Những nghề phổ biến thời bao cấp qua ảnh tư liệu

Hơn 50 năm trôi qua nhưng câu chuyện của thời bao cấp luôn để lại nhiều cảm xúc cho những người đã sống ở giai đoạn đó. Trên một số nhóm tổng hợp tư liệu xưa, các hình ảnh về giai đoạn này thường được chia sẻ, gợi hoài niệm.

Do cuộc sống khó khăn, nhiều người phải làm thêm đủ công việc để mưu sinh. Một số nghề đã trở nên phổ biến bởi đáp ứng được nhu cầu của người dân khi ấy, trong đó có bơm mực bút bi (ảnh). Bức hình do nhà báo Daniel Roussel chụp năm 1985, trong thời gian là phóng viên thường trú của tờ L'Humanité (Nhân đạo) tại Việt Nam.

Thời bao cấp, bút bi không phổ biến nên khi hết mực, người dùng tìm cách tái sử dụng. Trên nhiều con phố như Hàng Ngang, Hàng Đào (Hà Nội) từng xuất hiện những cửa hàng bơm mực bút bi. Ở đây, người bán dùng ống tiêm để bơm mực, có các loại màu như xanh tím than, đỏ, đen tùy theo yêu cầu của khách.

Một phụ nữ thực hiện công việc đổ mực bút bi qua ống kính của nhà báo, nhiếp ảnh gia Philip Jones Griffiths.

Giai đoạn bao cấp là những năm 1964-1975 ở miền Bắc và 1976-1986 trên cả nước. Thời điểm này, hầu hết sinh hoạt kinh tế đều được nhà nước phân phối theo chế độ tem phiếu, sổ gạo.

Nhà ngoại giao John Ramsden chụp một cửa hàng rút lốp xe đạp trên phố Trần Xuân Soạn. Tác phẩm từng được ông giới thiệu trong sách Hà Nội một thời (2016), khắc họa nhịp sống Hà Nội cách đây hơn 40 năm.

Những năm 1980, xe đạp là phương tiện di chuyển chủ yếu, cũng là tài sản quý của người dân. Tuy nhiên, lốp là mặt hàng khan hiếm, đôi khi phải bốc thăm nhiều lần mới có. Vì vậy, thay vì vứt bỏ những chiếc lốp xe cũ, mọi người thường tìm đến dịch vụ rút lốp để tái sử dụng.

Nhà sử học Dương Trung Quốc từng viết trong sách: ''Có được cái xe đạp đã khó, mua được phụ tùng thay thế càng không dễ. Đôi khi xảy ra nghịch lý: Xe đạp của mình có cỡ vành 650 mm lại được cơ quan phân phối cho cỡ lốp 680 mm, nên mới có dịch vụ rút lốp. Cắt ngắn cái đai bằng thép ở mép lốp (tanh) rồi rút ngắn cho vừa với vành. Có cả nghề đắp lốp: Tận dụng lốp mòn hay tanh rách, đắp lên những miếng cao su sống rồi cho vào khuôn ép nóng để dùng tiếp''.

Người dân chen nhau mua hàng tại một quầy mậu dịch.

Thời bao cấp, hàng hóa khan hiếm, mọi đồ dùng thiết yếu, lương thực, thực phẩm đều được chia theo tem phiếu thì mậu dịch viên được coi là những người một thời thét ra lửa. Họ chủ yếu là con em trong ngành thương nghiệp, học lớp sơ cấp mậu dịch hai năm, hiểu biết về thương phẩm, cân hàng, nhập kho và cách phục vụ mới được đứng bán.

Một ông cụ dán dép ở vỉa hè qua ống kính John Ramsden.

Cuộc sống thiếu thốn, người dân chủ yếu chỉ có một đôi dép cao su hoặc dép nhựa. Khi bị đứt, họ tìm đến những người thợ dán dép để tiếp tục sử dụng.

Tổ phục vụ là hình ảnh quen thuộc ở hầu hết khu phố Hà Nội trong những năm tháng bao cấp. Tại đây có bán nước sôi hoặc mua giúp lương thực, thực phẩm cho các hộ gia đình neo người. Ngoài ra, tổ phục vụ nhận luộc bánh chưng, hỗ trợ mua túi hàng vào dịp Tết.