Anh Nguyễn Văn Gia – Giám đốc HTX Hoàng Gia Lan (thôn Nam Hải) sinh ra trong gia đình ngư dân nghèo khó. Bố anh gắn bó với nghề đi biển, còn mẹ chắt chiu ít mớ cá để bán chợ, vừa làm nghề nước mắm truyền thống của làng. Những năm tháng học tập và làm việc tại Nhật Bản, tiếp xúc với nền sản xuất hiện đại, anh Nguyễn Văn Gia đã nung nấu sẽ trở về quê hương phát triển nghề truyền thống. Anh muốn những giọt nước mắm quê nhà không chỉ quanh quẩn trong lu, trong vại mà sẽ mang thương hiệu riêng, vươn xa đến thị trường.
Anh Gia cho biết: “Năm 2019, tôi bắt tay vào xây dựng nhà xưởng rộng 650 m2 để làm nước mắm. Thời điểm đó, cơ sở chỉ mới sản xuất được khoảng 1.000 – 2.000 lít/năm, hai vợ chồng vừa sản xuất, vừa làm thị trường. Chúng tôi rong ruổi khắp Hà Tĩnh, tôi cầm lái, vợ tôi ngồi sau xe máy ôm thùng nước mắm, đi đến đâu chào hàng đến đó. Nhờ vậy mà tôi có cơ duyên gặp gỡ và được Sở NN&PTNT (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường – PV) hướng dẫn xây dựng sản phẩm OCOP. Ngoài nhà xưởng, chúng tôi đầu tư thêm kho đông (30 tấn); hệ thống máy móc làm thêm sản phẩm chả mực; tìm tòi áp dụng công nghệ náo đảo nước mắm đảm bảo chất lượng hơn… Năm 2022, 2 sản phẩm Nước mắm Hoàng Gia Lan và Chả mực Hoàng Gia Lan đều đạt chuẩn OCOP 3 sao”.
Sau 3 năm, sản lượng sản xuất nước mắm của HTX tăng gấp 10 lần (đạt từ 15.000 – 20.000 lít/năm), mở rộng thêm hơn 10 sản phẩm từ chế biến hải sản: chả cá, tôm chiên xù, ram tôm, cá thu câu, tôm khô…, doanh thu đạt khoảng 2,5 tỷ mỗi năm. Sản phẩm của HTX đã có mặt tại các cửa hàng nông sản sạch của tỉnh và đi các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, TP Hồ Chí Minh… Đặc biệt, không chỉ làm ăn đơn lập, anh Nguyễn Văn Gia tiếp tục nâng giá trị OCOP lên tầm cao mới khi liên kết với hơn 20 hộ đánh bắt, xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ đánh bắt, chế biến, tiêu thụ sản phẩm.
Cùng thời điểm với HTX Hoàng Gia Lan, HTX Môi trường Thạch Bàn (xã Thạch Khê) cũng chuyển hướng, mở rộng sản xuất đa ngành, đa nghề, đa sản phẩm, sản xuất và xây dựng thương hiệu Rượu sim Long Ngâm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Anh Nguyễn Văn Hùng – Giám đốc HTX cho biết: “Tôi cùng các cộng sự đã đầu tư dây chuyền sản xuất rượu hơn 400 triệu đồng nhằm khai thác và mở rộng nguồn nguyên liệu tại địa phương. Trong 3 năm, kể từ năm 2022, sản phẩm Rượu sim Long Ngâm đạt chuẩn OCOP 3 sao, thị trường bắt đầu mở rộng ra các tỉnh như: Nghệ An, Quảng Bình (cũ), đặc biệt đã xây dựng được 1 nhà phân phối tại Đồng Nai (cũ). Tuy đang chịu cạnh tranh khá cao, điều kiện sản xuất khắt khe nhưng sản phẩm của HTX vẫn đang giữ khá ổn định ở các thị trường, đảm bảo công suất khoảng 5.000 lít/năm”.
Tư duy mạnh dạn và tiến bộ, từ năm 2024, HTX nhận thuê đất, tích tụ để sản xuất lúa nếp 98 trên diện tích 12 ha nhằm tạo vùng nguyên liệu, đồng thời góp phần cùng địa phương hiện thực hoá hành trình sản xuất nông nghiệp hiện đại trên vùng đất nghèo khó. “Một phần vì chính đời sống của mình, phần khác chúng tôi cũng nuôi ý chí để tạo bước đột phá thay đổi diện mạo cho vùng đất Thạch Khê vốn nhiều khó khăn. “Vạn sự khởi đầu nan”, vụ lúa hè thu thiệt hại nặng nề sau bão số 5 và tiếp tục ngập úng sau bão số 10 nhưng chúng tôi vẫn quyết tâm làm lại để kịp canh tác trong vụ xuân 2026, xây dựng cánh đồng lớn, xây dựng thêm nhiều sản phẩm nông nghiệp của địa phương” – anh Hùng chia sẻ.
Trên thực tế, xã Thạch Khê thuộc vùng bãi ngang, chịu nhiều thiên tai, xuất phát điểm thấp, kinh tế phụ thuộc vào ngư nghiệp, nông nghiệp là chính. Thêm vào đó, vấn đề về dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê kéo dài đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh cũng như kìm hãm, kéo chậm tình hình phát triển kinh tế - xã hội khiến cho xã đã khó lại càng khó.
Giai đoạn 2020 – 2025, giá trị sản phẩm trên 1 ha đất trồng trọt và mặt nước nuôi trồng thủy sản đạt 120,6 triệu đồng/ha, tỷ lệ hộ nghèo là 3,6%, xã chỉ có 3 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao…
Xã Thạch Khê hiện có diện tích khá lớn với 46,32km2, quy mô dân số 17.528 người. Sau sáp nhập từ 3 xã cũ (Đỉnh Bàn, Thạch Khê và Thạch Hải) đã tạo điều kiện thuận lợi để địa phương xây dựng chương trình phát triển kinh tế - xã hội đa ngành nghề, đa lĩnh vực, toàn diện hơn, phát huy tổng lực các thế mạnh, đặc biệt là phát huy các giá trị của biển, sông, đồng, núi, di tích lịch sử, truyền thống văn hóa theo chuỗi giá trị bền vững hơn. Cùng với định hướng phát triển xanh, nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, chúng tôi sẽ tập trung phát triển mô hình kinh tế gắn với xây dựng sản phẩm OCOP và phát triển du lịch địa phương. Trong mục tiêu phấn đấu, đến năm 2030 sẽ xây dựng được 20 sản phẩm đạt chuẩn OCOP”.
Để tạo “bệ đỡ” cho bà con, xã đang tập trung hoàn thiện rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2025 - 2030, quy hoạch chung và quy hoạch các ngành, lĩnh vực đảm bảo phù hợp với xu thế phát triển chung; tranh thủ mọi nguồn lực phát triển cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư; đẩy mạnh khoa học, công nghệ… Đặc biệt, trong tháng 10, xã đã thành lập Hội Doanh nghiệp xã, quy tụ 40 doanh nghiệp, HTX, hộ sản xuất, tạo cầu nối gắn kết giữa chính quyền và cộng đồng doanh nhân, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, liên kết sản xuất – tiêu thụ. Đây sẽ là những đầu kéo quan trọng để phát triển kinh tế tư nhân và hình thành chuỗi giá trị hàng hóa đặc trưng của địa phương.
