Qua quá trình tư vấn, hỗ trợ hồ sơ pháp lý cho doanh nghiệp, luật sư Phan Văn Chiều, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hà Châu (phường Thành Sen) nhận thấy, nhiều đơn vị còn nhầm lẫn giữa người đại diện theo pháp luật, người đứng tên góp vốn và cá nhân thực sự có quyền sở hữu, kiểm soát doanh nghiệp. Thực tế, có trường hợp một người đứng tên trong hồ sơ góp vốn nhưng việc đầu tư, quyết định phương án kinh doanh hoặc chi phối hoạt động lại do cá nhân khác thực hiện.
“Việc xác định chủ sở hữu hưởng lợi không chỉ là một thủ tục kê khai thông tin mà còn là quá trình nhận diện bản chất quyền sở hữu và quyền kiểm soát doanh nghiệp”, luật sư Phan Văn Chiều nhấn mạnh.
Thực tế này cho thấy, nếu chỉ căn cứ vào giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ hoặc danh sách thành viên, cổ đông thì chưa đủ cơ sở để xác định chính xác chủ sở hữu hưởng lợi. Đặc biệt, đối với doanh nghiệp có cơ cấu sở hữu nhiều tầng, cổ đông là tổ chức hoặc tồn tại các thỏa thuận góp vốn phức tạp, việc nhận diện cá nhân nắm quyền sở hữu cuối cùng càng đòi hỏi sự rà soát kỹ lưỡng.
Theo quy định tại Điều 3 và Điều 4 Nghị định số 296/2026/NĐ-CP ngày 23/7/2026 của Chính phủ, chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp có tư cách pháp nhân là cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu hoặc kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với doanh nghiệp. Một trong những tiêu chí xác định là cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp sở hữu từ 25% vốn điều lệ hoặc từ 25% tổng số cổ phần có quyền biểu quyết trở lên.
Tuy nhiên, việc xác định không chỉ căn cứ vào tỷ lệ vốn đứng tên trực tiếp. Doanh nghiệp cần rà soát cả phần sở hữu gián tiếp thông qua các tổ chức trung gian, thỏa thuận pháp lý; xem xét trường hợp nhóm cá nhân có quan hệ gia đình hoặc cùng thỏa thuận sở hữu đạt ngưỡng theo quy định. Trường hợp không có cá nhân đáp ứng tiêu chí về tỷ lệ sở hữu, doanh nghiệp còn phải nhận diện người có quyền kiểm soát thực tế thông qua những quyết định quan trọng như bổ nhiệm, miễn nhiệm người quản lý, sửa đổi điều lệ, thay đổi cơ cấu tổ chức, quyết định chính sách tài chính, đầu tư và hoạt động của doanh nghiệp.
Như vậy, để xác định đúng chủ sở hữu hưởng lợi, doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ cơ cấu sở hữu, từ các cá nhân, tổ chức góp vốn trực tiếp đến những tầng sở hữu trung gian và các thỏa thuận liên quan. Những tài liệu cần đối chiếu gồm điều lệ, sổ đăng ký thành viên, sổ đăng ký cổ đông, hồ sơ góp vốn, thỏa thuận về quyền biểu quyết và quyền kiểm soát. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp thực hiện kê khai, lưu giữ thông tin và cập nhật khi có thay đổi.
Nhằm giúp doanh nghiệp nắm rõ quy định, tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực hiện, Sở Tài chính phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp và Kinh tế tập thể tổ chức hội nghị tập huấn nghiệp vụ đăng ký kinh doanh cho cán bộ cấp xã, phường và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh. Các nội dung tập huấn tập trung vào quy định mới về đăng ký, quản lý doanh nghiệp, chuẩn hóa dữ liệu và kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi.
Sau khi tham gia hội nghị tập huấn, bà Đặng Thị Thanh Nga - Kế toán trưởng Công ty CP Xây lắp và Thương mại Ô tô Hoàng Hà (phường Thành Sen) cho biết: "Những nội dung được hướng dẫn đã giúp doanh nghiệp tháo gỡ một phần vướng mắc khi triển khai quy định mới. Qua tập huấn, chúng tôi hiểu rõ hơn cách xác định chủ sở hữu hưởng lợi, quy trình rà soát thông tin và kê khai theo biểu mẫu. Đây là cơ sở để doanh nghiệp chủ động hoàn thiện hồ sơ, thực hiện đúng trách nhiệm của mình”.
Theo Sở Tài chính, triển khai Kế hoạch số 5624/KH-STC ngày 5/8/2026 về làm sạch, chuẩn hóa dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, đến nay, sở đã rà soát, chuẩn hóa thông tin của hơn 1.800 doanh nghiệp; ghi nhận 2.064 doanh nghiệp đã kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 6.000 doanh nghiệp thuộc diện phải kê khai nhưng chưa cập nhật thông tin theo quy định.
Ngày 27/10/2026, Sở Tài chính tiếp tục ban hành Văn bản số 8141/STC-ĐKKD gửi hơn 3.000 doanh nghiệp, đề nghị phối hợp làm sạch dữ liệu và kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Cùng với đó, sở phối hợp với cơ quan thuế, công an và chính quyền cấp xã, phường rà soát tình trạng pháp lý, cập nhật thông tin doanh nghiệp; hướng dẫn các đơn vị thực hiện thủ tục trên hệ thống đăng ký kinh doanh trực tuyến.
Ông Lê Đức Anh - Trưởng phòng Đăng ký kinh doanh, Sở Tài chính cho biết: “Kê khai thông tin chủ sở hữu hưởng lợi là nội dung bắt buộc đối với doanh nghiệp có tư cách pháp nhân. Doanh nghiệp thực hiện cập nhật thông tin theo mẫu số 10 và mẫu số 12 ban hành kèm Thông tư 121/2026/TT-BTC. Khi có thay đổi thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi hoặc tỷ lệ sở hữu đã kê khai, doanh nghiệp phải thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh trong thời hạn 10 ngày”.
Việc kê khai chủ sở hữu hưởng lợi không đơn thuần là yêu cầu hoàn thiện dữ liệu đăng ký kinh doanh mà còn hướng đến nhận diện rõ cá nhân thực sự nắm quyền sở hữu, chi phối hoạt động doanh nghiệp. Thông tin được kê khai đầy đủ, trung thực sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, hạn chế rủi ro pháp lý và tạo cơ sở tin cậy cho các quan hệ hợp tác, đầu tư. Vì vậy, bên cạnh sự hướng dẫn của cơ quan chức năng, mỗi doanh nghiệp cần chủ động rà soát cơ cấu sở hữu, xác định đúng đối tượng và thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ kê khai, bảo đảm thông tin được cập nhật chính xác, kịp thời.