Hà Tĩnh hiện có hơn 250km đường thủy nội địa, trong đó có 167,5 km tuyến quốc gia và 87km tuyến địa phương, trải dài qua nhiều địa bàn dân cư. Hệ thống sông ngòi giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội, song cũng đặt ra không ít thách thức trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản, nhất là tình trạng khai thác cát, sỏi trái phép trên các tuyến sông Ngàn Phố, sông La, sông Lam.
Thực tế thời gian qua cho thấy, hoạt động khai thác cát trái phép trên các tuyến sông ngày càng diễn biến phức tạp. Các đối tượng không còn hoạt động nhỏ lẻ, cá biệt, thay vào đó là nhiều vụ việc có sự tổ chức, sử dụng sà lan công suất lớn, cải hoán máy móc để giảm tiếng ồn, lợi dụng đêm tối, thời tiết mưa gió và địa hình sông hiểm trở để đối phó lực lượng chức năng.
Khi bị phát hiện, các đối tượng sẵn sàng tắt máy, thả trôi phương tiện hoặc di chuyển sang khu vực giáp ranh gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý. Không chỉ làm thất thoát tài nguyên khoáng sản, tình trạng hoạt động khai thác cát trái phép còn tiềm ẩn nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, đời sống và sản xuất của người dân ven sông.
Trước diễn biến đó, cấp ủy, chính quyền các địa phương đã xác định đấu tranh, trấn áp nạn khai thác cát, sỏi trái phép là nhiệm vụ trọng tâm trong công tác quản lý tài nguyên và bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Trên cơ sở chỉ đạo của tỉnh, lực lượng công an và các ngành chức năng đã chủ động xây dựng kế hoạch, tăng cường tuần tra, kiểm soát, tập trung vào các tuyến sông, khu vực được xác định là “điểm nóng”.
Trước thực trạng “cát tặc” ngày càng liều lĩnh, Công an xã Đức Minh đã chủ động tham mưu Chủ tịch UBND xã ban hành Kế hoạch số 703/KH-UBND (CA) nhằm siết chặt quản lý tài nguyên khoáng sản, tăng cường kiểm tra, tuần tra, xử lý các hành vi khai thác, vận chuyển khoáng sản không rõ nguồn gốc, trong đó trọng điểm là khu vực sông Ngàn Phố, nơi các đối tượng thường xuyên hoạt động vào đêm khuya.
UBND xã Đức Minh đã bố trí một chốt trực cố định tại bờ kè thôn Vĩnh Khánh từ đầu tháng 10/2025. Suốt nhiều tuần liền, bất kể nắng mưa, bão gió, lực lượng công an xã, thôn và an ninh cơ sở thay phiên canh gác xuyên đêm. Công an xã cũng hạ thủy xuồng máy chuyên dụng, phân công cán bộ, chiến sĩ có chứng chỉ lái xuồng thường trực tại chốt, bảo đảm sẵn sàng cơ động truy bắt ngay khi phát hiện sà lan hút cát trái phép xuất hiện trên sông.
“Khó khăn lớn nhất hiện nay là tuyến sông dài, lực lượng công an xã còn mỏng, phương tiện, thiết bị tuần tra chưa đầy đủ, trong khi các đối tượng khai thác cát trái phép hoạt động tinh vi, thay đổi thời gian, địa điểm và lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu để tránh bị phát hiện. Dù vậy, lực lượng chức năng vẫn kiên trì bám sông, bám địa bàn để tuần tra, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm” – Thiếu tá Trần Doãn Trường - Phó Trưởng Công an xã Đức Minh cho hay.
Tại xã Đức Quang - địa bàn trải dài theo sông Lam và sông La, Công an xã đã tăng cường nắm tình hình, phối hợp chặt chẽ với các phòng nghiệp vụ Công an tỉnh Hà Tĩnh. Qua các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý nghiêm một trường hợp khai thác cát trái phép trên sông Lam, tạm giữ khối lượng lớn cát và áp dụng đầy đủ các hình thức xử phạt theo quy định. Việc xử lý kiên quyết, đúng pháp luật đã góp phần củng cố kỷ cương trong quản lý tài nguyên khoáng sản trên địa bàn.
“Thời gian qua, tình trạng khai thác cát trái phép trên tuyến sông Lam gây ảnh hưởng đến tài nguyên và trật tự an toàn xã hội. Ngay khi phát hiện phương tiện khai thác không phép, lực lượng công an xã đã phối hợp với các phòng chuyên môn Công an tỉnh kiên quyết kiểm tra, xử lý theo đúng quy định của pháp luật, tạm giữ phương tiện và số cát vi phạm. Việc xử phạt nghiêm trường hợp này với tổng số tiền hơn 210 triệu đồng vừa tạo sức răn đe, vừa góp phần nâng cao hiệu quả trong quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản trên địa bàn”, Thiếu tá Nguyễn Mạnh Quân - Phó Trưởng Công an xã Đức Quang cho biết.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản, cần tăng cường vai trò lãnh đạo, trách nhiệm quản lý của chính quyền các cấp đối với từng tuyến sông, từng địa bàn. Cùng với việc duy trì tuần tra, kiểm soát thường xuyên, cần quan tâm đầu tư phương tiện, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ công tác tuần tra, kiểm soát trên sông; tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, địa phương giáp ranh; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân tham gia giám sát, kịp thời phản ánh các hành vi khai thác cát, sỏi trái phép.
Trung tá Lê Doãn Thái - Phó Trưởng phòng Cảnh sát Giao thông (Công an tỉnh Hà Tĩnh) cho biết: "Trước tình trạng khai thác cát trái phép diễn biến phức tạp, lực lượng công an đã tăng cường tuyên truyền, vận động các chủ bến bãi tập kết vật liệu, các chủ tàu, phương tiện thủy về việc không mua, không vận chuyển cát, sỏi không rõ nguồn gốc, ký cam kết chấp hành đúng quy định. Về phòng ngừa, lực lượng đường thủy phải tuần tra thường xuyên trên các tuyến, tập trung tại các vị trí, khu vực thường xảy ra vi phạm, phối hợp chặt chẽ với công an xã, phường có tuyến đường thủy đi qua để lập trạm, chốt trực, cảnh báo và kịp thời phát hiện xử lý các hành vi vi phạm. Khi phát hiện, phải kiên quyết xử lý nghiêm, áp dụng các biện pháp hành chính hoặc truy cứu hình sự theo quy định của pháp luật",
Trong công tác tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm trên tuyến đường thủy nội địa năm 2025, lực lượng chức năng Hà Tĩnh đã bố trí tăng cường cán bộ, tổ chức tuần tra, kiểm soát, phát hiện và lập biên bản xử lý gần 60 trường hợp vi phạm về trật tự an toàn giao thông đường thủy. Đồng thời, chú trọng công tác phòng, chống tội phạm trên các tuyến sông. Lực lượng cảnh sát đường thủy đã phát hiện, bắt giữ 13 vụ với 16 đối tượng có hành vi khai thác, vận chuyển cát trái phép, sử dụng xung điện đánh bắt thủy sản trái phép, thu giữ gần 500m³ cát và xử phạt hàng trăm triệu đồng. Các vụ việc được bàn giao cho các đơn vị điều tra, xử lý theo đúng quy định pháp luật.
