Tại các chợ dân sinh trên địa bàn Hà Tĩnh, bên cạnh những sản phẩm có nhãn mác đầy đủ, vẫn còn không ít thực phẩm được chia nhỏ, đóng túi đơn giản, thiếu thông tin về nguồn gốc, ngày sản xuất và hạn sử dụng.
Chị Nguyễn Thị Trang (phường Thành Sen) chia sẻ: “Khi mua thực phẩm, tôi thường quan tâm đến nguồn gốc, hạn sử dụng để bảo đảm an toàn cho gia đình. Tuy nhiên, có những mặt hàng được đóng túi sẵn, không có nhãn mác hoặc thông tin về ngày sản xuất, hạn sử dụng. Người mua chủ yếu phải hỏi người bán, nhưng cũng không biết thông tin đó có chính xác hay không. Tôi mong các cơ quan chức năng kiểm tra thường xuyên hơn để người dân yên tâm khi mua thực phẩm”.
Không chỉ xuất hiện tại các chợ dân sinh, tình trạng thực phẩm thiếu thông tin nhận diện còn diễn ra ở các kênh kinh doanh trên mạng xã hội. Tại một cơ sở kinh doanh online ở phường Sông Trí, nhiều sản phẩm như gà ủ muối nguyên con, chân gà Đông Tảo ủ muối... được bán với giá từ 110 - 280 nghìn đồng/sản phẩm. Theo giới thiệu của người bán, hàng được nhập từ người quen ở Hà Nội và tiêu thụ chủ yếu qua mạng xã hội.
Dù cứ 2 ngày nhập hàng một lần, lượng tiêu thụ khoảng 100 con trong cùng khoảng thời gian, song các sản phẩm bảo quản đông lạnh tại đây lại không có thông tin về đơn vị sản xuất cũng như hạn sử dụng. Lý giải về việc không ghi ngày sản xuất, hạn sử dụng, người bán cho rằng thực phẩm do người nhà tự chế biến nên không cần ghi thông tin này; đồng thời khẳng định hàng hóa có thể yên tâm sử dụng, dù không cung cấp được thông tin cụ thể về thời gian bảo quản.
Thực tế này đặt ra yêu cầu về trách nhiệm của người kinh doanh đối với hàng hóa đưa ra thị trường. Việc thực phẩm được chế biến tại nhà, nhập từ người quen hay sản xuất ở quy mô nhỏ không đồng nghĩa với việc được bỏ qua các yêu cầu về an toàn thực phẩm, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc theo quy định. Khi đưa sản phẩm vào kinh doanh, cơ sở phải bảo đảm các điều kiện cần thiết để người tiêu dùng nhận diện hàng hóa, đồng thời chịu trách nhiệm về nguồn gốc, chất lượng và điều kiện bảo quản sản phẩm.
Không chỉ khiến người mua khó lựa chọn, sản phẩm thiếu thông tin còn tạo thêm khoảng trống trong công tác quản lý. Khi không xác định được cơ sở sản xuất, nguồn nhập và thời điểm chế biến, cơ quan chức năng sẽ mất thêm thời gian xác minh, truy xuất hàng hóa nếu phát hiện vi phạm hoặc xảy ra sự cố. Đối với hoạt động kinh doanh trên mạng xã hội, người bán có thể không có địa điểm cố định, hàng hóa qua nhiều khâu trung gian, càng khiến việc xác định chủ thể chịu trách nhiệm trở nên phức tạp.
Ông Lê Tùng Dương - Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và Quản lý chất lượng, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho biết: “Đối với thực phẩm chế biến sẵn đưa ra thị trường, cơ sở sản xuất, kinh doanh phải thực hiện các quy định về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, ghi nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc, hạn sử dụng theo từng loại hình sản phẩm. Người dân cần thận trọng với những sản phẩm không rõ nguồn gốc, không có thông tin nhận diện; không nên chỉ dựa vào lời quảng cáo hoặc cam kết của người bán”.
Những bất cập trong nhận diện và truy xuất nguồn gốc thực phẩm cũng được phản ánh qua kết quả kiểm tra của lực lượng quản lý thị trường trên địa bàn.
Theo thống kê của lực lượng Quản lý thị trường Hà Tĩnh, từ đầu năm đến nay, đã có 169 vụ vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm được kiểm tra, xử lý, với tổng số tiền phạt hành chính 421,6 triệu đồng; trị giá hàng hóa bị tiêu hủy, buộc tiêu hủy là 174,158 triệu đồng. Các mặt hàng vi phạm chủ yếu gồm mỡ, dầu, nội tạng, thịt động vật, rượu và thực phẩm đóng gói sẵn.
Ông Nguyễn Đình Khoa - Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Tĩnh cho biết: “Qua kiểm tra, chúng tôi nhận thấy các vi phạm về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa, điều kiện lưu thông và hạn sử dụng vẫn còn xảy ra. Đặc biệt, hoạt động kinh doanh thực phẩm qua mạng xã hội ngày càng phổ biến, trong khi người bán có thể không có địa điểm cố định, hàng hóa qua nhiều khâu trung gian, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể kinh doanh, kiểm tra chứng từ và truy xuất nguồn gốc. Thời gian tới, lực lượng quản lý thị trường sẽ tăng cường kiểm tra, tập trung vào nguồn gốc, nhãn mác, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản; đồng thời phối hợp với các ngành chức năng và chính quyền địa phương kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm”.
Những tháng cuối năm, nhu cầu mua sắm, tiêu thụ thực phẩm thường tăng cao, kéo theo sự sôi động của hoạt động sản xuất, kinh doanh và phân phối hàng hóa. Đây cũng là thời điểm tiềm ẩn nguy cơ gia tăng các vi phạm về an toàn thực phẩm, nhất là đối với những mặt hàng chế biến sẵn, thực phẩm đông lạnh và sản phẩm được tiêu thụ qua các kênh trực tuyến.
Vì vậy, công tác kiểm tra cần được triển khai xuyên suốt từ khâu nhập hàng, chế biến, tập kết, bảo quản đến khi sản phẩm được đưa ra thị trường. Bên cạnh chợ, cửa hàng và cơ sở kinh doanh truyền thống, cần chú trọng các cơ sở chế biến nhỏ lẻ, đầu mối phân phối và hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng. Cùng với trách nhiệm của cơ quan chức năng, các cơ sở sản xuất, kinh doanh phải chủ động tuân thủ quy định, bảo đảm thông tin cần thiết và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Người tiêu dùng cũng cần thận trọng khi lựa chọn thực phẩm chế biến sẵn, hút chân không, bảo quản đông lạnh; không chỉ dựa vào hình thức, giá bán hay lời cam kết của người bán.
Minh bạch thông tin không chỉ là yêu cầu đối với từng sản phẩm mà còn là cơ sở để xác lập trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tăng cao vào những tháng cuối năm, kiểm soát chặt từ nguồn hàng, khâu chế biến đến bảo quản và lưu thông sẽ góp phần hạn chế nguy cơ thực phẩm không bảo đảm chất lượng len lỏi vào thị trường, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng.
