Những dòng sông không chỉ cung cấp nước phục vụ sản xuất mà còn đóng vai trò quan trọng trong tiêu thoát lũ, bảo vệ khu dân cư mỗi khi mưa lớn. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương ở Hà Tĩnh, tình trạng lấn chiếm lòng sông, bồi lắng, bèo phát triển dày đặc hay cây cối mọc giữa dòng đang khiến nhiều tuyến sông dần mất đi khả năng tiêu thoát vốn có.
Tại đoạn sông Én qua thôn Hồng Quang, xã Tùng Lộc và thôn Ích Mỹ, xã Đông Kinh, dòng chảy đang bị thu hẹp đáng kể. Tuyến sông dài gần 4 km, trong đó khoảng 1 km qua khu vực này bị thu hẹp do một số hộ dân hai bên bờ đổ đất, lấn chiếm lòng sông trong thời gian dài.
Ông Đặng Hữu Thuấn - thôn Hồng Quang, xã Tùng Lộc cho biết: Tình trạng này khiến người dân lo lắng mỗi khi mưa lớn. Nước từ thượng nguồn đổ về nhanh, trong khi lòng sông bị thu hẹp khiến khả năng tiêu thoát chậm, làm gia tăng nguy cơ ngập úng tại khu dân cư hai bên sông.
Không chỉ làm giảm khả năng tiêu thoát nước, việc thu hẹp lòng sông còn làm thay đổi dòng chảy, gia tăng nguy cơ ngập úng. Với người dân sống ven sông, đây là nỗi lo thường trực mỗi mùa mưa bão. Đáng chú ý, tình trạng lấn chiếm sông Én đã diễn ra nhiều năm và tại một số vị trí vẫn tiếp diễn việc đổ đất, đắp bờ, khiến lòng sông ngày càng bị thu hẹp.
Nếu sông Én đối mặt với tình trạng lấn chiếm thì tại sông Già, đoạn qua thôn Liên Bình, xã Đông Kinh, dòng chảy lại đang bị cản trở bởi bèo và cây cối. Hơn 2 km sông Già bị bèo phủ kín trong nhiều năm. Xen giữa những mảng bèo dày đặc là các loại cây thân gỗ mọc ngay giữa lòng sông. Dòng nước vì thế bị che phủ, thu hẹp đáng kể.
Ông Vương Khả Xô - Bí thư Chi bộ thôn Liên Bình, xã Đông Kinh cho biết: “Người dân đã nhiều lần tìm cách xử lý nhưng lượng bèo quá lớn, cây cối mọc lâu năm khiến việc khơi thông bằng phương pháp thủ công không thể giải quyết triệt để”.
Tình trạng này không chỉ cản trở dòng chảy mà còn tiềm ẩn nguy cơ bồi lắng, cạn lòng sông và ảnh hưởng đến môi trường nước. Đáng chú ý, khu vực này còn có nhà máy nước đang hoạt động, vì vậy, việc bảo vệ nguồn nước càng trở nên cấp thiết.
Theo ông Phan Bá Ninh - Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Đông Kinh, để xử lý toàn tuyến cần có máy móc, nhân lực và kinh phí lớn, trong khi nguồn lực của địa phương còn hạn chế. Địa phương đã có đề xuất lên cấp trên để hỗ trợ kinh phí khắc phục đoạn sông này.
Tại xã Cẩm Lạc, hai hệ thống sông Thượng Lộc và sông Quèn đang đối mặt với tình trạng bồi lắng kéo dài. Trước đây, ở mức nước bình thường, nhiều đoạn sông có độ sâu từ 2 - 3 m thì nay độ sâu chỉ còn khoảng 1 m do phù sa bồi lắng.
Thực tế, khi mưa lớn kéo dài, nước từ đồng ruộng và khu dân cư cùng lúc đổ về, trong khi lòng sông bị bồi lắng, không còn đủ khả năng dẫn thoát, nguy cơ ngập úng trên diện rộng sẽ gia tăng.
Sông Én bị lấn chiếm; sông Già bị bèo và cây cối phủ kín; sông Thượng Lộc, sông Quèn bị bồi lắng. Mỗi dòng sông đang đối mặt với một vấn đề khác nhau, nhưng điểm chung là dòng chảy bị cản trở và khả năng tiêu thoát nước đang suy giảm.
Ông Trần Đức Thịnh - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, Chánh Văn phòng Thường trực Chỉ huy Phòng, chống thiên tai tỉnh cho biết: “Trên các tuyến sông trên địa bàn tỉnh đang xuất hiện sự bồi lắng. Hàng năm, chúng tôi đã giao cho các địa phương đơn vị khơi thông, nạo vét các tuyến sông, tuyến kênh. Trong thời gian tới, chúng tôi tiếp tục rà soát đối với các vị trí có các tình trạng trên để có giải pháp phù hợp”.
Mùa mưa bão đang đến gần. Vì vậy, việc kiểm tra, xử lý các hành vi lấn chiếm, nạo vét những đoạn sông bị bồi lắng, phát quang cây cối, bèo tây và khơi thông các điểm nghẽn cần được triển khai kịp thời. Trả lại không gian cho dòng sông không chỉ là bảo vệ tài nguyên nước, mà còn là giải pháp chủ động phòng, chống thiên tai, bảo vệ sản xuất và cuộc sống của người dân.
