Suy giáp là tình trạng tuyến giáp hoạt động kém hiệu quả, không sản xuất đủ hormone cần thiết để duy trì quá trình trao đổi chất của cơ thể. Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị bằng thuốc, một chế độ dinh dưỡng khoa học giúp kiểm soát tốt các triệu chứng bệnh, duy trì cân nặng hợp lý và đảm bảo khả năng hấp thu thuốc tốt nhất.
Tuyến giáp là cơ quan nội tiết quan trọng điều hòa nhịp tim, nhiệt độ cơ thể và tốc độ chuyển hóa năng lượng. Khi bị suy giáp, quá trình trao đổi chất chậm lại, dẫn đến các triệu chứng điển hình như mệt mỏi, tăng cân không kiểm soát, chịu lạnh kém và rụng tóc.
Chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp giảm bớt các triệu chứng phổ biến của suy giáp như mệt mỏi, tăng cân, táo bón, rụng tóc và da khô. Mặc dù dinh dưỡng không thể thay thế thuốc điều trị hormone thay thế, nhưng việc lựa chọn thực phẩm đúng cách sẽ hỗ trợ tuyến giáp hoạt động tối ưu, hỗ trợ quá trình điều trị bệnh hiệu quả hơn.
Dưới đây là các nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng mà người bệnh suy giáp cần lưu ý:
1. Các dưỡng chất thiết yếu người bệnh suy giáp cần bổ sung
Để hỗ trợ chức năng tuyến giáp, cơ thể cần được cung cấp đủ các vi chất tham gia vào quá trình tổng hợp và chuyển hóa hormone giáp.
I-ốt (Iodine): I-ốt là nguyên liệu cơ bản để tuyến giáp tổng hợp hormone. Thiếu i-ốt là nguyên nhân phổ biến gây bướu cổ và suy giáp. Tuy nhiên, người bệnh cần bổ sung ở mức độ vừa phải. Chỉ nên ăn rong biển khoảng 1 lần/tuần. Không nên ăn hàng ngày hoặc ăn với lượng lớn như gỏi rong biển thay cơm. Việc nạp quá nhiều i-ốt cũng có thể gây hại, đặc biệt với người bị suy giáp do viêm tuyến giáp Hashimoto (tự miễn).
Nguồn thực phẩm: Muối i-ốt, hải sản (tôm, cá biển), rong biển và trứng.
Selen (Selenium): Selen giúp "kích hoạt" hormone tuyến giáp (chuyển đổi T4 thành T3 để cơ thể sử dụng) và bảo vệ tuyến giáp khỏi tổn thương do oxy hóa.
Nguồn thực phẩm: Các loại hạt (đặc biệt là hạt Brazil), cá ngừ, cá mòi, trứng và các loại đậu.
Kẽm (Zinc): Kẽm tham gia vào quá trình điều tiết hormone TSH (hormone kích thích tuyến giáp). Thiếu kẽm có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng suy giáp.
Nguồn thực phẩm: Hàu, thịt bò, thịt gà, hạt bí ngô.
2. Những thực phẩm cần hạn chế hoặc sử dụng thận trọng
Một số loại thực phẩm chứa các hợp chất có thể cản trở hoạt động của tuyến giáp hoặc làm giảm khả năng hấp thụ thuốc.
Nhóm thực phẩm chứa Goitrogens: Goitrogens là hợp chất có khả năng can thiệp vào quá trình hoạt động bình thường của tuyến giáp nếu tiêu thụ với lượng lớn. Chúng thường có nhiều trong các loại rau họ cải như bắp cải, súp lơ, bông cải xanh, cải xoăn, su hào.
Tuy nhiên, người bệnh suy giáp không cần cắt bỏ hoàn toàn nhóm rau giàu vitamin này. Thay vào đó, hãy nấu chín (hấp, luộc) kỹ để phân hủy men Goitrogens, giúp an toàn hơn cho tuyến giáp. Nên hạn chế ăn sống hoặc uống nước ép từ các loại rau này.
Đậu nành và các chế phẩm từ đậu nành: Đậu nành chứa isoflavones, một hợp chất có thể ức chế khả năng hấp thụ hormone tuyến giáp của cơ thể. Nên ăn đậu phụ, sữa đậu nành ở mức độ vừa phải. Quan trọng nhất là không ăn đậu nành gần thời điểm uống thuốc trị suy giáp (cách xa ít nhất 4 giờ).
Thực phẩm chứa gluten (như lúa mì, ngũ cốc): Nhiều nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa bệnh suy giáp tự miễn (Hashimoto) và bệnh Celiac (không dung nạp gluten). Nếu người bệnh cảm thấy đầy hơi, khó tiêu hoặc triệu chứng không cải thiện dù đã uống thuốc, có thể thử chế độ ăn giảm lúa mì, lúa mạch để xem xét phản ứng của cơ thể.
Thực phẩm chế biến sẵn và đường tinh luyện: Do suy giáp làm chậm quá trình trao đổi chất nên người bệnh rất dễ tăng cân. Các loại bánh kẹo, đồ ăn nhanh chứa nhiều calo rỗng sẽ làm tăng nguy cơ béo phì và viêm nhiễm trong cơ thể.
Thực phẩm chiên rán nhiều dầu mỡ: Chất béo được phát hiện có thể làm gián đoạn khả năng hấp thụ thuốc thay thế hormone tuyến giáp của cơ thể. Chất béo cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hormone của tuyến giáp. Vì vậy nên cắt bỏ tất cả các loại thực phẩm chiên, giảm lượng chất béo từ các nguồn như bơ, mayonnaise, bơ thực vật và các loại thịt nhiều mỡ.
3. Nguyên tắc quan trọng khi dùng thuốc điều trị suy giáp
Đối với bệnh nhân suy giáp, Levothyroxine (thuốc hormone thay thế) là thuốc phải dùng gần như suốt đời. Đây là một dạng hormone và phải dùng lâu dài, vì vậy người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ liều lượng, thời điểm dùng thuốc của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, đồng thời cần thăm khám định kỳ theo chỉ định để chỉnh liều thuốc cho phù hợp, cũng như kiểm soát các tác dụng phụ nếu có.
Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc điều trị suy giáp vì sẽ gây các rối loạn có hệ thống của toàn bộ cơ thể và các cơ quan quan trọng như tim mạch, thần kinh, tâm thần, hệ xương nếu dùng liều không phù hợp. Khi bắt đầu sử dụng thuốc hormone tuyến giáp, có một số điều cần ghi nhớ:
Uống thuốc hàng ngày vào cùng một thời điểm theo chỉ dẫn của bác sĩ. Do thuốc được hấp thụ tốt hơn khi dạ dày rỗng, nên uống trước bữa ăn sáng từ 30 - 60 phút.
Tránh dùng chung thuốc cùng lúc với các chế phẩm bổ sung canxi, sắt hoặc thuốc kháng acid dạ dày. Các chất này làm giảm đáng kể khả năng hấp thụ thuốc tuyến giáp. Nên uống cách nhau ít nhất 4 giờ.
Không tự ý dừng sử dụng thuốc mà không có chỉ dẫn của bác sĩ.
Theo một nghiên cứu, caffeine được phát hiện có thể ngăn chặn sự hấp thụ hormone tuyến giáp thay thế. Những người dùng thuốc tuyến giáp không dùng cà phê để uống thuốc vì có thể làm giảm hiệu quả của thuốc. Chỉ nên uống cà phê sau khi uống thuốc khoảng 1 giờ.
