Khi những cơn mưa xuân làm mềm đất rừng, cũng là lúc các nhà vườn ươm cây giống ở Hà Tĩnh bước vào giai đoạn cao điểm nhất trong năm. Cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt không chỉ là nỗ lực của người trồng, mà còn là sự chuẩn bị bền bỉ, âm thầm của những cơ sở ươm giống – nơi quyết định “chất lượng đầu vào” cho cả một chu kỳ sinh trưởng kéo dài hàng chục năm của cây rừng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, thời tiết diễn biến bất thường, việc chủ động nguồn cây giống chất lượng, phù hợp điều kiện sinh thái là yêu cầu cấp thiết, không chỉ cho mục tiêu phủ xanh đất trống, đồi núi trọc mà còn cho chiến lược phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp bền vững của địa phương.
Những ngày này, tại vườn ươm cây giống của Công ty TNHH Tân Thanh Phong (xã Phúc Trạch), hàng chục công nhân tất bật chăm sóc, tuyển chọn cây giống. Không khí lao động khẩn trương bao trùm khu vườn rộng lớn – nơi hàng triệu bầu cây đang chờ đến ngày xuất vườn. Theo kế hoạch, từ nay đến hết quý I/2026, doanh nghiệp sẽ cung ứng ra thị trường hơn 2 triệu cây giống các loại, phục vụ nhu cầu trồng rừng sản xuất, trồng cây phân tán và chương trình “Tết trồng cây” tại nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh.
Ông Hà Tiến Dũng – Giám đốc Công ty TNHH Tân Thanh Phong cho biết: “Năm nay thời tiết bất thường, mưa bão liên tiếp khiến quá trình ươm và chăm sóc cây gặp nhiều khó khăn. Chúng tôi phải tăng cường đầu tư nguồn lực, siết chặt quy trình kỹ thuật từ khâu chọn giống, làm đất, ươm bầu đến chăm sóc từng giai đoạn sinh trưởng. Mỗi loại cây đều có yêu cầu khác nhau về ánh sáng, độ ẩm, dinh dưỡng nên không thể làm đại trà. Ngoài các cây đặc sản như dó trầm, nhà vườn còn cung ứng nhiều loại cây lấy gỗ và cây bóng mát như: keo, tràm, sao đen, sấu, bằng lăng, xà cừ, phi lao, xoài… Cây trồng được ươm trong điều kiện môi trường kiểm soát chặt chẽ, đảm bảo sinh trưởng ổn định, bộ rễ khỏe và khả năng thích nghi cao khi đưa ra trồng thực địa”.
HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp và môi trường Sơn Hàm (xã Kim Hoa) cũng đã quy hoạch vườn ươm bài bản, phân khu theo từng chủng loại cây để áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp. Từ khâu chọn giống, xử lý đất, bón phân đến loại bỏ cây không đạt tiêu chuẩn đều được thực hiện nghiêm ngặt. Phục vụ Tết trồng cây 2026, HTX cung ứng ra thị trường hơn 2.000 cây bóng mát như: bằng lăng, sao đen, hoa ban, muồng hoàng yến, sấu… Đây đều là những cây đã được ươm từ 2–4 năm tuổi, có khả năng sinh trưởng tốt, phù hợp trồng tại khu dân cư, cơ quan, trường học.
Ông Lê Ngọc Trung – Giám đốc HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp và môi trường Sơn Hàm cho hay: “Việc ưu tiên cây giống đủ tiêu chuẩn không chỉ giúp tăng tỷ lệ sống mà còn rút ngắn thời gian tạo cảnh quan, mang lại hiệu quả rõ nét hơn cho các chương trình trồng cây xanh đô thị và nông thôn”.
Thực tế cho thấy, có những diện tích rừng trồng, cây xanh ở một số địa phương chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, tỷ lệ cây sống thấp, sinh trưởng chậm. Một trong những nguyên nhân xuất phát từ việc lựa chọn cây giống chưa đảm bảo chất lượng hoặc chưa phù hợp điều kiện đất đai, khí hậu. Nhận thức rõ điều này, các nhà vườn tại Hà Tĩnh đặt chất lượng cây giống lên hàng đầu. Trước khi xuất vườn, cây được tuyển chọn kỹ lưỡng, loại bỏ những cây còi cọc, sâu bệnh, rễ yếu. Đây không chỉ là trách nhiệm với khách hàng mà còn là uy tín, thương hiệu của chính cơ sở sản xuất.
Ngoài cây lâm nghiệp, hiện nay các nhà vườn cũng tập trung cung ứng các loại cây ăn quả đặc sản chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của người dân, nhất là người dân miền núi.
HTX Trà Sơn (xã Đồng Lộc) chuyên cung ứng giống cây đặc sản bản địa như: cam giòn Thượng Lộc, bưởi Phúc Trạch… với số lượng khá lớn. Ngoài cung cấp cây giống chất lượng, HTX còn tổ chức cho khách hàng tham quan trục tiếp tại mô hình cam của gia đình; tư vấn cho người trồng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc đảm bảo sự sinh trưởng, phát triển tốt nhất cho cây trồng.
Theo khuyến cáo của ngành chuyên môn, người dân và các chủ rừng cần ưu tiên lựa chọn cây giống có năng suất, chất lượng cao, rõ nguồn gốc. Đối với rừng phòng hộ, đặc biệt là đai rừng ven biển, người trồng cần chọn những loài cây có khả năng chống chịu gió bão, thích ứng với điều kiện khắc nghiệt, đảm bảo đúng chức năng phòng hộ.
Tuy vậy, cây giống tốt mới chỉ là điều kiện cần. Để phát huy hiệu quả lâu dài của các chương trình trồng cây, đặc biệt là phong trào trồng cây đầu xuân, vai trò của chính quyền địa phương và người dân trong khâu chăm sóc sau trồng cần được chú trọng hơn nữa. Các địa phương, đơn vị cần nghiên cứu, lựa chọn giống trồng phù hợp, quy hoạch trồng đúng chỗ, đúng kỹ thuật và chăm sóc phù hợp.
