Nhiều trường hợp bị sỏi tiết niệu dù đã điều trị bằng thuốc hoặc can thiệp y khoa nhưng bệnh vẫn tái phát do không duy trì chế độ ăn kiêng đúng cách.
1. Uống đủ nước
Uống nhiều nước là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để phòng và hỗ trợ điều trị sỏi tiết niệu. Người bệnh nên uống khoảng 2,5 – 3 lít nước lọc mỗi ngày. Mục tiêu là lượng nước tiểu đạt trên 2,5 lít trong 24 giờ
Việc uống đủ nước giúp: Pha loãng nước tiểu; giảm nồng độ các chất tạo sỏi như canxi, oxalat, acid uric; ngăn các tinh thể kết tụ và phát triển thành sỏi; hỗ trợ đẩy sỏi nhỏ ra ngoài đường tiết niệu.
Lưu ý: Nên chia nhỏ lượng nước uống trong ngày, uống đều từ sáng đến tối, không nên đợi khát mới uống. Tránh uống quá nhiều nước vào buổi tối muộn để hạn chế tiểu đêm.
2. Ăn nhạt, hạn chế muối và giảm thịt động vật
● Giảm muối
Ăn mặn làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành sỏi canxi. Tổng lượng muối nên không quá 3g/ngày; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn: đồ muối chua, đồ hộp, mì gói, nước chấm mặn.
● Hạn chế thịt động vật
Thịt đỏ và thịt gia cầm chứa nhiều protein động vật, làm: Tăng thải canxi; giảm citrat trong nước tiểu; tăng nguy cơ tạo sỏi.
Người bệnh nên: Ăn vừa phải thịt; ưu tiên cá thay cho thịt; tránh ăn quá nhiều trong một bữa.
3. Ăn thực phẩm chứa canxi đúng cách
Một sai lầm phổ biến là kiêng hoàn toàn canxi khi bị sỏi thận. Trên thực tế, điều này có thể khiến bệnh nặng hơn. Nhu cầu canxi mỗi ngày khoảng 800 – 1300 mg. Có thể bổ sung từ: Sữa, sữa chua, phô mai, trứng, tôm, cua, ngao, sò, ốc, hến, rau xanh.
Mỗi ngày có thể dùng: Khoảng 3 ly sữa tươi hoặc lượng tương đương từ các sản phẩm sữa khác.
Không nên kiêng canxi quá mức, vì làm ruột hấp thu nhiều oxalat hơn, tăng nguy cơ hình thành sỏi oxalat canxi, gây loãng xương, đặc biệt ở người lớn tuổi.
4. Hạn chế thực phẩm chứa oxalat
Oxalat là thành phần quan trọng tạo nên sỏi oxalat canxi - loại sỏi chiếm khoảng 70–80% sỏi tiết niệu tại Việt Nam.
Các thực phẩm chứa nhiều oxalat cần hạn chế: Trà đặc, sô cô la, cà phê... Bình thường, lượng oxalat bài tiết trong nước tiểu khoảng dưới 45mg/24 giờ. Khi vượt quá mức này, nguy cơ tạo sỏi tăng cao.
Tăng cường thức uống giàu citrat tự nhiên giúp ngăn kết tinh canxi. Người bệnh nên uống: Nước cam tươi, nước chanh tươi, nước bưởi... Lưu ý: Nên dùng nước ép tươi, không thêm đường. Tránh nước cam đóng chai nhiều đường.
5. Ăn nhiều rau xanh và chất xơ
Rau xanh và chất xơ giúp: Tăng nhu động ruột; giảm hấp thu các chất gây sỏi từ đường tiêu hóa; cải thiện tiêu hóa và sức khỏe tổng thể.
Nên ăn đa dạng: Rau lá xanh; rau củ quả tươi; trái cây ít đường... Tuy nhiên, cần chọn lọc các loại rau ít oxalat, tránh ăn quá nhiều rau muống, cải bó xôi.
6. Hạn chế thực phẩm giàu purin
Purin khi chuyển hóa tạo ra acid uric – yếu tố gây sỏi uric và sỏi niệu quản.
Cần hạn chế: Cá khô, thịt khô; nội tạng động vật (lòng heo, lòng bò); các loại mắm nêm, mắm thái.
Thực phẩm lên men mặn; Việc ăn quá nhiều purin không chỉ gây sỏi mà còn làm tăng nguy cơ gout và rối loạn chuyển hóa.
Tóm lại: Chế độ ăn kiêng đóng vai trò quyết định trong điều trị sỏi tiết niệu và phòng ngừa tái phát. Người bệnh sẽ khó kiểm soát bệnh lâu dài nếu chỉ điều trị bằng thuốc hay can thiệp mà không duy trì ăn uống hợp lý.
Nguyên tắc quan trọng nhất là: Uống đủ nước mỗi ngày; ăn nhạt, giảm đạm động vật; không kiêng canxi quá mức; hạn chế oxalat và purin; tăng cường rau xanh và trái cây phù hợp.
Việc "ăn kiêng" trong sỏi tiết niệu không phải là nhịn ăn, mà là ăn đúng – ăn đủ – ăn khoa học. Khi duy trì lối sống và chế độ dinh dưỡng hợp lý, người bệnh hoàn toàn có thể giảm nguy cơ tái phát sỏi và bảo vệ chức năng thận lâu dài.
