Nằm ở thôn Hồng Quang, xã Tùng Lộc, đền thờ Đặng Tất – Đặng Dung là nơi người dân và con cháu dòng họ tưởng nhớ hai vị danh tướng có công với đất nước.
Đặng Tất và con trai Đặng Dung là những thủ lĩnh tiêu biểu trong phong trào kháng chiến chống quân Minh đầu thế kỷ XV. Khi giặc Minh xâm lược, hai cha con tập hợp nghĩa sĩ, đứng lên chiến đấu, góp sức khôi phục nhà Hậu Trần.
Để tưởng nhớ công lao của cha con ông, người dân quê nhà lập đền thờ từ thời Hậu Lê. Năm 1991, đền thờ được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Cuối năm 2016, công trình được khởi công trùng tu, tôn tạo và khánh thành vào đầu năm 2018, trên cơ sở bảo tồn nền móng cũ, giữ gìn kiến trúc truyền thống.
Trải qua nhiều thế hệ, nơi đây vẫn được người dân và con cháu dòng họ chăm lo hương khói, gìn giữ. Ông Đặng Văn Thành – người phụ trách trông coi đền thờ chia sẻ: “Đây là địa chỉ tâm linh, nơi con cháu dòng họ và người dân tìm về tưởng nhớ, tri ân công lao các vị tiền nhân. Vì vậy, chúng tôi luôn chăm lo hương khói, vệ sinh khuôn viên, bảo quản công trình, mong muốn di tích luôn khang trang để thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử và tự hào về những người con ưu tú của quê hương”.
Bên cạnh đền thờ Đặng Tất – Đặng Dung, Tùng Lộc còn có nhiều di tích gắn với các danh nhân, dòng họ và đời sống tín ngưỡng. Tiêu biểu là đền thờ Hà Tông Mục ở thôn Vinh Quang. Hà Tông Mục (1653-1707) là nhà khoa bảng, danh thần dưới thời Lê - Trịnh, có nhiều đóng góp trên lĩnh vực quân sự, ngoại giao và sử học. Trong chuyến đi sứ sang nhà Thanh, ông được vua Khang Hy trọng nể, đề tặng ba chữ “Nhược - Xung - Hiên”, thể hiện sự đánh giá cao về tài năng, đức độ.
Gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Hà Tông Mục, bia Sùng Chỉ được dựng năm 1696 là tư liệu lịch sử quý, ghi lại công trạng và đóng góp của ông. Với giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, năm 2020, bia được công nhận là bảo vật quốc gia. Trước đó, năm 1998, đền thờ Hà Tông Mục được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.
Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích, bên cạnh sự chung tay của con cháu dòng họ, xã Tùng Lộc đang số hóa tư liệu, đồng thời xây dựng phương án vận động nguồn lực tu bổ một số hạng mục tại đền thờ Hà Tông Mục như nâng cấp sân, chỉnh trang tường rào khuôn viên.
Ông Đặng Thanh Bình – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Tùng Lộc cho biết: “Cùng với đóng góp của con cháu dòng họ, địa phương đang từng bước số hóa tư liệu, xây dựng kế hoạch huy động nguồn lực tu bổ những hạng mục cần thiết, bảo đảm phù hợp với kiến trúc truyền thống và giá trị của di tích”.
Là một trong số ít công trình tín ngưỡng trên địa bàn, chùa Minh Thịnh ở thôn Tân Quang giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân. Trải qua thời gian, một số hạng mục của chùa đã xuống cấp, ảnh hưởng đến sinh hoạt tín ngưỡng và công tác bảo quản. Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương, nhà chùa và người dân đang vận động gần 400 triệu đồng để sửa chữa, gia cố các hạng mục hư hỏng, trong đó có việc làm mái che nhằm hạn chế tác động của nắng, mưa.
Sư cô Lê Thị Liễu chia sẻ: “Chùa là nơi người dân gửi gắm đời sống tâm linh, gắn bó với sinh hoạt văn hóa cộng đồng qua nhiều thế hệ. Trước tình trạng một số hạng mục xuống cấp, nhà chùa mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương, các nhà hảo tâm và người dân để có thêm điều kiện sửa chữa, gia cố, giúp ngôi chùa khang trang, an toàn hơn”.
Để bảo tồn và phát huy giá trị di tích, những năm gần đây, xã Tùng Lộc đã huy động hơn 6 tỷ đồng từ người dân, con em xa quê và các dòng họ phục vụ tu bổ, tôn tạo. Nguồn lực này góp phần khắc phục những hạng mục xuống cấp, cải thiện điều kiện bảo quản công trình. Địa phương cũng chú trọng giữ gìn yếu tố gốc, bảo vệ hiện vật, tư liệu và phát huy trách nhiệm cộng đồng trong quản lý, chăm sóc di tích.
Ông Đặng Thanh Bình – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Tùng Lộc cho biết: “Di tích lịch sử là tài sản văn hóa quý báu, gắn với truyền thống và niềm tự hào của nhiều thế hệ. Trong điều kiện ngân sách còn hạn chế, xã xác định huy động sự chung tay của các tổ chức, cá nhân, con em quê hương và các dòng họ là giải pháp quan trọng. Việc tu bổ phải đúng quy định, phù hợp với giá trị lịch sử, kiến trúc, không làm biến dạng các yếu tố gốc”.
Cùng với tu bổ, tôn tạo, đến nay, địa phương đã số hóa thông tin 7/18 di tích, góp phần lưu trữ tư liệu, hình ảnh, thuận lợi cho việc tra cứu, giới thiệu giá trị lịch sử, văn hóa. Công tác giáo dục truyền thống cũng được chú trọng thông qua phối hợp với các trường học tổ chức hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu lịch sử tại di tích.
Thầy Nguyễn Văn Dương – Tổng phụ trách Đội Trường THCS Đặng Dung chia sẻ: “Trong các năm học, nhà trường phối hợp tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống tại di tích như kết nạp đoàn, vệ sinh khuôn viên, ngoại khóa tìm hiểu lịch sử địa phương. Qua đó, học sinh hiểu hơn về các danh nhân, sự kiện lịch sử và cội nguồn quê hương, từ đó bồi đắp lòng tự hào, ý thức trách nhiệm trong gìn giữ các giá trị truyền thống”.
Bảo tồn và phát huy giá trị di tích ở Tùng Lộc không chỉ là gìn giữ dấu tích lịch sử mà còn là trách nhiệm trao truyền những giá trị văn hóa tốt đẹp cho thế hệ mai sau. Với sự chung tay của chính quyền, các dòng họ và cộng đồng, di sản quê hương sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa, góp phần bồi đắp bản sắc và niềm tự hào của người dân Tùng Lộc.
