Những người 'săn' thiên thạch giữa sa mạc

Các nhà khoa học ước tính hơn 45 tấn vật chất thiên thạch xâm nhập bầu khí quyển Trái Đất mỗi ngày. Phần lớn chúng cháy rụi, tạo thành sao băng. Trong số ít thiên thạch không bị thiêu rụi, đa phần rơi xuống biển. Phần còn lại hầu như không được chú ý tới khi lẫn với các loại đá tự nhiên khác của Trái Đất.

Nhưng ở vùng sa mạc rộng lớn của Mauritania, quốc gia phía tây bắc châu Phi, những người chăn gia súc đã học được cách tìm kiếm thiên thạch. Theo họ, chúng thường có bề mặt tối màu do bị nóng chảy khi xuyên qua bầu khí quyển. Mặc dù những thiên thạch như vậy có ở khắp nơi, các nhà khoa học cho biết chúng đặc biệt dễ thấy ở những địa điểm như sa mạc, nơi chúng nổi bật giữa một không gian chỉ toàn màu vàng và nâu của cát.

Săn thiên thạch đã trở thành thú vui với người dân địa phương và cũng là cơ hội kiếm tiền.

Lái xe từ Nouakchott, thủ đô Mauritania, đến khu trại Bir Moghrein trên sa mạc Sahara, nơi những người du mục cư trú, mất ít nhất 18 tiếng. Nửa cuối hành trình là đường cát và không có bất kỳ biển báo nào.

Năm 2011, những người du mục ở nước láng giềng Morocco nói rằng họ nhìn thấy một quả cầu lửa thắp sáng bầu trời. Các nhà khoa học sau đó xác nhận một thiên thạch Sao Hỏa khổng lồ mà họ đặt tên là Tissint đã rơi xuống nước này. Mảnh vỡ của nó được chia cho nhiều viện bảo tàng, viện nghiên cứu và các nhà sưu tập. Các nhà nghiên cứu cho rằng chúng có thể chứa bằng chứng về nước trên Sao Hỏa.

Phát hiện trên đã khơi dậy một làn sóng hiếu kỳ trên khắp khu vực. Tin tức lan truyền tới cả những nơi xa xôi nhất của Mauritania. Hành trình tìm kiếm thiên thạch được mở ra.

Mohamed Bagouma, người chăn thả gia súc kiêm "thợ săn" thiên thạch đến từ Bir Moghrein, cho biết ông bắt đầu tìm kiếm những viên đá vũ trụ từ khoảng một thập kỷ trước.

"Đối với tôi, điều đó thật kỳ lạ", Bagouma nói. "Chúng tôi từng nghĩ rằng những viên đá đó vô dụng".

Khi Bagouma và con trai băng qua sa mạc với đàn lạc đà, họ luôn để mắt xuống đất. Bagouma cho biết ông mới chỉ tìm thấy thiên thạch có giá trị một lần duy nhất nhưng vẫn nuôi hy vọng. Ông nhớ tới chuyện một người chăn gia súc khác đã tìm thấy thiên thạch quý đến mức giúp anh ta có đủ tiền chuyển cả gia đình đến thành phố sinh sống.

Bagouma thường mang những viên đá ông thu thập được đến cho Lamine Henoun, chuyên gia địa phương.

Henoun, 50 tuổi, từng học ngành văn ở trường đại học và nói được nhiều thứ tiếng, hiện làm nhân viên bảo vệ bán thời gian. Ông đã tự thu thập kiến thức về thiên thạch. Ông cho biết loại thiên thạch phổ biến nhất là chondrite, có nguồn gốc từ vành đai tiểu hành tinh. Loại hiếm nhất và quý giá nhất đến từ Sao Hỏa và Mặt Trăng.

"Viên này khá tốt", Henoun nói trong lúc xem xét những viên đá mà Bagouma mang đến vào một buổi tối gần đây.

Từ chiếc túi nhỏ của mình, Henoun lấy ra kính lúp và nam châm. Hầu hết các thiên thạch đều chứa sắt-niken, loại hợp kim hút nam châm và không có trong đá Trái Đất. Ông đưa nam châm lại gần viên đá có triển vọng nhất rồi lắc đầu thất vọng. Nó không hút nam châm.

"Tìm kiếm thiên thạch hầu hết dựa vào may mắn", Henoun nói.

