Đảo hoang thành "quốc gia AI" đầu tiên trên thế giới

Cách đây một năm, Dan Thomson, một nhà sáng lập công nghệ, gây chú ý khi tuyên bố thành lập một quốc gia do trí tuệ nhân tạo (AI) quản lý trên một hòn đảo nhiệt đới giữa lòng châu Á. Năm 2025, Thomson mua quyền sử dụng một hòn đảo tại tỉnh Palawan, điểm du lịch nổi tiếng của Philippines. Ông đặt tên đảo là Sensay, trùng tên với công ty AI của mình và tuyên bố đây là một "vi quốc gia" (micronation), thuật ngữ chỉ các thực thể tự xưng là nhà nước độc lập nhưng không được các chính phủ hay tổ chức quốc tế công nhận.

Thomson đã thiết lập một hội đồng điều hành gồm các bot vận hành bằng AI được mô phỏng theo loạt nhân vật lịch sử như Winston Churchill, Eleanor Roosevelt, Marcus Aurelius, Nelson Mandela, Tôn Tử, Leonardo da Vinci, Alexander Hamilton và Mahatma Gandhi, đồng thời mở cổng đăng ký cư trú cho công dân toàn cầu.

Tầm nhìn của Thomson là biến hòn đảo thành một điểm dừng chân độc đáo cho những du khách thích lặn biển và đi tour khám phá nhiều đảo vốn phổ biến tại Palawan, đồng thời đón nhận một số cư dân định cư lâu dài. Thomson cho hay ông đã có quyền thuê và phát triển hòn đảo, đang được quy hoạch để xây dựng khoảng 30 biệt thự nghỉ dưỡng cao cấp dành cho du khách và những người muốn đến trải nghiệm lối sống mới.

"Tôi nghĩ nơi đây chủ yếu sẽ đón khách du lịch đến từ các đảo lân cận đảo Coron", ông nói và cho biết chính quyền tỉnh Palawan hiện chưa phản hồi về tính pháp lý của mô hình quản trị này.

Bên cạnh việc ghé thăm đảo thực tế, du khách có thể đăng ký trở thành "cư dân điện tử" (e-residents) thông qua một chương trình trực tuyến sẽ ra mắt vào năm 2027. Chương trình cư trú dự kiến chính thức ra mắt vào năm 2027, nhưng các thử nghiệm tương tác sẽ bắt đầu trong mùa hè năm nay.

Hiện tại, đã có hơn 12.000 người đăng ký trải nghiệm mô hình. Du khách ảo có thể gửi các đề xuất xây dựng, phát triển đảo và chờ đợi hội đồng robot AI thảo luận, bỏ phiếu thông qua. Theo hiến pháp của Sensay, các thực thể AI sẽ đưa ra quan điểm, phản biện lẫn nhau và tiến hành bỏ phiếu. Sau đó, con người trên đảo sẽ có nhiệm vụ thực thi quyết định của AI.

Theo Emily Keogh, cố vấn truyền thông của dự án, đảo Sensay hiện chưa gặp phải các xung đột với dân bản địa. Dân số thực tế duy nhất trên đảo hiện chỉ có một nhân viên chăm sóc cảnh quan tên Mike.

Piotr Pietruszewski-Gil, một người từng tự xây dựng vi quốc gia riêng, đã gia nhập dự án với tư cách quản lý. Anh cho biết người nộp đơn rất đa dạng, từ những du khách tò mò, người đam mê công nghệ, đến những công dân đã mất niềm tin vào các chính trị gia ngoài đời thực.

Thomson chia sẻ việc tìm kiếm những nhân sự hoàn toàn khách quan để thực hiện chính xác các mệnh lệnh của AI là một thách thức. Ông tin rằng khi công nghệ phát triển, yếu tố con người sẽ giảm dần. AI có thể tự sở hữu ví tiền điện tử, tài khoản ngân hàng để tự thuê nhà thầu và nhân công thực hiện các công việc lao động chân tay trên đảo.

Khẳng định dự án không phải là trò đùa, nhà sáng lập kỳ vọng mô hình này sẽ được các chính phủ tương lai áp dụng để đảm bảo tính khách quan, tránh bị chi phối bởi các nhóm lợi ích. Để làm được điều đó, hệ thống sử dụng kho tài liệu lịch sử khổng lồ để huấn luyện các "nhà lãnh đạo AI" đưa ra quyết định dựa trên tầm nhìn vĩ mô, thay vì bắt chước các thói quen hay định kiến của nguyên mẫu.

Mặc dù những người sáng lập tin tưởng vào một chính phủ AI không biên giới và không xung đột, giới học giả lại đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc.

Alondra Nelson, chuyên gia nghiên cứu tại Viện Đạo đức AI thuộc Đại học Oxford, nói: "Đó là một tuyên bố lố bịch, chúng ta thấy AI gặp lỗi và đi chệch hướng mỗi ngày". Bà Nelson cũng hoài nghi về tính dân chủ của dự án khi mọi quyền lực thực chất nằm trong tay một công ty công nghệ hoặc một nhà sáng lập duy nhất, gọi cơ chế này là "mang tính biểu diễn".

Đáp lại, Thomson cho biết hiến pháp của đảo cho phép cư dân bỏ phiếu thay thế bất kỳ thành viên nào trong hội đồng bằng một nhân vật lịch sử khác. Ông cho hay đây là một cuộc thử nghiệm xã hội. Nếu cư dân muốn đề xuất các nhân vật độc tài như Stalin hay Hitler vào nội các, đó là lựa chọn của họ. Rủi ro lớn nhất không đến từ AI, mà đến từ việc con người có thể kích động hệ thống tạo ra một robot mang tính cách của vị vua chuyên chế để đi xâm chiếm các vùng đất khác.

"Nếu hệ thống AI này bắt đầu tìm cách sở hữu vũ khí và tấn công các đảo lân cận, đó sẽ là một kịch bản tồi tệ, nhưng tôi nghĩ khả năng này cực kỳ thấp", Thomson nói và cho rằng ông không chắc chắn hoàn toàn về một kết cục tốt đẹp của quốc gia AI.

Mô hình vi quốc gia để phục vụ du lịch và thử nghiệm ý tưởng không phải mới. Trước đây, Công quốc Sealand, Anh, hay Vương quốc Slowjamastan giữa sa mạc California, Mỹ, từng trở thành những điểm check in nổi tiếng nhờ tính độc lạ, sở hữu cả hộ chiếu và luật lệ riêng.

Tuy nhiên, đảo Sensay lại đại diện cho một xu hướng mới của các triệu phú công nghệ, mua đảo hoang để làm "phòng thí nghiệm" công nghệ và lối sống. Bằng cách cài đặt các bot AI làm người quản lý, nhà sáng lập kỳ vọng hòn đảo sẽ vận hành một cách khách quan nhất, không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố thiên vị của con người.

Dù mô hình quản lý bằng robot này vẫn nhận về nhiều ý kiến hoài nghi từ các chuyên gia công nghệ về tính thực tế và độ an toàn, đảo Sensay vẫn đang là cái tên gây tò mò lớn trong cộng đồng xê dịch, hứa hẹn mang đến một làn gió mới cho du lịch biển đảo Philippines thời gian tới.