Đến cuối năm 2017, Hà Tĩnh có 122 xã/230 xã đạt tiêu chí NTM về môi trường và an toàn thực phẩm. (Trong ảnh: Nông thôn đổi mới ở thôn Yên Mỹ, xã Cẩm Mỹ - Cẩm Xuyên). Ảnh Thanh Hoài
Việc thâm canh tăng vụ đã gây khó khăn cho công tác phòng trừ sâu bệnh và làm gia tăng sự suy giảm độ màu mỡ của đất; sự lạm dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật đang làm ô nhiễm nguồn nước, đất, không khí và có thể gây đột biến gen đối với một số loại cây trồng, làm mất an toàn vệ sinh thực phẩm. Hàng năm, ngành sản xuất nông nghiệp Hà Tĩnh sử dụng khoảng 480 tấn thuốc bảo vệ thực vật, để lại khoảng 71,3 tấn bao bì và khoảng 1,3 tấn thuốc bảo vệ thực vật sót lại, đây là loại rác thải nguy hại, nhưng hầu hết không được xử lý.
Hiện toàn tỉnh có khoảng 122.821 hộ chăn nuôi lợn, trâu, bò nằm trong các khu dân cư, phần lớn chưa có hệ thống xử lý chất thải đúng quy định. Tổng đàn lợn đến cuối năm 2017 trên 422.000 con; đàn trâu, bò trên 298.000 con và trên 8,4 triệu con gia cầm (1) sẽ thải ra trên 1 triệu tấn chất thải/năm nhưng chỉ có khoảng 60% được xử lý.
Mặt khác, do không có quy hoạch ban đầu, nhiều cơ sở chế biến thực phẩm còn nằm trong khu dân cư và hiệu quả hoạt động thấp. Hiện có hơn 30 cơ sở giết mổ tập trung nhưng chỉ có khoảng 65% gia súc, gia cầm được đưa vào giết mổ (2). Tình trạng giết mổ không theo quy định đã làm gia tăng ô nhiễm môi trường.
Nhiều trại chăn nuôi lợn, trâu, bò nằm trong các khu dân cư, chưa có hệ thống xử lý chất thải đúng quy định, gây ô nhiễm môi trường. Ảnh tư liệu
Ở vùng bãi ngang, việc nuôi trồng, khai thác, chế biến thủy sản đang phát sinh những yếu tố gây ô nhiễm môi trường như: Việc xả nước các hồ nuôi trồng chưa qua xử lý; tình trạng nhiễm dịch bệnh trong nuôi trồng; việc sử dụng các dụng cụ, vật liệu đánh bắt có tính hủy diệt dẫn đến cạn kiệt nguồn lợi, làm giảm tính đa dạng sinh học và phá hủy môi trường sống của các loài thủy sinh; việc kinh doanh, chế biến thủy sản chưa được kiểm soát chặt chẽ cũng đang gây ra ô nhiễm môi trường cục bộ.
Trong lâm nghiệp, việc quản lý, bảo vệ, phát triển rừng còn nhiều hạn chế: Tình trạng khai thác, chặt phá rừng trái phép chưa được khắc phục triệt để; công tác giao đất, giao rừng còn bất cập, việc trồng cây phân tán ở nhiều xã chưa tốt. Nạn săn bắn, buôn bán động vật hoang dã đang là mối đe dọa đối với một số loài động vật; sự thiếu ý thức khi tiếp xúc với rừng đã gây ra nhiều vụ cháy. Từ năm 2014 - 2016, Hà Tĩnh có 34 vụ cháy làm thiệt hại 65 ha rừng.
Sự ô nhiễm môi trường còn bộc lộ rõ trong hoạt động của các làng nghề và việc xử lý chất thải ở nông thôn. Theo thống kê, bình quân mỗi ngày, lượng rác thải sinh hoạt từ các hộ gia đình nông thôn khoảng 363 tấn/ngày và lượng nước thải khoảng 83.000m3/ngày, đêm, nhưng phần lớn chưa được xử lý đúng quy định.
Nhiều vùng nông thôn ở Hà Tĩnh vẫn chưa được dùng nước sạch. Ảnh: Chính Thu
Tình trạng ô nhiễm môi trường ở khu vực nông thôn và những hạn chế của việc thực hiện tiêu chí môi trường, an toàn thực phẩm trong xây dựng NTM có nhiều nguyên nhân như: Sự yếu kém trong lãnh đạo của các cấp ủy đảng và quản lý của các cấp chính quyền; nhận thức của người dân về BVMT, giữ gìn vệ sinh an toàn thực phẩm hạn chế; cơ sở vật chất yếu kém; sự tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu …
Từ thực trạng nói trên, trong những năm tới, để nâng cao hiệu quả thực hiện tiêu chí môi trường, an toàn thực phẩm, góp phần phát triển bền vững, cần thực hiện tốt các giải pháp sau:
Thứ nhất, cần đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức và trách nhiệm BVMT. Việc làm thay đổi nhận thức của người dân về BVMT là yếu tố hàng đầu để phát huy nội lực. Các cấp ủy, chính quyền, đoàn thể phải đưa công tác tuyên truyền vào kế hoạch lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện thường xuyên; đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục về BVMT trong trường học, gia đình, dòng họ, thôn xóm và mọi cơ quan, tổ chức. Phải tạo dư luận xã hội lên án những hành vi gây ô nhiễm môi trường; xây dựng tiêu chí, chuẩn mực về môi trường, đưa vào hương ước để thi đua thực hiện; phải xây dựng và nhân rộng các mô hình tự quản về BVMT.
Xã viên HTX môi trường Thạch Tân (Thạch Hà) thu gom, xử lý rác thải đảm bảo vệ sinh môi trường. Ảnh tư liệu.
Thứ hai, cấp ủy, chính quyền xã phải lãnh đạo, tổ chức thực hiện tốt các nội dung về BVMT trong quy hoạch xây dựng NTM.
Trước hết, phải công khai để nhân dân biết các nội dung về môi trường trong quy hoạch. Theo định kỳ phải rà soát để điều chỉnh bổ sung cho phù hợp với thực tế và các quy định mới của Nhà nước.
Đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động BVMT, trên cơ sở quy hoạch cần khuyến khích các nhà đầu tư xây dựng nhà máy nước, nhà máy xử lý rác, cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm, cơ sở chế biến thủy sản, tổ chức sản xuất nông nghiệp công nghệ cao…; tích cực vận động nhân dân xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ công tác BVMT như: Mương thoát nước thải, nghĩa trang, trạm thu gom rác tạm thời tại các thôn; hệ thống xử lý chất thải các làng nghề, cơ sở chăn nuôi,… với phương châm đảm bảo vệ sinh môi trường từ gia đình ra ngoài xã hội. Khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ vào SXKD và xử lý chất thải;
Thứ ba, tăng cường quản lý nhà nước về BVMT, trước hết phải thực hiện nghiêm các quy định về BVMT trong SXKD, trong các khu dân cư, trường học, bệnh viện… Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, kịp thời biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích và xử lý nghiêm minh các sai phạm theo quy định của pháp luật.
(1, 2) Nguồn: Sở NN&PTNT
