Bộ Tư pháp đã có báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về dự Luật Hộ tịch sửa đổi.
Tiêu chí thế nào để xác định quê quán?
Theo dự luật trình kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI quy định quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc quê quán của mẹ theo thỏa thuận của cha, mẹ khi đăng ký khai sinh; trường hợp cha, mẹ không thỏa thuận được thì xác định theo tập quán.
Nêu ý kiến thảo luận tại tổ, có ý kiến đại biểu Quốc hội cho rằng, quy định trên chỉ xác định cách thức xác định quê quán của một người nhưng vẫn chưa làm rõ được thế nào là quê quán, tiêu chí thế nào để xác định quê quán.
Ý kiến này cũng cho rằng việc quy định quê quán cá nhân xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ dễ tạo thành chuỗi 3 đời rất khó kê khai. Do đó ý kiến này đề xuất sửa thành quê quán của cá nhân được xác định theo nơi sinh của cha hoặc của mẹ nếu có sự thỏa thuận.
Đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) đề nghị giải thích quê quán theo hướng thông tin về quê quán phải phản ánh nguồn gốc, xuất xứ của mỗi cá nhân. Đồng thời cần bổ sung vào dự luật 1 điều quy định tiêu chí cụ thể xác định quê quán mỗi cá nhân.
Ông nói rất khó để xây dựng được các tiêu chí cụ thể về xác định quê quán của mỗi cá nhân, do trong xã hội hiện đại, điều kiện sinh sống, làm việc của mỗi cá nhân, gia đình, cũng như giữa các thế hệ thường xuyên có biến động. Vì vậy đề nghị cần đánh giá rõ hơn về ý nghĩa sự cần thiết của xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân theo Luật Hộ tịch, các văn bản liên quan. Trong đó cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế bởi hầu hết các nước trên thế giới khái niệm quê quán không được xác định thống nhất như ở Việt Nam.
Mỗi quốc gia có những cách hiểu và ghi nhận khác nhau, thường gắn với khái niệm pháp lý như nơi sinh, quốc tịch hoặc nơi cư trú, phổ biến nhất chỉ ghi nhận nơi sinh trong giấy khai sinh, hộ chiếu.
Giải trình nội dung này, Bộ Tư pháp xin tiếp thu ý kiến để chuyển quy định về quê quán sang quy định về đăng ký khai sinh tại khoản 4 điều 15 của dự luật để đảm bảo phù hợp.
Hiện khoản 4 điều 15 dự thảo quy định nội dung đăng ký khai sinh bao gồm các thông tin cơ bản. Cụ thể, thông tin của người được khai sinh gồm họ, chữ đệm (nếu có), tên, giới tính, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân, nơi sinh, quê quán, dân tộc, quốc tịch.
Việc xác định họ, tên, dân tộc, quốc tịch của người được khai sinh thực hiện theo quy định của pháp luật dân sự, pháp luật quốc tịch.
Cùng với đó là thông tin của cha, mẹ người được khai sinh gồm họ, chữ đệm (nếu có), tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân (nếu có), dân tộc, quốc tịch, nơi cư trú.
Bỏ trường thông tin quê quán có thể dẫn đến xáo trộn lớn
Có ý kiến đại biểu đề nghị cân nhắc nghiên cứu bỏ trường thông tin quê quán và chỉ dùng nguyên quán do tính cơ động của xã hội hiện nay, việc xác định quê quán phức tạp, dễ gây tâm lý cục bộ địa phương.
Về đề nghị này, Bộ Tư pháp nhận thấy quê quán là thông tin hộ tịch truyền thống, gắn với yếu tố nguồn gốc gia đình, dòng họ, có ý nghĩa nhất định trong quản lý dân cư và trong đời sống xã hội, văn hóa của người Việt Nam.
Trong khi đó nguyên quán cũng phản ánh nguồn gốc nhưng cách hiểu và phạm vi áp dụng trong thực tiễn và các hệ thống pháp luật chưa hoàn toàn thống nhất.
Do đó, việc thay thế hoàn toàn quê quán bằng nguyên quán cần được cân nhắc thận trọng để bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật và dữ liệu hộ tịch.
Bộ Tư pháp chỉ rõ thực tiễn cho thấy thông tin quê quán đã và đang được sử dụng thống nhất trong nhiều loại giấy tờ, cơ sở dữ liệu như cơ sở dữ liệu hộ tịch, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các giấy tờ nhân thân.
Việc bỏ trường thông tin này có thể dẫn đến xáo trộn lớn trong hệ thống dữ liệu, phát sinh chi phí chuyển đổi và ảnh hưởng đến tính liên thông, kế thừa của thông tin đã được xác lập hợp pháp trước đây.
Bộ Tư pháp cũng nhận thấy trong thực tiễn việc xác định quê quán trong một số trường hợp còn chưa thống nhất, dễ phát sinh cách hiểu khác nhau.
Do đó đề nghị trước mắt cần chuẩn hóa cách xác định, ghi nhận thông tin quê quán theo hướng đơn giản, rõ ràng, thống nhất, thay vì loại bỏ hoàn toàn trường thông tin này.
