Đền Voi Quỳ - nơi thờ Đức thánh Hồ Khước – vị tướng tài đức dưới triều Trần - nằm dựa vào chân Rú Mốc ở thôn Thanh Long, xã Thạch Khê (trước đây là xã Đỉnh Bàn, huyện Thạch Hà). Đây là di tích lịch sử có niên đại hơn 700 năm, được xây dựng từ thế kỷ XIII. Trải qua hàng trăm năm tồn tại, ngôi đền không chỉ là dấu tích lịch sử gắn với vùng đất Thạch Hà xưa mà còn là không gian tín ngưỡng, nơi gửi gắm niềm tin tâm linh của nhiều thế hệ người dân địa phương.
Tuy nhiên, trước khi được trùng tu, di tích này đã rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, có thời điểm đứng trước nguy cơ trở thành phế tích. Hạng mục hư hỏng nặng nhất là cổng tam quan. Nhiều mảng tường nứt toác, bong tróc, phần mái bị xô lệch sau những mùa mưa bão. Các chi tiết trang trí cổ trên mái đền như hình rồng, phượng bị gãy, sạt lở, nhiều cấu kiện không còn giữ được dáng vẻ ban đầu. Đáng lo ngại hơn, hệ thống tường bao và một số hạng mục phụ được xây dựng từ loại gạch làm bằng vỏ sò biển đã bị bào mòn, rã vụn từng mảng lớn.
Không gian thờ tự vì thế trở nên hoang phế, xuống cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc sinh hoạt tín ngưỡng của người dân. “Trước đây, mưa lớn ai cũng lo, vào thắp hương mà cứ thấp thỏm, sợ tường đổ, mái sập. Mỗi lần nhìn ngôi đền ngày một hoang phế, lòng chúng tôi không khỏi xót xa, bởi đó là nơi gắn với ký ức, với đời sống tâm linh của cả làng”, ông Hồ Văn Sâm chia sẻ.
Trước thực trạng đó, sau khi đền Voi Quỳ được UBND tỉnh Hà Tĩnh xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh vào ngày 29/10/2019, chính quyền địa phương và Ban lễ nghi của đền đã trăn trở tìm hướng bảo tồn, tôn tạo phù hợp. Trong điều kiện ngân sách còn hạn hẹp, chủ trương xã hội hóa được xác định là giải pháp quan trọng.
Giai đoạn 2024 – 2025, thông qua sự kết nối của ông Hồ Văn Châu, Chủ tịch Hội đồng hương Đỉnh Bàn và Hội đồng họ Hồ Đạm Thủy, lời kêu gọi chung tay tu bổ di tích đã lan tỏa mạnh mẽ đến bà con nhân dân, các doanh nghiệp, doanh nhân, mạnh thường quân và con cháu họ Hồ trên khắp mọi miền đất nước.
Sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng đã tạo nên nguồn lực đáng kể, với tổng kinh phí huy động trên 3,2 tỷ đồng. Từ nguồn kinh phí này, việc trùng tu được triển khai bài bản, tập trung vào những hạng mục xuống cấp nghiêm trọng và xây dựng bổ sung các công trình cần thiết nhằm hoàn chỉnh không gian thờ tự. Nhà Trung điện được xây dựng mới, nhà thượng điện được tôn tạo, bốn am thờ Song Đồng Ngọc Nữ được chỉnh trang đồng bộ.
Cùng đó, nhà bái đường, nhà hóa vàng mã, nhà trù, sân đền và hệ thống cây xanh cảnh quan cũng được xây dựng, cải tạo, tạo nên diện mạo khang trang, hài hòa nhưng vẫn giữ được nét trang nghiêm, cổ kính vốn có của di tích. Nhiều hiện vật thờ cúng được sắm sửa mới, góp phần hoàn thiện không gian tâm linh của ngôi đền.
Sau khi trùng tu, đền Voi Quỳ không chỉ được “hồi sinh” về mặt kiến trúc mà còn thực sự trở lại trong đời sống tinh thần của người dân địa phương. Người dân phấn khởi khi có một không gian thờ tự khang trang để sinh hoạt tín ngưỡng, tổ chức lễ tiết truyền thống, tưởng nhớ công lao của Đức thánh Hồ Khước và các bậc tiền nhân.
Với con cháu họ Hồ, ngôi đền là điểm tựa tinh thần, là nơi kết nối cội nguồn, hun đúc lòng tự hào về dòng tộc và quê hương.
“Từ khi các hạng mục được tôn tạo, diện mạo ngôi đền khang trang, trang nghiêm hơn nên người dân về hành lễ đông hơn trước, không chỉ bà con trong xã mà cả con cháu họ Hồ và du khách thập phương. Trước đây, cơ sở vật chất xuống cấp, việc tổ chức lễ còn hạn chế, nay Ban Lễ nghi đã sắp xếp lại quy trình thờ tự, phân công rõ ràng, các nghi lễ được thực hiện bài bản, chỉnh chu, bảo đảm đúng phong tục và giữ gìn sự tôn nghiêm của di tích”, ông Nguyễn Xuân Thức – Trưởng ban Lễ nghi đền Voi Quỳ cho biết.
Việc phục hồi Đền Voi Quỳ là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của sự chung tay giữa chính quyền, nhân dân và cộng đồng dòng họ trong công tác bảo tồn di sản.
Thạch Khê là địa bàn có bề dày truyền thống lịch sử – văn hóa, hiện có 36 di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh và 2 di tích cấp quốc gia, vì vậy, hoạt động sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân diễn ra khá sôi nổi. Riêng đối với đền Voi Quỳ, sau khi được Sở VH-TT&DL thống nhất chủ trương tôn tạo, địa phương đã kêu gọi sự chung tay đóng góp của người dân và các mạnh thường quân. Sau khi được trùng tu, đền Voi Quỳ đã trở thành một trong những địa chỉ tín ngưỡng tâm linh quan trọng, thu hút đông đảo người dân trong và ngoài xã đến hành lễ. Thời gian tới, địa phương tiếp tục quan tâm công tác duy tu, bảo vệ và phát huy giá trị di tích, tăng cường quản lý, gìn giữ cảnh quan.
