Mọi cuộc chiến lớn trong lịch sử đều trở thành phép thử khắc nghiệt đối với các học thuyết quân sự. Những xung đột kéo dài thường phơi bày điểm yếu, phá vỡ các giả định chiến lược và buộc các cường quốc phải thay đổi cách tiến hành chiến tranh. Cuộc chiến Iran kéo dài 40 ngày, mang tên Chiến dịch Epic Fury, đang tạo ra tác động như vậy đối với quân đội Mỹ.
Dù giao tranh hiện chưa hoàn toàn chấm dứt và nguy cơ bùng phát trở lại vẫn hiện hữu, nhưng Washington đã bắt đầu điều chỉnh sâu rộng chiến thuật tác chiến, định hướng phát triển vũ khí cũng như ưu tiên quân sự trong tương lai.
Theo tờ The EurAsian Times, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là sự chuyển dịch sang các loại UAV tấn công giá rẻ, có thể sản xuất hàng loạt và chấp nhận tổn thất trên chiến trường thay vì phụ thuộc vào các khí tài đắt đỏ truyền thống.
UAV giá rẻ trở thành “vũ khí thay đổi cuộc chơi”
Trong phiên điều trần đầu tiên trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ kể từ khi chiến sự với Iran nổ ra, Đô đốc Brad Cooper cho biết quân đội Mỹ đã thay đổi đáng kể chỉ trong vài tuần gần đây, đặc biệt sau hiệu quả thực chiến của UAV LUCAS.
LUCAS là mẫu UAV cảm tử do Mỹ phát triển dựa trên việc đảo ngược công nghệ từ dòng Shahed-136 của Iran. Theo lời ông Cooper, Washington đã thu giữ UAV Iran, tháo dỡ cấu trúc bên trong, đưa về Mỹ cải tiến rồi tái triển khai để tấn công chính Iran.
Đô đốc Mỹ gọi LUCAS là “yếu tố thay đổi cuộc chơi” khi giúp Washington đảo ngược bài toán chi phí trên chiến trường. Thay vì dùng tên lửa đắt đỏ để đối phó phòng không Iran, Mỹ sử dụng các UAV cảm tử giá rẻ buộc Tehran phải tiêu tốn lượng lớn tên lửa đánh chặn có giá thành cao hơn rất nhiều.
LUCAS lần đầu được Mỹ triển khai thực chiến vào ngày 28/2, ngay trong ngày đầu tiên của chiến dịch Epic Fury. Các UAV này được Lực lượng Đặc nhiệm Scorpion Strike (TFSS) sử dụng để tập kích nhiều mục tiêu quân sự quan trọng bên trong Iran.
Hiệu quả của dòng UAV giá rẻ này khiến Lầu Năm Góc nhiều khả năng sẽ tiếp tục áp dụng mô hình tương tự trong các cuộc xung đột tương lai.
Trong phiên điều trần, khi được hỏi quân đội Mỹ cần ưu tiên gì trong thời gian tới, Đô đốc Cooper nhấn mạnh ba lĩnh vực then chốt gồm tác chiến điện tử, năng lực chống UAV và vũ khí tấn công các mục tiêu ngầm kiên cố.
“Mọi đối thủ đều đang xuống lòng đất”, ông Cooper nói.
Theo giới quân sự Mỹ, Iran cùng các lực lượng thân họ như Hamas, Hezbollah hay Houthi ngày càng phụ thuộc vào hệ thống đường hầm, boongke gia cố và các cơ sở quân sự nằm sâu dưới lòng đất nhằm tránh các cuộc không kích.
Đây cũng được xem là nguyên nhân chính khiến Mỹ gặp khó khăn trong việc đạt được toàn bộ mục tiêu quân sự tại Iran.
Chưa đủ sức phá hủy cơ sở hạt nhân Iran
Tháng 6/2025, Mỹ lần đầu không kích Iran kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Trong chiến dịch này, 7 máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit bay liên tục từ Mỹ tới Iran và thả 14 quả bom xuyên boongke GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) xuống hai cơ sở hạt nhân Fordow và Natanz.
GBU-57 MOP là loại bom nặng gần 13,6 tấn, có khả năng xuyên khoảng 60 m đất đá hoặc bê tông cứng trước khi phát nổ. Dù được phát triển từ đầu những năm 2010, đây là lần đầu tiên loại bom này được sử dụng trong thực chiến.
Trước khi Mỹ tham chiến, Israel đã không kích Iran suốt 11 ngày nhưng không sở hữu loại vũ khí đủ sức xuyên phá các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất.
