Cây dó trầm từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống người dân xã Phúc Trạch. Không chỉ là nguồn nguyên liệu quý, dó trầm còn lưu giữ ký ức và nghề truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ. Thế nhưng, trong dòng chảy của thị trường hiện đại, giá trị của “vàng thơm” từng có lúc bị giới hạn khi chủ yếu dừng lại ở khai thác và bán thô, phụ thuộc đầu ra.
Giữa bối cảnh đó, một thế hệ người trẻ đang âm thầm tạo nên sự chuyển mình. Không chỉ kế thừa nghề cũ, họ mang theo tư duy mới, công nghệ mới và cả khát vọng đưa sản phẩm quê hương bước ra thị trường rộng lớn hơn.
Chỉ với vài chục giây video trên TikTok, kênh “Làm dâu xứ trầm” bất ngờ thu hút hàng chục nghìn lượt xem. Không hiệu ứng cầu kỳ, không kịch bản phức tạp, những thước phim giản dị về đời sống làng nghề lại chạm đến cảm xúc người xem theo cách rất tự nhiên.
Ít ai biết, phía sau đó là hành trình khởi nghiệp đầy trăn trở của chị Nguyễn Thị Thùy Dung (thôn 8, xã Phúc Trạch). Năm 2024, chị rời Hà Nội, trở về quê và bắt đầu lại gần như từ con số không. Những ngày đầu, công việc vẫn là những gì quen thuộc: chăm cây dó, đẽo trầm, gắn bó với không gian làng nghề. Nhưng cũng chính trong những ngày ấy, câu hỏi về giá trị thật của dó trầm dần hình thành.
Nguyên liệu thì nhiều, nhưng người dân chủ yếu bán thô nên giá trị chưa cao - từ những suy nghĩ này, quyết định thay đổi đến vào đầu năm 2025, khi chị mạnh dạn đầu tư hơn 150 triệu đồng để học kỹ thuật, mua máy móc, chuyển sang chế biến sâu các sản phẩm như nhang trầm, nụ trầm. Thương hiệu Trầm hương Tâm Thành Phúc ra đời từ đó.
Nhưng, sản xuất chỉ là một nửa câu chuyện. Bài toán lớn hơn nằm ở thị trường. Và chị chọn mạng xã hội để tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm. Kênh TikTok “Làm dâu xứ trầm” ra đời, bắt đầu từ những video rất đời thường: hành trình rời phố về quê, những công đoạn làm trầm, những khoảnh khắc giản dị của làng nghề.
Chị Dung cho biết: “Ban đầu, tôi chỉ quay những gì gần gũi nhất với cuộc sống của mình như hành trình rời phố về quê, quá trình làm trầm hương… Chỉ với một chiếc điện thoại, còn chồng tôi là người quay video. Không ngờ, những cảnh quay ấy lại nhận được nhiều sự quan tâm đến vậy. Khi khách hàng tin vào câu chuyện thật, họ cũng sẽ tin vào sản phẩm mình làm ra. Việc chia sẻ về làng nghề không làm mất đi giá trị truyền thống, mà còn giúp lan tỏa những giá trị ấy đến nhiều người hơn".
“Sau khi gắn giỏ hàng trên TikTok, mỗi ngày đều có khách hàng "chốt" đơn. Trung bình mỗi tháng lượng đơn dao động từ 500-600, mang lại doanh thu hơn 100 triệu đồng, so với kinh doanh truyền thống tăng hơn 80%. Đặc biệt, trong dịp Tết vừa qua, đơn hàng tăng cao, chúng tôi gần như không kịp sản xuất, sản phẩm tại xưởng đều tiêu thụ hết. Sản lượng tăng lên, cơ sở của chúng tôi tạo việc làm thường xuyên cho 6 lao động địa phương” - chị Dung chia sẻ thêm.
Với hơn 2.200 người theo dõi cùng những video được duy trì mỗi ngày, kênh TikTok “Làm dâu xứ trầm” của chị Dung đang dần lan tỏa câu chuyện làng nghề, qua đó mở rộng cơ hội đưa trầm hương xã Phúc Trạch đến với thị trường rộng lớn hơn.
Nếu câu chuyện của chị Dung là hành trình “kể chuyện” đưa trầm hương ra thị trường thì anh Trần Văn Hà Trung (thôn 4, xã Phúc Trạch) lại chọn một hướng đi khác: khai thác chiều sâu của sản phẩm.
Sau thời gian làm việc ở miền Nam, anh trở về quê với một trăn trở: “Tại sao một vùng giàu tài nguyên như Phúc Trạch lại chỉ dừng ở bán nguyên liệu?". Câu trả lời đến khi anh tiếp cận nghiên cứu về tinh dầu trầm.
Nhận ra giá trị không chỉ nằm ở hình dạng mà còn ở tinh chất, anh vào tỉnh Khánh Hòa - “thủ phủ” trầm hương để học nghề. Trở về quê, anh đầu tư hơn 300 triệu đồng xây dựng xưởng, theo đuổi lĩnh vực chưng cất tinh dầu, một công việc đòi hỏi kỹ thuật cao và sự kiên nhẫn. Những mẻ đầu tiên không hoàn hảo, có khi thất bại. Nhưng anh không dừng lại.
