Dịp Tết Nguyên đán, nhu cầu du xuân, lễ chùa, cầu an tăng mạnh, kéo theo nguy cơ tái diễn các hoạt động mê tín dị đoan. Tuy nhiên, với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền và ngành văn hóa, hoạt động này tại nhiều địa điểm đã từng bước được chấn chỉnh kịp thời, trả lại môi trường tín ngưỡng lành mạnh, đúng giá trị truyền thống.
Tại chùa Hương Tích (xã Can Lộc), mùa lễ hội năm nay ghi nhận sự chuyển biến rõ rệt về nền nếp và ý thức cộng đồng. Những năm trước, do lượng khách đổ về đông, từng xuất hiện tình trạng bói toán tự phát, “nhập thần hổ”, tụ tập hành lễ mang màu sắc huyền bí hoặc gây mất trật tự trong khuôn viên chùa. Dịp Tết năm nay, theo ghi nhận thực tế, khu vực sân chùa, các điện thờ và lối lên đều được kiểm soát chặt chẽ, không còn cảnh tụ tập hành nghề bói toán hay thực hành các nghi thức phản cảm.
Ông Phạm Quốc Đạt – Phó Chủ tịch UBND xã Can Lộc, kiêm Trưởng ban Quản lý Khu du lịch chùa Hương Tích cho biết, việc chấn chỉnh được triển khai từ trước Tết, trong đó tập trung tuyên truyền để người dân hiểu đúng về hoạt động tín ngưỡng. Ban Quản lý đã phối hợp với lực lượng công an tăng cường kiểm tra thường xuyên, kịp thời nhắc nhở các trường hợp có biểu hiện mê tín. Quan điểm là không để những hành vi này tái diễn, bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, đúng bản chất văn hóa và giáo lý nhà Phật.
Sự thay đổi rõ nhất chính là ý thức du khách, phần lớn họ đến chùa với tâm thế cầu an giản dị, không còn nặng nề chuyện giải hạn hay xin lộc bằng các nghi thức cực đoan.
Ghi nhận trong những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, tại đền Truông Bát (xã Toàn Lưu), lượng người dân và du khách đến hành lễ khá đông. Tuy nhiên, các hoạt động tại đền diễn ra trật tự, nền nếp, có lực lượng bảo vệ của Ban Quản lý đền túc trực để đảm bảo an ninh.
Đa phần người dân đến dâng hương với lễ vật giản dị, chủ yếu cầu bình an, sức khỏe cho gia đình trong năm mới. Cơ bản không còn cảnh tụ tập xem bói, rao mời “giải hạn” hay những hoạt động mang màu sắc mê tín như từng xuất hiện trước đây.
“Bây giờ người ta đến dâng hương, ngắm cảnh và trò chuyện với nhau chứ không còn chuyện bói toán hay thuê thầy xem bói. Cả nhà tôi đi lễ đều tự chuẩn bị hương, lễ và không mua sắm vàng mã nhiều gây tốn kém”, anh Nguyễn Lâm (phường Thành Sen) chia sẻ.
Đại diện Ban Quản lý đền Truông Bát cho biết, ngay từ trước Tết, Ban Quản lý đã phối hợp chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền, không để xảy ra các hoạt động bói toán, gọi vong, dâng sao giải hạn trái phép trong khuôn viên di tích. Ban Quản lý đền luôn tôn trọng nhu cầu tâm linh chính đáng của người dân nhưng kiên quyết không để xảy ra tình trạng trục lợi từ mê tín dị đoan. Trường hợp vi phạm sẽ bị nhắc nhở, xử lý theo quy định. Điều đáng mừng là năm nay bà con đến hành lễ rất nền nếp, lễ vật gọn nhẹ, không còn tình trạng mê tín như trước.
Tại đền Chợ Củi (xã Nghi Xuân), nơi gắn với tín ngưỡng thờ mẫu và vốn rất sôi động vào dịp đầu năm, hoạt động lễ hội cũng có nhiều thay đổi. Trước đây, mỗi dịp Tết, khu vực đền thường xuất hiện tình trạng xem bói, rải tiền lẻ bừa bãi. Nhiều hàng quán lấn chiếm lối đi, thậm chí có hiện tượng chèo kéo khách hành lễ.
Từ khi Ban Quản lý dịch vụ công ích và các điểm du lịch Nghi Xuân tiếp nhận quản lý, việc tổ chức lễ hội được tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp hơn. Lối vào đền được phân luồng rõ ràng, khu vực kinh doanh được sắp xếp theo quy hoạch, du khách được hướng dẫn thực hiện nghi lễ đúng nơi quy định. Tình trạng xem bói tự phát hay nhét tiền lẻ vào tượng thờ từng gây phản cảm cơ bản đã được chấn chỉnh.
Tuy nhiên, tại một số đền, chùa vào dịp cao điểm lễ Tết vẫn còn tình trạng ăn xin, đốt vàng mã số lượng lớn, rải và đặt tiền lẻ tùy tiện, tổ chức lễ phô trương với quan niệm “lễ to mới đủ thành”, làm ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm và mỹ quan nơi thờ tự. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tập quán tín ngưỡng lâu đời gắn với tâm lý cầu an, cầu lộc, cùng với công tác tuyên truyền, nhắc nhở ở một số nơi chưa thường xuyên, khiến thói quen cũ tiếp tục tái diễn và ý thức của một bộ phận người dân chưa theo kịp yêu cầu về nếp sống văn minh.
Theo công văn chỉ đạo mới nhất của UBND tỉnh, các hoạt động lễ hội trên địa bàn được yêu cầu tổ chức theo hướng văn minh, an toàn, tiết kiệm, đúng quy định và phù hợp truyền thống. Tỉnh nhấn mạnh việc siết chặt quản lý, không để xảy ra tình trạng tổ chức tràn lan, phô trương, lãng phí; kiên quyết ngăn chặn lợi dụng lễ hội để mê tín dị đoan, trục lợi, cờ bạc trá hình. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, bảo đảm an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ, vệ sinh môi trường; quản lý chặt chẽ việc thu – chi, tiền công đức; chấn chỉnh tình trạng đốt vàng mã, đặt tiền lẻ không đúng nơi quy định và các biểu hiện phản cảm tại di tích; kiểm soát hoạt động kinh doanh dịch vụ, không để xảy ra ép giá, chèo kéo. Cán bộ, công chức, viên chức phải thực hiện nghiêm kỷ cương hành chính, không đi lễ hội trong giờ làm việc, không sử dụng tài sản công sai quy định.
Từ những yêu cầu đặt ra, UBND tỉnh sẽ tiếp tục tăng cường chỉ đạo, kiểm tra và giám sát việc tổ chức lễ hội trên địa bàn; kịp thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời hoàn thiện các quy định về quản lý, thu chi tài chính và tiền công đức bảo đảm công khai, minh bạch. Cùng với sự vào cuộc của các cấp, ngành, địa phương, mỗi người dân được kỳ vọng nâng cao ý thức khi tham gia lễ hội, từng bước loại bỏ những tập tục không còn phù hợp, xây dựng môi trường văn hóa tâm linh văn minh, an toàn, tiết kiệm và giữ gìn trọn vẹn những giá trị truyền thống tốt đẹp.
