Tại vườn cam rộng 1 ha của anh Lương Văn Đồng, thôn Thượng Lộc, xã Đồng Lộc, nhiều cây cam sinh trưởng kém đang được chặt bỏ để thay thế bằng cây mới. Gắn bó nhiều năm với cây cam, anh không khỏi tiếc nuối khi phải loại bỏ những cây từng mang lại nguồn thu nhập cho gia đình.
Theo anh Đồng, thời gian gần đây, một số cây cam có biểu hiện héo, sinh trưởng kém, ít quả. Chất lượng quả không đồng đều, tình trạng rụng quả cũng gia tăng. Trước thực trạng này, gia đình buộc phải chặt bỏ những cây kém hiệu quả, cải tạo lại vườn để trồng thay thế.
Cam giòn là một trong những cây ăn quả chủ lực, góp phần tạo dựng thương hiệu nông sản của xã Đồng Lộc. Hiện toàn xã có khoảng 200 ha cam giòn. Tuy nhiên, sau nhiều năm trồng, nhân giống và mở rộng diện tích, một số vườn cam đã xuất hiện tình trạng thoái hóa. Theo đánh giá, diện tích cam có biểu hiện thoái hóa giống hiện chiếm khoảng 10-15% tổng diện tích.
Tình trạng này thể hiện qua chất lượng quả không đồng đều, quả rụng nhiều, cây héo, sinh trưởng kém và cho năng suất thấp. Không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của người trồng, thực trạng này còn đặt ra thách thức trong việc bảo tồn chất lượng và những đặc trưng vốn có của giống cam giòn Đồng Lộc.
Theo anh Nguyễn Xuân Hòa - Giám đốc Hợp tác xã Trà Sơn (xã Đồng Lộc), mỗi vụ, cây cam giòn sinh trưởng khỏe mạnh cho năng suất từ 60-80 kg quả. Trong khi đó, những cây bị thoái hóa chỉ đạt 30-40 kg, thậm chí có cây dù ra quả nhưng bị rụng gần hết, kèm theo biểu hiện héo lá và chết.
Trong khi một số vườn phải chặt bỏ những cây cam kém chất lượng để trồng thay thế, tại vườn của ông Bùi Quế (SN 1952), ở thôn Thượng Lộc, xã Đồng Lộc, những cây cam đầu dòng vẫn được gìn giữ và chăm sóc cẩn thận.
Đây là nguồn giống có ý nghĩa quan trọng trong việc lưu giữ những đặc tính tốt của cam giòn. Vì vậy, việc chăm sóc, bảo vệ và khai thác hợp lý không chỉ giúp duy trì sức sống của cây mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen, giữ gìn chất lượng giống cam đặc sản của địa phương.
Theo ông Trần Đình Thắng – Chủ tịch Hội Nông dân xã Đồng Lộc, bên cạnh nguyên nhân do cây đã quá tuổi, việc chăm sóc không đúng kỹ thuật và khai thác quá mức cũng khiến cam giòn nhanh thoái hóa, rút ngắn tuổi thọ.
Thông thường, cây cam giòn có tuổi đời hơn 10 năm. Tuy nhiên, với những cây bị thoái hóa, chỉ sau 5-7 năm đã phải thay thế do năng suất, chất lượng quả giảm sút. Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đang chú trọng bảo tồn nguồn gen, tuyên truyền người dân khai thác hợp lý; đồng thời tổ chức tập huấn kỹ thuật chăm sóc và hướng dẫn sử dụng nguồn giống phù hợp, góp phần duy trì năng suất, chất lượng cam giòn.
Từ thực trạng nhiều vườn cam phải chặt bỏ cây thoái hóa đến nỗ lực gìn giữ những cây đầu dòng, cam giòn Đồng Lộc đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn nguồn gen, duy trì chất lượng và phát triển bền vững.