“Hiện mỗi lò nấu khoảng 50 kg nguyên liệu thô, thu được hơn 30 ml tinh dầu. Tính cả chi phí, giá thành khoảng 300 nghìn đồng/ml, giá bán ra thị trường dao động từ 400 – 550 nghìn đồng/ml. Với 2 lò hoạt động liên tục, mỗi tháng, tôi tiêu thụ hơn 500 kg nguyên liệu dó trầm thô. Hiện nay, tôi đang thu mua nguyên liệu cho người dân tại địa phương, giúp họ yên tâm mở rộng quy mô sản xuất. Quan trọng hơn, phụ phẩm sau khi chiết xuất tinh dầu vẫn có thể làm hương, nụ trầm, giúp tận dụng tối đa nguyên liệu và nâng giá trị cây trầm lên gấp 3-4 lần so với bán thô” – anh Trung chia sẻ.
Từng lần thử nghiệm, từng điều chỉnh nhỏ đã giúp quy trình dần hoàn thiện. Và, mỗi giọt tinh dầu giờ đây không chỉ là sản phẩm, mà là kết tinh của thời gian và sự bền bỉ.
“Hiện tại, sản phẩm của tôi đã được tiêu thụ tại các tỉnh, thành như Khánh Hòa, Hà Nội và cả thị trường nước ngoài. Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục mở rộng sản xuất, tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, đồng thời tìm hướng đẩy mạnh xuất khẩu ra thị trường quốc tế” - anh Trung cho biết thêm.
Sau khi ghi nhận những tín hiệu tích cực và hiệu quả bước đầu, hiện tại, anh Trung đang tập trung hoàn thiện hệ thống nhận diện và xây dựng thương hiệu sản phẩm một cách bài bản hơn. Đồng thời, đẩy nhanh việc chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng bao bì, nhãn mác để đưa sản phẩm lên các nền tảng số, mở rộng kênh phân phối và tiếp cận khách hàng một cách chuyên nghiệp. Trong thời gian tới, anh dự định mở rộng quy mô sản xuất lên 6 lò nấu tinh dầu, đồng thời nâng cao năng lực cung ứng và từng bước khẳng định vị thế của sản phẩm trên thị trường trong và ngoài nước.
Điểm đặc biệt của Phúc Trạch hôm nay không nằm ở một vài cá nhân, mà là sự xuất hiện của cả một thế hệ. Toàn xã hiện có khoảng 15 mô hình kinh tế do thanh niên làm chủ, đủ dòng sản phẩm từ hương trầm, trầm mỹ nghệ, tinh dầu đến vườn ươm...
Không còn sản xuất nhỏ lẻ, các "ông chủ" đã đầu tư máy móc hiện đại, đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, học cách bán hàng trên nền tảng số. Quan trọng hơn, không ai "đi" một mình. Những người đi trước sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật, liên kết sản xuất cho người sau. Một mạng lưới phát triển nghề mang tính cộng đồng dần hình thành.
Anh Nguyễn Chí Thành - chủ cơ sở sản xuất trầm hương Đinh Gia (thôn 4, xã Phúc Trạch) chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ giữ nghề, mà muốn làm giàu từ nghề. Khi đã có hướng đi ổn định, chúng tôi sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ cho những người cũng muốn thay đổi và cùng liên kết sản xuất. Hiện tại, tôi cũng đang cung cấp nguyên liệu cho cơ sở của anh Hà Trung để làm tinh dầu trầm."
Nhiều cơ sở đạt doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm, góp phần đưa tổng doanh thu từ trầm hương của xã Phúc Trạch lên hàng trăm tỷ đồng. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, các mô hình này còn giữ chân lao động trẻ, tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương.
Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Phúc Trạch Trần Song Hào chia sẻ: "Để hỗ trợ những người trẻ phát triển làng nghề, Đoàn xã đã quan tâm tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn, phối hợp tổ chức các hoạt động tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ quảng bá sản phẩm. Qua đó, góp phần khuyến khích thanh niên mạnh dạn khởi nghiệp, gắn bó và phát triển nghề truyền thống tại địa phương.”
Đằng sau sự chuyển mình ấy là sự đồng hành của tổ chức đoàn, với các hoạt động hỗ trợ vốn, tập huấn kỹ thuật, quảng bá sản phẩm. Nhưng yếu tố cốt lõi vẫn là con người. Đó là những người trẻ dám trở về, dám thử, dám thất bại và bản lĩnh vượt qua.
Từ những đồi dó trầm xanh ngát đến các sản phẩm xuất hiện trên thị trường, câu chuyện của Phúc Trạch hôm nay không chỉ là giữ nghề. Đó là hành trình tái định nghĩa giá trị của nghề. Nơi truyền thống không bị thay thế, mà được nâng tầm. Nơi công nghệ không làm mất đi bản sắc, mà giúp lan tỏa bản sắc. Và ở đó, người trẻ chính là cầu nối.
Họ đang từng bước đưa “vàng thơm” của quê hương đi xa hơn, bền vững hơn không chỉ trên thị trường, mà trong chính cách nhìn về một làng nghề truyền thống trong thời đại mới.
NỘI DUNG: THANH QUÝ
ẢNH VÀ VIDEO: THANH QUÝ - MẠNH HẢI
THIẾT KẾ: TRỌNG HÙNG
