Lan man chuyện nhạc trẻ

(Baohatinh.vn) - Ngay từ đầu đặt bút, tôi đã cảm nhận mình bỡ ngỡ khi viết về nhạc trẻ, trong khi mình đã bắt đầu già...

Thế rồi, tôi lại nghĩ, đại đa số công dân nước tôi vẫn thuộc “top” đang tuổi thanh xuân nên tôi mạo muội nói hộ. Có thể, tôi và nhiều người đã “chưa chuẩn” khi tiếp cận nhạc trẻ từ quan niệm thẩm mỹ thuộc thế hệ cũ nhưng cũng có thể, nhạc trẻ đã thái quá trong việc tác động đến cái tai, khối óc chúng tôi. Bởi vậy, một đôi lời nhằm kéo gần các thế hệ, thiết nghĩ là cần thiết.

lan man chuyen nhac tre

Ảnh minh họa từ internet

Hát như nói

Nhà thơ tài hoa Lưu Quang Vũ từng dào dạt tự hào về tiếng Việt: Tiếng tha thiết nói thường nghe như hát/ Kể mọi điều bằng ríu rít âm thanh. Có vẻ như giới trẻ, hầu hết đều được đào tạo, hiểu rõ đặc tính ưu trội của tiếng Việt nên đã cố tạo những chuỗi lời hát... nghe như nói (!). Mô thức của cấu tạo này là sử dụng những lời nói có vần vè, tiếng lóng, nói với tốc độ thật nhanh, thậm chí, nghe không kịp, rồi hòa âm, phối khí để tạo thành lời hát. Ông bạn hay gây sự với chữ nghĩa có lần nói với tôi, đành rằng, nhạc trẻ thì phải có tiết tấu nhanh nhưng mà nhanh gì thì nhanh chứ phải cho người ta nghe ra cái gì chứ. Tôi cũng hùa theo, bảo: Đúng là vậy! Nhưng tôi nghĩ, “nói” thì dầu có nhạc vẫn cứ là nói, có thể gọi là nói có nhạc, kiểu như M.C nói trong đám cưới; hát thì phải có ca từ và nhạc điệu.

Nhớ lại lần ấy và trong lần đọc “Ngẫu hứng” của Trần Tiến mới đây (Nxb Hội Nhà văn, 2016), tôi thấy mình có chút căn cứ về sự đúng. Nhạc sĩ của Chị tôi, Vết chân tròn trên cát, Quê nhà - con người của du ca và hào phóng, nói đại ý: âm nhạc không cần lý luận gì cao siêu, chỉ cần hay, cần làm người ta “thích” là được, người ta “thích” vì người viết bằng trái tim. Mà “thích” bởi viết bằng trái tim như Trần Tiến nói thì phải cho người ta nghe, người ta đồng điệu. Chưa nói đến những bài hát của giới trẻ viết theo chiều hướng chưa tích cực, nhất là nhạc thị trường mà ngay cả bài hát “Ăn gì đây?” của Mr.T giới thiệu về ẩm thực Hà Nội cũng chưa làm người nghe hài lòng vì nói nhiều hơn hát. Những câu hát hay như “Anh ơi anh muốn đi ăn gì đây, ăn chè hay là bánh bèo. Hôm nay ngon. Phố đông vui người qua em nhìn quanh mà phát thèm” dầu thú vị, khá vui nhộn nhưng khuất lấp sau 9/10 tỷ lệ lời của bài là lời nói.

Một dạng khác của hát như nói, chứ không phải hát như thơ, đó là việc đưa lời nói thông thường, những từ ngữ có tính khẩu ngữ vào lời hát. Ca sĩ xuất hiện sớm và gây chú ý nhiều ở dạng thức này là Ưng Hoàng Phúc với loạt bài khá “hot” khi ấy như: Thà rằng như thế; Anh không muốn bất công với em... Ngày nay, hầu hết các bài hát dành cho giới trẻ đều sử dụng lối “hát như nói” khá đậm đặc. Một trong những đặc trưng mà các tác giả trẻ ưa thể hiện là hòa âm phối khí bài hát theo phong cách hiện đại như Pop, Pop rock. Dĩ nhiên, nhạc trẻ có ưu điểm là chuyển tải tính chất trẻ trung, nhiều giai điệu khá tươi mới, phản ánh được hơi thở của nhịp sống hiện đại, các sắc thái tình yêu, nhưng nếu cứ đẩy âm nhạc theo hướng này thì thật khó có thể làm sinh động âm nhạc cũng như cung cấp cho người nghe những giai điệu ý nghĩa, có sức lưu lại lâu dài (bởi đơn giản, có những bài có nghe ra chữ, nghĩa đâu mà lưu lại!).

