Hàng loạt tuyến cao tốc 2-4 làn xe hạn chế được ưu tiên đầu tư hoàn chỉnh

Bộ Xây dựng vừa gửi văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ kết quả rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc quy mô phân kỳ. Trong đó, cơ quan này tính toán sơ bộ nguồn vốn và thứ tự sắp xếp ưu tiên đầu tư các tuyến có tính lan tỏa.

Cần hơn 444.000 tỷ đồng để mở rộng

Theo quy hoạch, hệ thống đường cao tốc bao gồm 46 tuyến, tổng chiều dài 10.106 km. Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật 3.345 km; đang thi công xây dựng 1.252 km; đang chuẩn bị đầu tư khoảng 1.721 km.

Như vậy, trường hợp hoàn thành các dự án, công trình đang được triển khai thi công, đến năm 2030 sẽ đưa vào khai thác khoảng 5.762 km đường bộ cao tốc, đáp ứng mục tiêu “đến năm 2030, đưa vào sử dụng trên 5.000 km đường bộ cao tốc” đã đặt ra tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Về nhu cầu đầu tư, mở rộng các tuyến cao tốc, báo cáo của Bộ Xây dựng cho thấy, hiện nay, cả nước có khoảng 2.340 km đường cao tốc đã và đang được phân kỳ đầu tư. Trong đó, có khoảng 1.675 km đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật (170 km đường 2 làn xe; 1.505 km đường 4 làn xe hạn chế); có 665 km đang thi công xây dựng (88 km đường 2 làn xe; 577 km đường 4 làn xe hạn chế).

Theo tính toán của Bộ Xây dựng, nhu cầu vốn để mở rộng toàn bộ các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe đã và đang được nghiên cứu đầu tư (258 km) khoảng 42.671 tỷ đồng. Nguồn vốn ngân sách Nhà nước và vốn nhà đầu tư đã cân đối khoảng 8.779 tỷ đồng. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030 khoảng gần 33.900 tỷ đồng.

Đối với cao tốc 4 làn xe hạn chế, theo số liệu tổng hợp, nhu cầu vốn để mở rộng 2.082 km lên quy mô quy hoạch (4-8 làn xe) khoảng 401.763 tỷ đồng.

Trong đó, các đoạn tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông (1.222 km) đầu tư mở rộng cần khoảng 199.364 tỷ đồng. Bộ Xây dựng đã có văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông, đề xuất tập trung mở rộng đoạn Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh, tổng chiều dài khoảng 1.144 km theo hình thức đầu tư công (sau khi đầu tư sẽ thu phí hoàn trả vốn ngân sách Nhà nước).

Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, tính toán mở rộng tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông theo 2 hình thức đầu tư theo phương thức công - tư (PPP) và đầu tư công. Phân tích tài chính cho thấy việc mở rộng khả thi đối với phương án tài chính BOT và sẽ làm giảm gánh nặng ngân sách Nhà nước trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, việc thu phí kinh doanh với chiều dài trên 1.000 km trên trục cao tốc quan trọng nhất của đất nước sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chi phí vận tải; tác động dài hạn (khoảng 20 năm trong thời hạn hợp đồng dự án BOT) đến năng lực sản xuất quốc gia; tạo áp lực gia tăng lưu lượng giao thông trên các tuyến song hành (Quốc lộ 1, đường địa phương); ảnh hưởng đến mục tiêu giảm chi phí logistics đến năm 2030 đặt ra tại Kết luận số 18-KL/TW.

Do đó, Bộ Xây dựng dự kiến thực hiện theo hình thức đầu tư công; sau khi hoàn thành sẽ thu phí với mức phí thích hợp để hoàn vốn cho ngân sách Nhà nước.

Các đoạn tuyến cao tốc khác có 860 km cao tốc 4 làn xe hạn chế khác cũng cần nâng cấp, sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 202.000 tỷ đồng.

Trong đó, khoảng 547 km đã được đầu tư công giai đoạn phân kỳ (thuộc các đoạn: Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng) có nhu cầu vốn mở rộng khoảng 142.910 tỷ đồng. Các đoạn tuyến này được địa phương đề xuất mở rộng theo hình thức đầu tư công (sau khi đầu tư sẽ thu phí hoàn trả vốn ngân sách Nhà nước).

Với 313 km đã được đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) gồm: Vành đai 4 Thành phố Hà Nội, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Hữu Nghị - Chi Lăng, sơ bộ nhu cầu vốn mở rộng khoảng 59.489 tỷ đồng.

Sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư

Do nhu cầu đầu tư lớn, nguồn lực còn hạn chế và việc đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ lại không làm tăng chiều dài hệ thống đường bộ cao tốc, vì thế, Bộ Xây dựng đưa ra quan điểm cần thiết sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư làm cơ sở xác định lộ trình đầu tư hoàn thiện các đoạn tuyến cho phù hợp.

Các tuyến cao tốc được đầu tư sẽ theo các tiêu chí như: mở rộng tuyến cao tốc 2 làn xe, bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại, phù hợp với quy chuẩn đường cao tốc và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; tuyến cao tốc nằm trong hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng; các tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao do thay đổi tình hình phát triển kinh tế-xã hội, dự kiến vượt quá năng lực thông hành của tuyến cao tốc quy mô phân kỳ trong tương lai gần; tuyến cao tốc kết nối với các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế

Bộ Xây dựng cũng ưu tiên đầu tư mở rộng tuyến cao tốc có điều kiện triển khai thuận lợi như: đã giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch; đang triển khai đầu tư, có thể điều chỉnh thiết kế, tận dụng nguồn lực đang thi công; nguồn cung cấp mỏ vật liệu xây dựng thuận lợi...; tuyến cao tốc có khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách Nhà nước hoặc địa phương chủ động bổ sung ngân sách địa phương.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ xem xét, thống nhất chủ trương ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh gây tắc nghẽn lưu thông hàng hóa, hành khách.

Đối với việc mở rộng các tuyến cao tốc 4 làn xe, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên nghiên cứu đầu tư ngay các đoạn tuyến có chi phí mở rộng nhỏ so với tổng mức đầu tư đã được duyệt, đang trong quá trình thực hiện đầu tư để thuận lợi điều chỉnh các giải pháp thiết kế, tận dụng phương tiện, nhân lực như: Dầu Giây - Tân Phú, Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương, cao tốc Bắc-Nam phía Tây đoạn Mỹ An - Cao Lãnh. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương bổ sung khoảng gần 3.500 tỷ đồng.

Tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông cũng được đề xuất ưu tiên mở rộng với sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 154.000 tỷ đồng, nhu cầu vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng. Trường hợp khó khăn về nguồn vốn, ưu tiên bố trí đầu tư mở rộng các đoạn tuyến thuộc giai đoạn 2017-2020 (Mai Sơn - Bãi Vọt, Nha Trang - Dầu Giây, dài 534 km). Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 64.000 tỷ đồng.

Các đoạn còn lại tùy thuộc vào kết quả nghiên cứu của từng dự án, đặc biệt các tuyến cao tốc nằm trong vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế quan trọng (Vành đai 4 Vùng Thủ đô Hà Nội, Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh...) ưu tiên triển khai khi huy động nguồn vốn ngoài ngân sách Nhà nước./.