Mỗi ngày, những người chăn gia súc đều mang đá đến cho ông nhưng Henoun chỉ phát hiện được một hoặc hai viên có giá trị mỗi tháng. Những lần như vậy, ông tới văn phòng hải quan trong thị trấn, kết nối Internet Starlink tại đây, đăng ảnh lên Facebook và TikTok với hy vọng thu hút được các nhà sưu tập.

Ông từng kiếm được 55 USD từ việc bán một loại chondrite hiếm. Đây là số tiền lớn nhất Henoun từng thu được nhờ bán thiên thạch. Nó gần bằng thu nhập hàng tháng của ông. "Thực tế, người dân nghèo ở đây không được hưởng lợi nhiều", Henoun cho hay.

Ahmedou Cheikh Abba là một trường hợp ngoại lệ. Giáo sĩ 36 tuổi này kể ông chưa bao giờ quan tâm tới thiên thạch cho tới năm 2023, khi ông tham gia một nhóm đào vàng gần biên giới Algeria.

Trong lúc nghỉ giải lao, ông nhìn thấy "một viên đá tối màu hơn những viên đá khác". "Có rất nhiều màu sắc bên trong nó. Tôi biết đó là dấu hiệu của thiên thạch", Abba nói.

Ông đã đăng ảnh viên đá lên Facebook và nhận được rất nhiều phản hồi. Abba sau đó bán nó với giá 2.500 USD cho một người mua đến từ Morocco. Người này tin viên đá là thiên thạch Mặt Trăng.

Nhưng sau khi tiến hành phân tích kỹ hơn, người đàn ông xác định nó chỉ là đá thông thường. Tuy nhiên lúc đó, Abba đã kịp chia sẻ số tiền với gia đình mình và đưa các con đi nghỉ mát.

"Mọi người đều biết săn tìm thiên thạch luôn đi kèm rủi ro", ông nhún vai nói.

Nghề săn thiên thạch hầu hết không được quản lý ở Mauritania. Vào một ngày gần đây tại Nouakchott, một nhóm đàn ông trung niên, tất cả đều tự xưng là nhà buôn thiên thạch, ngồi trò chuyện huyên náo bên lề đường. Khi phóng viên đến, họ lôi ra những viên đá đủ màu sắc, kích cỡ.

Hama Sidi Othaman mỉm cười khi khoe số hàng của mình. Ông cho biết đã săn thiên thạch từ năm 2011 và đang chào bán một viên đá với giá 64.000 USD. Ông khẳng định đó là một món hời với ai muốn sưu tập thiên thạch.

"Nó chắc chắn đến từ Mặt Trăng", Othaman quả quyết.

Ely Cheikh Mohamed Navee hiện giữ chức chủ tịch hiệp hội thiên văn học Mauritania. Theo lời Navee, ông là người Mauritania duy nhất có bằng tiến sĩ về khoa học hành tinh.

Navee cho biết Mauritania hiện có 6 hố thiên thạch tiềm năng, trong đó hai hố đã được các nhà khoa học xác nhận và ghi lại trong Cơ sở Dữ liệu Tác động Trái Đất.

Robert Ward, nhà sưu tập thiên thạch ở Arizona, Mỹ, là một trong số ngày càng nhiều người đang thúc đẩy hoạt động buôn bán đá vũ trụ. Ward cho hay một số mẫu vật tốt nhất ông thu thập được đến từ Bắc Phi, trong đó có Mauritania.

Ông nêu khả năng có những kho báu tương tự nằm rải rác trên khắp khu vực tây nam nước Mỹ. "Nhưng mọi người ở đây chỉ biết ngồi xem TV", Ward nói. "Ở đó, họ tìm kiếm chúng mỗi ngày".

Mặc dù Mauritania không có bảo tàng lưu giữ thiên thạch cũng như không có thị trường tương xứng cho chúng, Navee khẳng định đất nước ông vẫn có một lợi thế rõ ràng.

"Dân du mục là những nhà sưu tầm giỏi nhất thế giới", ông nói.

"Các thiên thạch được tìm thấy ở Mauritania có thể dạy chúng ta nhiều điều về vũ trụ và vị trí của chúng ta trong đó". Navee nhấn mạnh. "Tương lai nằm ở những thứ đến từ không gian".