Tâm lý muốn chinh phục nhanh

Nghe nhạc và quan sát lối sống của không ít người trẻ tuổi, tôi có suy nghĩ, không ít bạn trẻ có tâm lý sống vội, muốn gặt thành quả nhanh, muốn thu hái gấp. Bởi thế, độ đằm sâu, cảm xúc lắng đọng, sự chiêm nghiệm đôi khi như một thứ xa xỉ với họ. Nghe nhiều bài hát do giới trẻ sáng tác, chúng ta có thể cảm nhận rõ tâm lý này. Tâm lý ấy có thể xuất phát từ người sáng tạo, những người tuổi còn trẻ, thích xông pha, nhưng thiếu chiều sâu chiêm nghiệm; cũng có thể xuất phát từ nhu cầu của người thưởng thức - thích những bài hát có tính lôi cuốn, đập ngay vào nhan đề, kể cả những câu: “nói thẳng nói thật/ không cần nghệ thuật đi theo”. Chính vì vậy mà âm nhạc Việt đang xuất hiện dày đặc những bài hát mang nhan đề rất “lạ” như: Hãy ra khỏi người đó đi; Miễn cưỡng không hạnh phúc; Dây dưa không bằng dứt khoát; Lắm mối tối nằm không; Cô ấy chọn anh không chọn tôi; Một lần nữa tôi bị lừa; Đưa nhau đi trốn; Đừng nhìn em khóc mới biết em đau... Thậm chí, nhiều tác giả có vẻ như muốn gây chú ý nên đã đặt những nhan đề khiêu khích như: Nắng cực; Đẹp trai thì mới có nhiều đứa yêu; Anh không đòi quà; Kiếp Xì Ke; Kẻ Cá Độ; Hận người đàn bà vì tiền quên tình...

Cùng với nhan đề, trong nhiều bài hát, khi mô tả nhân vật, phần lớn các tác giả đã ít dành tính trữ tình, thay vào đó là hành động hoặc lời nói trực chỉ, lời khuyên răn bộc bạch. trong bài “Hãy ra khỏi người đó đi” của Phan Mạnh Quỳnh, nhân vật khuyên: Khi biết người đổi thay đã yêu cả em với ai, phải ra đi thôi em ơi, nếu anh là em. Dù cho có thể em sẽ đau đớn nhưng tháng năm sẽ phai, còn hơn níu kéo chỉ thấy cay đắng một đời. Hãy ra khỏi người đó đi.

Nhạc trẻ là đề tài muôn thuở, bởi thời gian nào cũng có người trẻ, người già. Ngay như đầu những năm 60 ở Sài Gòn, phong trào nhạc trẻ đã làm sôi động không gian đô thị Cộng hòa miền Nam Việt Nam, nhất là ở các phòng trà, là dẫn chứng. Nói thế để thấy, nhạc trẻ luôn là một phần không thể thiếu của âm nhạc. Tuy nhiên, nhìn về quá khứ cũng như hơn thập niên nay, khi phong trào nhạc trẻ nở rộ, cùng với nhiều loại hình âm nhạc thị trường, vấn đề chất lượng nhạc trẻ cần được quan tâm, nhất là trong các khâu quản lý để loại hình này đóng góp nhiều hơn cho âm nhạc cũng như phục vụ thị hiếu số đông.

Người trẻ thích nhạc trẻ, rõ là vậy nhưng sự thích thú ấy phải đặt trong các tiêu chuẩn thẩm mỹ muôn thuở đó là khẳng định cái đẹp, cái chân thực, tính hướng thiện...; sự thích thú ấy không nên chỉ “thích là chiều” theo kiểu chẳng bận tâm, chẳng suy tư. Ai cũng có tuổi trẻ và ai cũng qua tuổi trẻ. Tuổi trẻ của Văn Cao, Phạm Duy, Trần Tiến, Trịnh Công Sơn, Phú Quang... đã khép lại và dày dặn hơn về gia tài âm nhạc khi luống tuổi, về già. Đó hẳn là những cách lựa chọn để thế hệ trẻ học tập, dĩ nhiên, chẳng phải học cung cách âm nhạc của họ mà học cách suy tư, cách lao động của họ để tạo nên những phong cách âm nhạc thực sự. Gần đây, tác giả Đỗ Bảo thuộc thế hệ 7x cũng đã định hình phong cách riêng của mình, đó cũng là dẫn dụ để khẳng định giá trị của nhạc trẻ cũng như cách lựa chọn trong lao động sáng tạo.

Đọc thêm

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Có những điều tưởng đã quen thuộc, vậy mà mỗi khi trời trở lạnh, ta lại thấy nhớ. Nhớ bữa cơm nóng bên gia đình, nhớ chén nước chè xanh và những lời mẹ dặn dò mỗi khi đi xa.
Nhạy cảm… nghèo!

Nhạy cảm… nghèo!

Đôi khi, một từ ngữ vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày tại Hà Tĩnh cũng như nhiều tỉnh, thành có thể vô tình làm tổn thương người mà mình yêu thương.
Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!