Đầu tuần, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tuyên bố "cấm vận hàng hải" với Arab Saudi, nhắm mục tiêu vào các tàu đi qua eo biển Bab el-Mandeb, còn được gọi là "Cổng nước mắt" (Gate of Tears), nối Biển Đỏ và vịnh Aden.
Kênh đào Suez, Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb là tuyến hàng hải vận chuyển năng lượng quan trọng thứ hai thế giới, chỉ sau eo biển Hormuz. Tính chung, khoảng 10-12% thương mại hàng hóa các loại của thế giới đi qua nơi đây mỗi năm, kết nối châu Âu với châu Á và Thái Bình Dương.
Năm nay, Biển Đỏ càng trở nên quan trọng khi eo biển Hormuz bị phong tỏa trong xung đột Trung Đông. Arab Saudi - nhà sản xuất lớn nhất OPEC, đã tận dụng hết công suất đường ống Đông-Tây để đưa phần lớn lượng dầu xuất khẩu từ Abqaiq ở phía đông đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ.
Theo dữ liệu của công ty phân tích Kpler, chỉ có một tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz trong ngày 23/7, mức thấp nhất kể từ ngày 7/5. Trong khi, cảng Yanbu được cho đang xử lý hơn 70% lượng dầu thô xuất khẩu của Arab Saudi.
Các chuyên gia nhận định, nếu lực lượng Houthi thành công trong việc phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, một đợt tăng giá dầu mới sẽ xuất hiện, làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu, gia tăng áp lực lên kinh tế toàn cầu.
Ông Richard Bronze, chuyên gia hãng tư vấn Energy Aspects, chỉ ra sau khi giá dầu tăng mạnh do căng thẳng Mỹ - Iran leo thang và lưu lượng tàu qua Hormuz giảm, giới giao dịch tìm kiếm động lực đủ sức đẩy giá lên nấc mới.
"Việc Houthi nối lại các cuộc tấn công trên biển và thực sự phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb chắc chắn là một yếu tố như vậy", ông nói.
Thực tế, những ngày qua, sau thông báo, một số tàu của Arab Saudi đã bị Houthi tấn công, đẩy giá dầu Brent lên cao nhất gần 102 USD mỗi thùng hôm thứ năm (23/7) trước khi quay về giao dịch quanh mức 97 USD mỗi thùng.
Tính chung cả tuần, dầu Brent và WTI lần lượt tăng khoảng 11% và 8,5%. Theo John Evans, chuyên gia của PVM Oil Associates, các trung tâm sản xuất dầu lớn hoặc những tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu đều đang bị bao quanh bởi chiến sự. "Triển vọng ngắn hạn nghiêng về xu hướng tăng giá", ông nói
Thời gian tới, nếu Bab el-Mandeb bị phong tỏa hoàn toàn, tác động lớn nhất sẽ là hoạt động xuất khẩu dầu của Arab Saudi từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Ông Richard Bronze, cảnh báo hơn 3 triệu thùng dầu được vận chuyển qua Biển Đỏ mỗi ngày sang châu Á có thể sẽ phải đi đường vòng, qua Mũi Hảo Vọng của Nam Phi, vốn đường dài và tốn kém hơn nhiều.
Theo ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của Kpler, với kịch bản này, các nhà máy lọc dầu châu Á có thể phải chờ thêm khoảng một tháng. "Tác động trong tháng đầu tiên sẽ rất lớn", ông dự báo.
Gián đoạn này cũng sẽ gây ra các nút thắt logistics, bởi các tàu dầu siêu lớn (VLCC) khi chở đầy sẽ không thể đi qua kênh đào Suez, còn công suất của đường ống SUMED của Ai Cập nối Biển Đỏ với Địa Trung Hải không thể mở rộng thêm.
Chủ tịch hãng tư vấn Stratas Advisors John Paisie cảnh báo giá dầu có thể quay trở lại vùng 115-120 USD mỗi thùng, trong khi chi phí vận tải biển và bảo hiểm cũng sẽ tăng do các tàu phải đi vòng qua châu Phi.
Theo ông Sanjoy Paul, Phó giáo sư quản lý vận hành và chuỗi cung ứng, Trường Kinh doanh UTS thuộc Đại học Công nghệ Sydney (Australia), phí bảo hiểm tàu qua Biển Đỏ có khả năng tăng lên sau tuyên bố của Houthi.
"Chi phí bảo hiểm vận tải biển tăng cao thường được chuyển sang người tiêu dùng. Điều này có thể làm gia tăng áp lực lạm phát trên toàn thế giới", ông nhận định.
Bất ổn tại Biển Đỏ còn tiềm ẩn nguy cơ lớn hơn. Chủ tịch hãng tư vấn Stratas Advisors John Paisie, cho rằng nếu Houthi thực sự ngăn chặn nghiêm trọng lượng dầu đi qua Biển Đỏ, giá dầu cũng như giá các sản phẩm lọc dầu đều tăng.
"Điều này sẽ làm suy yếu toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Đến một thời điểm nào đó, thế giới có thể rơi vào suy thoái", ông cảnh báo.
Phó giáo sư Sanjoy Paul tại Đại học Công nghệ Sydney (Australia), nói chưa rõ lệnh phong tỏa của Houthi đối với tàu của Arab Saudi trên Biển Đỏ hiệu quả đến đâu nào và tình hình có leo thang hơn nữa hay không.
"Đối với các nước, lệnh phong tỏa hàng hải mới này có thể đã làm giảm hy vọng việc gián đoạn kinh tế do xung đột ở Trung Đông sẽ sớm kết thúc", ông nhận định.
Giai đoạn này, Houthi chỉ phong tỏa các tàu của Arab Saudi chứ không phải là tất cả các phương tiện giao thông ở Biển Đỏ. "Nếu động thái được mở rộng sang các tàu quốc gia khác, thương mại toàn cầu đối với hàng hóa sản xuất, sản phẩm bán lẻ, điện tử và máy móc có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng", ông Paul, nói thêm.
Tổng thống Trump cảnh báo nếu Houthi tiếp tục tấn công tàu thuyền ở biển Đỏ, Mỹ sẽ buộc Iran chịu trách nhiệm. Theo ông, nhóm vũ trang Yemen là lực lượng ủy nhiệm của Tehran, nên "sẽ có đòn trừng phạt quân sự nặng nề" được giáng lên cả Iran lẫn Houthi nếu tình trạng trên tiếp diễn.
Phó giáo sư Sanjoy Paul khuyến nghị doanh nghiệp và các chính phủ cần tiếp tục xem xét khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và cân nhắc các giải pháp thay thế dài hạn cho việc tìm nguồn cung, cách thức vận chuyển các mặt hàng thiết yếu.
"Tương lai, điều quan trọng là giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tiếp tục chuyển đổi sang năng lượng tái tạo cho vận tải, hậu cần và sản xuất", ông nói.
Theo Reuters, CNBC, The Conversation
