Thiếu oxy thầm lặng - mối nguy nấp sau biểu hiện “không triệu chứng”

Bệnh nhân được đưa vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương điều trị cách đây một tuần. Bác sĩ Phạm Văn Phúc (Khoa Hồi sức tích cực), cho biết người bệnh đã tiêm một mũi vaccine. Khi mắc Covid-19, ông không có triệu chứng, không đo SpO2 (nồng độ oxy trong máu) nên không nhận biết được chỉ số giảm mạnh. Khi ông nhập viện, chỉ số SpO2 giảm sâu, chỉ còn khoảng 60-70%, suy hô hấp.

Bác sĩ chẩn đoán người bệnh gặp hiện tượng thiếu hụt oxy thầm lặng - tình trạng thiếu oxy trong máu do viêm phổi liên quan đến Covid-19. Thông thường, người bệnh bị tức ngực, đau khi thở và các vấn đề về hô hấp khác. Song, trong trường hợp viêm phổi do Covid-19, ban đầu, bệnh nhân không cảm thấy khó thở mặc dù nồng độ oxy trong máu giảm thấp ở mức đáng báo động và bị viêm phổi thể vừa hoặc nặng.

SpO2 ở người bình thường là 94-100%. Ở bệnh nhân Covid-19 bị viêm phổi, mức oxy chỉ còn 60-70%, thậm chí 50%. Nếu không được phát hiện kịp thời, người bệnh dễ rơi vào trạng thái lơ mơ, lịm đi rồi tử vong. Thế giới gọi tình trạng này là “sát thủ thầm lặng”, dẫn đến nhiều cái chết đột ngột.

Bệnh nhân trên được bác sĩ hỗ trợ thở máy, điều trị tích cực kịp thời, đang được theo dõi sát. Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị hơn 120 bệnh nhân Covid-19, trong đó vài trường hợp gặp tình trạng thiếu hụt oxy thầm lặng như bệnh nhân trên, chủ yếu là người cao tuổi, kèm bệnh nền, chưa tiêm vaccine hoặc tiêm một mũi, nhiễm Covid-19 không có triệu chứng nên chủ quan không đo chỉ số SpO2.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Trung tâm oxy cao áp Việt - Nga, Bộ Quốc phòng), phụ trách tư vấn hỗ trợ online chăm sóc điều trị F0 tại nhà, cũng gặp một vài trường hợp tương tự. Một cụ ông 64 tuổi nhiễm Covid-19, ở quận Hoàn Kiếm, chưa tiêm vaccine. Ban đầu, người nhà gọi điện xin tư vấn dùng thuốc do cụ ông có bệnh nền tiểu đường, chỉ số SpO2 khi ấy 97-98% tức ở mức bình thường, triệu chứng nhẹ. Thế nhưng, sau đó tình trạng thiếu oxy âm thầm tiến triển nhanh chóng. Bệnh nhân nằm ngủ rồi cứ vậy lịm đi. Sáng hôm sau, người nhà phát hiện bệnh nhân bất tỉnh, đưa vào viện cấp cứu nhưng không qua khỏi.

Một trường hợp khác may mắn hơn, người bệnh cũng ngoài 60 tuổi, không có triệu chứng nhưng thường xuyên đo SpO2 hàng ngày. Đến ngày thứ 8 thì đột ngột chuyển nặng, không khó thở, SpO2 giảm nhanh chóng chỉ còn 60-70%. Bệnh nhân nhanh chóng liên hệ y tế và được chuyển đến bệnh viện cấp cứu kịp thời.

Bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương điều trị cho một bệnh nhân nặng, tháng 12/2021. Ảnh: Giang Huy

Lý giải nguyên nhân, theo bác sĩ Hoàng, khi nhiễm Covid-19, hệ thống miễn dịch đã bị sai lệch, dẫn tới tình trạng “bão cytokine” - hiện tượng hệ miễn dịch cơ thể phản ứng quá mức, giải phóng ồ ạt cytokine, gây ra hai rối loạn là đông máu và gây viêm, đặc biệt ở phổi. Bệnh nhân không thấy khó thở nhưng lúc này dung tích của phổi bị giảm khiến lượng SpO2 giảm rất nhanh, song người bệnh không nhận ra vì không có các triệu chứng điển hình như sốt hay đau họng, khó thở... “Có trường hợp hôm trước SpO2 đang 95%, bệnh nhân chỉ thấy hơi mệt, mà hôm sau chỉ còn 70%, rất nguy hiểm”, bác sĩ cho biết.

