Ngày 3/8, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đã kêu gọi "hành động thống nhất" về an ninh biên giới, sau khi làn sóng người di cư ồ ạt đổ vào Ceuta, vùng lãnh thổ hải ngoại thuộc Tây Ban Nha ở Bắc Phi, gây tranh cãi công khai giữa Madrid và một số đối tác châu Âu.
Trong một bức thư gửi Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez được công khai, Chủ tịch EC nhấn mạnh sự việc cho thấy Liên minh châu Âu (EU) cần làm nhiều hơn nữa để tăng cường an ninh biên giới tại các điểm trọng yếu.
Bà von der Leyen khẳng định việc bảo vệ tất cả các biên giới bên ngoài của liên minh là trách nhiệm chung của châu Âu, đồng thời kêu gọi "giám sát chặt chẽ và sử dụng các rào cản vật lý khi cần thiết."
Đánh giá cao việc Madrid xử lý nhanh chóng cuộc khủng hoảng di cư với hàng chục nghìn người đổ vào Ceuta từ Maroc, lãnh đạo EC cho rằng cuộc họp trực tuyến dự kiến diễn ra vào ngày 4/8 theo giờ địa phương sẽ là cơ hội để rút ra "bài học" từ vụ việc Ceuta, đồng thời cảnh báo rằng những thách thức của vấn đề nhập cư bất hợp pháp đòi hỏi "một phản ứng chung của châu Âu, hành động thống nhất và tinh thần đoàn kết."
Bà von der Leyen kêu gọi khối này "tăng cường" nỗ lực trong 5 lĩnh vực: ngăn chặn di cư bất hợp pháp ngay từ đầu thông qua hợp tác với các quốc gia đối tác; tăng cường biên giới bên ngoài; triển khai hệ thống cảnh báo sớm; triệt phá các mạng lưới buôn lậu và tăng cường hồi hương.
Trong khi đó, phóng viên TTXVN tại Brussels dẫn đánh giá của dư luận châu Âu cho rằng với số người từ 50.000 đến 60.000 tràn qua biên giới giữa Maroc và Ceuta (Tây Ban Nha) chỉ trong vòng 24 - 48 giờ cuối tháng 7/2026 (gấp hơn 5 lần đợt khủng hoảng năm 2021), cuộc khủng hoảng Ceuta đã trở thành phép thử thực tế đầu tiên và có lẽ khắc nghiệt nhất cho Hiệp ước Di cư và Tị nạn EU mới, vốn chỉ mới có hiệu lực đầy đủ từ tháng 6/2026.
Theo đó, vấn đề không còn là năng lực kiểm soát biên giới của một vùng lãnh thổ tự trị nhỏ bé của Tây Ban Nha, mà là toàn bộ kiến trúc chính sách di cư mà EU đã dày công xây dựng suốt nhiều năm qua.
Trong một phân tích của Hội đồng Đối ngoại châu Âu (ECFR), điều đáng chú ý nhất trong toàn bộ diễn biến không nằm ở con số người tràn vào Ceuta, mà ở việc các quyết sách thực chất của EU đang chậm hơn nhiều so với tốc độ lan rộng của khủng hoảng chính trị xung quanh nó.
Ireland, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, đã kích hoạt liên tiếp nhiều cơ chế ứng phó chỉ trong vài ngày, từ Cơ chế Ứng phó khủng hoảng chính trị tổng hợp (IPCR) với sự tham gia của Cơ quan Bảo vệ Biên giới và Bờ biển châu Âu (Frontex), Cơ quan Tị nạn EU và Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) Europol, đến cuộc họp cấp đại sứ tại Brussels. Chủ tịch EC von der Leyen cũng nhanh chóng chỉ định hai quan chức cấp cao trực tiếp theo dõi tình hình.
Tuy nhiên, các động thái này được đánh giá chưa mang lại chiều sâu về mặt chính sách. Trong khi đó, hành động và tuyên bố của một số quốc gia trong liên minh cũng gây ra căng thẳng ngoại giao với Madrid.
Trong bối cảnh đó, cuộc họp Hội đồng Tư pháp và Nội vụ EU (JHA Council) ngày 4/8 tới lại mang ý nghĩa lớn. Đây là lần đầu tiên toàn thể bộ trưởng nội vụ 27 nước sẽ phải ngồi lại và đưa ra một lựa chọn cụ thể.
Điều được chờ đợi là sự thống nhất một cơ chế phản ứng chung mang tính ràng buộc trước một tình huống khẩn cấp ở biên giới ngoài.
Với một Liên minh vừa hoàn tất khung pháp lý di cư mới chỉ hai tháng, kết quả của cuộc họp này sẽ là chỉ dấu rõ ràng nhất cho thấy Hiệp ước Di cư và Tị nạn EU có thực sự vận hành được trong một cuộc khủng hoảng thật, hay vẫn chỉ là một văn bản trên giấy đang chờ đợi phép thử đầu tiên của mình./.
