sản phẩm trà sen nổi tiếng như: Hà Nội, Ninh Bình, Huế…, HTX đã hoàn thiện hơn quy trình sản xuất.
Để có sản phẩm trà sen chuẩn vị, HTX Sen Hào Thành đã rất dày công điều chỉnh quy trình sản xuất, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.
“Để sản phẩm lưu được hương đậm đà hơn; bảo quản và đưa đi xa hơn, chúng tôi dùng gạo sen (ở đầu nhụy sen – PV) ủ với trà từ 2 - 3 lần trước khi ướp vào búp. Mỗi loại sen sẽ cho hương vị trà khác nhau, đáp ứng nhu cầu sử dụng của khách hàng. Sau 1 năm xây dựng, tháng 6/2022, sản phẩm trà sen đã được UBND thành phố công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Với “tấm vé” này, sắp tới, chúng tôi sẽ đầu tư thêm hệ thống máy sấy thăng hoa nhằm gia tăng chất lượng cho trà, giúp sản phẩm có thể chinh phục được nhiều thị trường hơn” - anh Sĩ cho biết thêm.
Hiện, trà sen của HTX Sen Hào Thành có 3 loại: trà búp sen, trà lá sen và trà tâm sen. Kể từ vụ thu hoạch đầu tiên (năm 2022), HTX đã cho ra thị trường khoảng 40.000 sản phẩm, trong đó 60% sản phẩm tiêu thụ trong tỉnh và 40% sản phẩm xuất ra ngoại tỉnh.
Hiện nay, HTX có trên 20 ha vùng sen nguyên liệu, liên kết với các tổ hợp tác, hộ dân trong và ngoài địa phương.
Ông Nguyễn Văn Lưu - khách hàng ở Hà Nội cho biết: “Mặc dù ở Hà Nội cũng có trà sen rất thơm, ngon nhưng được thưởng thức chén trà mang hương vị từ quê hương, đối với những người xa quê như tôi cảm thấy rất ấm lòng. Vì thế, mỗi dịp về quê hay có người thân ra chơi, tôi đều nhờ mua trà sen Hào Thành, vừa dùng để uống trong gia đình, vừa làm quà giới thiệu sản phẩm quê hương đến mọi người”.
Ngoài sản xuất trà sen, HTX còn có hàng chục sản phẩm từ sen với 5 dòng sản phẩm chủ đạo: trà sen, hạt sen, ngó sen, củ sen, rượu sen. Tất cả nguyên liệu đều được sản xuất trong tỉnh. Đến nay, HTX có hơn 20 ha sản xuất sen các loại với 8 tổ hợp tác trên địa bàn thành phố. Ngoài ra, HTX còn liên kết với một số địa phương khác như: xã Cẩm Thành, xã Cẩm Thịnh và thị trấn Cẩm Xuyên với diện tích gần 2 ha lấy nguyên liệu. Theo đó, mô hình sản xuất chuỗi giá trị sen đã đưa lại cho người nông dân thu nhập từ 120 - 150 triệu đồng/ha/năm và trên 300 triệu đồng/ha/năm đối với sen lấy củ (mỗi năm 2 vụ).
Trong cùng 1 thời vụ, người dân có thể cho thu hoạch cả hoa sen và ngó sen để cung cấp cho HTX.
Sau trà sen, HTX tiếp tục xây dựng sản phẩm rượu sen đạt chuẩn OCOP 3 sao năm 2023. Mục tiêu của HTX Sen Hào Thành là chế biến sâu các sản phẩm từ sen nhằm nâng cao giá trị, thương hiệu sản phẩm nông sản chủ lực địa phương. Từ đó, tạo lập hệ sinh thái kinh tế cộng đồng bền vững, đa giá trị, cải tạo cảnh quan môi trường, hướng đến khai thác dịch vụ du lịch sinh thái, góp phần cùng thành phố thúc đẩy phát triển KT-XH.