Tuy nhiên, các báo cáo tình báo mật sau đó cho thấy đòn không kích của Mỹ chỉ làm chậm chương trình hạt nhân Iran vài tháng thay vì phá hủy hoàn toàn. Nhiều cơ sở chỉ bị sập lối vào trong khi các khu vực ngầm vẫn còn tồn tại.
Đến chiến dịch quân sự tiếp theo vào đầu năm nay, Washington tiếp tục đối mặt hạn chế tương tự khi không loại vũ khí nào đủ khả năng xuyên sâu hơn 90 m đá cứng để phá hủy hoàn toàn kho uranium làm giàu của Iran.
Điều này buộc Mỹ phải xúc tiến phát triển thế hệ bom xuyên boongke mới mang tên Next Generation Penetrator (NGP).
Ngay sau khi chiến dịch năm 2025 kết thúc, Không quân Mỹ đã ký hợp đồng với Applied Research Associates (ARA) để thiết kế nguyên mẫu bom xuyên boongke kế nhiệm GBU-57 MOP.
Theo kế hoạch, ARA sẽ phối hợp với Boeing phát triển loại vũ khí có khả năng tấn công các mục tiêu cứng và chôn sâu vốn được coi là thách thức nghiêm trọng với an ninh quốc gia Mỹ.
Đáng chú ý, chính GBU-57 MOP trước đây cũng được phát triển từ bài học chiến tranh Iraq năm 2003, khi quân đội Mỹ nhận ra nhiều loại vũ khí hiện có không đủ khả năng phá hủy các mục tiêu ngầm kiên cố.
Tuy nhiên, sau lần đầu tiên được sử dụng thực chiến tại Iran năm 2025, GBU-57 lại tiếp tục bộc lộ giới hạn, thúc đẩy Mỹ phải phát triển thế hệ kế tiếp mạnh hơn.
UAV MQ-9 Reaper bộc lộ điểm yếu lớn
Một bài học khác từ cuộc chiến Iran là mức độ tổn thất nặng nề của UAV MQ-9 Reaper.
Trong 40 ngày giao tranh, Không quân Mỹ được cho là mất tới 24 chiếc MQ-9 Reaper. Trước đó, Washington cũng mất 7 chiếc trong chiến dịch tại Yemen.
MQ-9 Reaper có tốc độ thấp, diện tích phản xạ radar lớn và quỹ đạo bay dễ đoán, khiến chúng dễ bị bắn hạ trong môi trường phòng không hiện đại. Trong khi đó, giá mỗi chiếc MQ-9 vượt 35 triệu USD, khiến tổn thất trở nên đặc biệt tốn kém.
Điều này đang thúc đẩy Mỹ tìm kiếm dòng UAV thay thế rẻ hơn, linh hoạt hơn và có thể sản xuất với số lượng lớn để chấp nhận tổn thất trong chiến tranh cường độ cao.
Không quân Mỹ gần đây xác nhận đã hoàn tất bộ yêu cầu mới cho UAV kế nhiệm MQ-9 Reaper. Mẫu UAV tương lai sẽ ưu tiên khả năng sản xuất hàng loạt với chi phí thấp, kiến trúc mở và dễ nâng cấp.
Giới quân sự Mỹ thừa nhận rằng trong các cuộc chiến tương lai với các đối thủ ngang hàng như Nga hoặc Trung Quốc, tổn thất UAV là điều gần như không thể tránh khỏi. Vì vậy, Washington đang chuyển dần từ triết lý “ít nhưng tinh nhuệ” sang “số lượng lớn và có thể hy sinh”.
Mỹ muốn sở hữu hàng chục nghìn tên lửa giá rẻ
Song song với UAV, Lầu Năm Góc cũng thúc đẩy chương trình phát triển hơn 10.000 tên lửa hành trình giá rẻ trong vòng ba năm tới.
Mỹ đã ký các thỏa thuận với nhiều công ty quốc phòng và công nghệ như Anduril, CoAspire, Leidos, Zone 5 và Castelion nhằm mở rộng nhanh năng lực sản xuất tên lửa chi phí thấp cũng như vũ khí siêu vượt âm.
Theo kế hoạch, chương trình sẽ tập trung vào khả năng sản xuất nhanh, quy mô lớn, dễ mở rộng và đủ sức tiến hành các đòn tấn công chính xác với chi phí thấp hơn đáng kể so với các dòng vũ khí hiện nay.
Cuộc chiến Iran kéo dài 40 ngày đang cho thấy xu hướng mới của chiến tranh hiện đại rằng năng lực sản xuất hàng loạt, chi phí thấp và khả năng duy trì tác chiến lâu dài có thể quan trọng không kém các loại vũ khí công nghệ cao đắt đỏ.