Theo bác sĩ Hoàng, thiếu hụt oxy thầm lặng thường gặp ở những bệnh nhân cao tuổi, chưa tiêm vaccine, có bệnh nền, đặc biệt là tiểu đường. Ở người tiểu đường, nếu không bị nhiễm Covid-19 thì sức đề kháng cũng đã kém, nguy cơ nhiễm khuẩn, nguy cơ đông máu cao.

Thế giới cũng ghi nhận nhiều bệnh nhân Covid-19 thiếu hụt oxy thầm lặng . Giới chuyên môn cho rằng nCoV tấn công các tế bào phổi có nhiệm vụ tạo ra chất hoạt động trên bề mặt. Chất này giúp các phế nang trong phổi luôn mở giữa các nhịp thở. Ở giai đoạn đầu của bệnh viêm phổi, các phế nang bị xẹp và nồng độ oxy giảm. Tuy nhiên, phổi vẫn mềm hoặc chưa có nhiều dịch. Bệnh nhân vẫn có thể thải carbon dioxide ra ngoài. Carbon dioxide không tích tụ, nên họ không khó thở.

Để bù đắp lượng oxy bị thiếu, người bệnh thở nhanh và sâu hơn. Tình trạng thiếu oxy âm thầm và phản ứng sinh lý của bệnh nhân thậm chí gây viêm nặng hơn, ảnh hưởng nhiều phế nang hơn cho đến khi mức oxy giảm mạnh. Kết quả là, bệnh nhân tự làm tổn thương phổi bằng cách thở mạnh hơn.

Bác sĩ Richard Levitan, chủ tịch Airway Cam Technologies - công ty cung cấp khóa học đặt nội khí quản, cho biết: “Tình trạng thiếu oxy âm thầm tiến triển nhanh chóng, dẫn đến suy hô hấp. Điều này lý giải cái chết đột ngột ở bệnh nhân Covid-19 từng không thấy khó thở”.

Các bác sĩ cảnh báo những người nhiễm Covid-19 nên theo dõi SpO2 trong 2 tuần , không nên chủ quan. Nếu không đo, các triệu chứng không rõ trong khi chỉ số SpO2 giảm mạnh, người bệnh thường lịm đi, có khi mất ý thức, khó qua khỏi dù trước đó hoàn toàn bình thường. Trong trường hợp chưa liên hệ được y tế ngay, bệnh nhân cần liên hệ nơi cung cấp oxy trợ thở. Người bị ho, mệt mỏi và sốt nên kiểm tra SpO2 khi chưa xét nghiệm hoặc âm tính với nCoV, phòng trường hợp xét nghiệm không chính xác.

Sở Y tế Hà Nội cũng hướng dẫn một trong những dấu hiệu trở nặng F0 tại nhà cần liên hệ y tế ngay là chỉ số SpO2 dưới 95%, phát hiện bất thường thì đo lại lần hai sau 30 giây đến 1 phút, khi đo yêu cầu giữ yên vị trí đo. Quan trọng nhất là phát hiện tình trạng thiếu oxy thầm lặng và phải cảnh giác . Một số bệnh nhân Covid-19 gặp tình trạng này nhưng vẫn hoàn toàn thấy khỏe mạnh và không hề khó thở.

Đến ngày 9/1, Hà Nội đang điều trị hơn 46.600 F0, trong đó 450 bệnh nhân nặng, nguy kịch, bao gồm 31 bệnh nhân thở máy xâm lấn, hai bệnh nhân thở máy. Gần 36.500 F0 cách ly, điều trị tại nhà.