Giảm bớt "gánh nặng" cho người dân trong đăng ký hộ tịch

Cách đây vài năm, để hoàn thiện hồ sơ đăng ký kết hôn, anh Nguyễn Văn Thông (quê phường Thành Sen, làm việc tại Hà Nội) phải thu xếp công việc trở về quê xin xác nhận tình trạng hôn nhân và thực hiện các thủ tục liên quan. “Với những người học tập, lao động xa quê như chúng tôi, mỗi lần cần giải quyết giấy tờ hành chính đều khá vất vả. Không chỉ mất thời gian đi lại mà còn phải chủ động sắp xếp công việc và lịch trình để về địa phương thực hiện thủ tục” - anh Thông chia sẻ.

Câu chuyện của anh Thông cũng là thực tế mà nhiều người Hà Tĩnh đang học tập, lao động xa quê từng gặp phải khi cần xin trích lục hộ tịch, đăng ký khai sinh, khai tử hoặc thực hiện các thủ tục liên quan đến nhân thân. Trong nhiều trường hợp, khoảng cách địa lý đã trở thành một "chi phí hành chính" mà người dân buộc phải gánh chịu.

Tuy nhiên, thực trạng đó sẽ từng bước được thay đổi khi Luật Hộ tịch năm 2026 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Theo quy định mới, người dân có thể đăng ký các sự kiện hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã, phường nào trên phạm vi cả nước mà không còn phụ thuộc vào nơi cư trú hay địa giới hành chính. Quy định mới không chỉ tạo thuận lợi cho người dân mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số lĩnh vực hộ tịch.

Nếu như trước đây, thông tin hộ tịch được lưu giữ chủ yếu trong các sổ sách tại từng địa phương thì nay dữ liệu điện tử đang trở thành nền tảng của hoạt động quản lý. Theo Sở Tư pháp Hà Tĩnh, đến nay toàn tỉnh đã hoàn thành số hóa và rà soát 1.081.479/1.081.479 dữ liệu hộ tịch, đạt tỷ lệ 100%; toàn bộ dữ liệu đã được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử. Trên nền tảng đó, ngành tư pháp đang tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát, đối chiếu, chuẩn hóa thông tin nhằm bảo đảm việc khai thác, chia sẻ dữ liệu được chính xác, đồng bộ.

Ông Đinh Văn Hồng - Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Tĩnh cho biết: “Việc đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính phản ánh sự thay đổi trong phương thức quản lý nhà nước. Thay vì công dân phải tìm đến đúng cơ quan có thẩm quyền như trước đây, hệ thống dữ liệu được xây dựng để phục vụ người dân ở nơi thuận tiện nhất. Để chuẩn bị triển khai Luật Hộ tịch năm 2026, Sở Tư pháp đang tập trung chỉ đạo các địa phương tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và đẩy mạnh tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch nhằm bảo đảm việc giải quyết thủ tục được thực hiện thống nhất, thông suốt".

Cùng với nhiều địa phương trong tỉnh, xã Đông Kinh đang chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai hiệu quả Luật Hộ tịch năm 2026. Ông Phan Văn Tài - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Kinh cho biết: “Khi người dân được quyền đăng ký hộ tịch ở bất kỳ địa phương nào thì trách nhiệm của cơ quan quản lý cũng lớn hơn. Mỗi thông tin được cập nhật phải bảo đảm chính xác, đầy đủ và thống nhất trên toàn hệ thống. Nếu trước đây một sai sót chỉ ảnh hưởng trong phạm vi địa phương thì nay có thể tác động đến việc giải quyết thủ tục ở nhiều nơi khác nhau. Do đó, để đáp ứng yêu cầu mới, bên cạnh đầu tư hạ tầng công nghệ, điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực của đội ngũ cán bộ thực thi”.

Thực tế cho thấy, việc bỏ rào cản địa giới hành chính trong đăng ký hộ tịch thoạt nhìn chỉ là một thay đổi về thẩm quyền giải quyết thủ tục. Nhưng sâu xa, đó là sự thay đổi trong tư duy quản trị, từ quản lý công dân theo nơi cư trú sang phục vụ công dân dựa trên dữ liệu. Khi dữ liệu thay thế địa giới hành chính, khoảng cách từ người dân đến chính quyền không chỉ được rút ngắn bằng cây số, mà còn được thu hẹp bằng sự thuận tiện, minh bạch và chất lượng phục vụ ngày càng tốt hơn.