Trước đây, Kỳ thi tốt nghiệp THPT gần như là “cửa ải” chính để học sinh lớp 12 bước vào giảng đường đại học, nhưng hiện nay, nhiều trường đã mở rộng thêm các phương thức xét tuyển thông qua kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.
Điển hình như kỳ thi: HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội, V-ACT của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, TSA của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội hay V-SAT do các trường đại học phối hợp với Trung tâm Khảo thí quốc gia và Đánh giá chất lượng giáo dục tổ chức...
Việc xuất hiện ngày càng nhiều kỳ thi riêng giúp thí sinh đa dạng hóa phương thức xét tuyển, giảm sự phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là những áp lực không nhỏ về lệ phí dự thi, chi phí đi lại, thời gian ôn tập và nguy cơ trùng lịch thi… Vì vậy, nếu không có định hướng rõ ràng, học sinh rất dễ rơi vào tâm lý “thi cho chắc”, đăng ký dàn trải nhiều kỳ thi nhưng không mang lại hiệu quả.
Ghi nhận một số trường trên địa bàn Hà Tĩnh như: THPT Cẩm Xuyên, THPT Chuyên Hà Tĩnh, THPT Cẩm Bình, THPT Nguyễn Văn Trỗi… khoảng 40 - 50% học sinh lớp 12 đăng ký ít nhất một kỳ thi đánh giá năng lực, trong đó không ít em tham gia từ hai kỳ thi trở lên. Tuy nhiên, việc ôn luyện cùng lúc nhiều dạng đề khác nhau khiến học sinh khó ghi nhớ kiến thức trong quá trình ôn tập.
Em Nguyễn Xuân Hoàng Anh, học sinh lớp 12A1 Trường THPT Cẩm Xuyên cho biết: “Ban đầu, em đăng ký nhiều kỳ thi đánh giá năng lực với suy nghĩ thi càng nhiều càng có cơ hội. Tuy nhiên, khi ôn tập, em thấy kiến thức và dạng đề bị phân tán, rất áp lực. Sau khi được thầy cô tư vấn, em quyết định tập trung vào kỳ thi đánh giá tư duy TSA. Từ đó, việc học có lộ trình rõ ràng hơn và em cũng bớt căng thẳng”.
Theo giáo viên, khác với kỳ thi tốt nghiệp THPT, các bài thi đánh giá năng lực không chỉ kiểm tra kiến thức mà chú trọng tư duy, khả năng vận dụng và kỹ năng xử lý tình huống. Vì vậy, học sinh nên lựa chọn tối đa một hoặc hai kỳ thi đánh giá năng lực đúng với ngành học, tránh biến mình thành “thợ đi thi”, vừa mệt mỏi vừa khó đạt kết quả như mong muốn.
Cô Phạm Thị Hải Lý - giáo viên dạy môn Hoá, Trường THPT Cẩm Xuyên chia sẻ: “Những học sinh có tư duy logic, học tốt Toán và các môn khoa học tự nhiên thường phù hợp với các kỳ thi thiên về tư duy như TSA hoặc HSA.
Ngược lại, các em học đều các môn, có khả năng đọc hiểu và xử lý thông tin tổng hợp sẽ có lợi thế hơn ở những bài thi đánh giá năng lực tổng quát. Nếu học sinh ôn tập dàn trải, không có trọng tâm, rất khó đạt kết quả cao. Điều quan trọng là các em phải hiểu rõ thế mạnh của mình và mục tiêu ngành học để lựa chọn kỳ thi phù hợp”.
Với vai trò người đồng hành, nhiều phụ huynh bày tỏ sự lo lắng khi lịch học, lịch thi của con ngày càng dày, áp lực học tập gia tăng. Dù sẵn sàng đầu tư chi phí để con có thêm cơ hội lựa chọn ngành học, điều phụ huynh mong muốn nhất vẫn là một lộ trình học tập hợp lý, khoa học, giúp các em giữ được sức khoẻ và ổn định tâm lý khi bước vào giai đoạn ôn thi nước rút.
Chị Nguyễn Thị Hạnh, phụ huynh có con học lớp 12 tại Trường THPT Cù Huy Cận chia sẻ: “Gia đình tôi chấp nhận tốn thêm chi phí để con được thử sức ở các kỳ thi đánh giá năng lực, coi đó là cơ hội để con có nhiều lựa chọn cho tương lai. Tuy nhiên, có thời điểm cháu phải ôn 3 dạng đề khác nhau trong một tuần, thường xuyên thức khuya nên tôi rất lo. Tôi mong thầy cô giúp các cháu định hướng rõ ràng hơn để việc ôn tập mang lại hiệu quả tốt”.
Trước thực tế đó, nhiều trường THPT trên địa bàn Hà Tĩnh đã đẩy mạnh công tác tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp từ sớm nhằm giúp học sinh lựa chọn kỳ thi phù hợp với năng lực và mục tiêu ngành nghề.
Cô Nguyễn Thị Mỹ Bình, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh cho biết: “Ngay từ đầu năm lớp 12, nhà trường đã tổ chức các buổi tư vấn tuyển sinh, cung cấp thông tin cụ thể về cấu trúc, yêu cầu của từng kỳ thi đánh giá năng lực. Bên cạnh đó, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn được giao nhiệm vụ theo sát quá trình ôn tập, thường xuyên trao đổi với học sinh để nắm bắt tâm lý, khả năng học tập và nguyện vọng cá nhân. Trên cơ sở đó, nhà trường định hướng học sinh lựa chọn phương thức xét tuyển phù hợp, tránh đăng ký thi dàn trải gây quá tải".
Từ góc độ cơ sở đào tạo đại học, các chuyên gia cho rằng, việc lựa chọn kỳ thi phù hợp với năng lực và định hướng ngành nghề của học sinh là yêu cầu mang tính quyết định. Định hướng đúng ngay từ đầu không chỉ giúp học sinh giảm áp lực ôn tập, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả công tác tuyển sinh theo đúng mục tiêu đào tạo của các cơ sở giáo dục đại học.
TS. Nguyễn Thu Thủy - Trưởng phòng Đào tạo, Trường Đại học Hà Tĩnh cho hay, hiện nay các trường đại học vẫn lấy kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT làm phương thức xét tuyển chủ đạo, các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy chỉ đóng vai trò bổ sung cho một số ngành đào tạo.
“Kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tuyển sinh hằng năm. Các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy không thay thế kỳ thi tốt nghiệp mà chỉ được sử dụng để xét tuyển cho một số ngành. Do đó, học sinh cần xác định Kỳ thi tốt nghiệp THPT là nền tảng quan trọng nhất trong lộ trình vào đại học. Với những ngành đặc thù như sư phạm, công an, quân đội, thí sinh cần tập trung vào các kỳ thi tuyển sinh chuyên biệt theo quy định. Việc lựa chọn thêm kỳ thi đánh giá năng lực cần được cân nhắc kỹ lưỡng, tránh đăng ký thi dàn trải gây áp lực không cần thiết” - TS. Thủy nhấn mạnh.
Sự gia tăng các kỳ thi đánh giá năng lực mở ra nhiều cánh cửa vào đại học, nhưng cũng dễ trở thành áp lực nếu học sinh lựa chọn thiếu chiến lược. Thi nhiều không đồng nghĩa với tăng cơ hội trúng tuyển. Chỉ khi xác định rõ thế mạnh, chọn đúng kỳ thi và ôn tập có trọng tâm, học sinh mới tránh được tình trạng “đuối sức” và đạt được kết quả tốt.
