“Một nghề cho chín" hay "chín nghề” - áp dụng thế nào cho đúng?

Tốt nghiệp Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia Hà Nội, anh Trần Ngọc Sơn (SN 1999, xã Hương Đô, tỉnh Hà Tĩnh) hiện là kỹ sư lập trình tại Trung tâm Kinh doanh Giải pháp, VNPT Hà Tĩnh. Ngoài công việc thiết kế, xây dựng và vận hành các hệ thống công nghệ, anh còn điều hành Trung tâm Đào tạo Lập trình GTF tại phường Thành Sen.

Anh Trần Ngọc Sơn chia sẻ: “Công việc của một kỹ sư lập trình lẫn vai trò giảng dạy tại Trung tâm Đào tạo Lập trình GTF đều dựa trên nền tảng kiến thức, kỹ năng tôi đã tích lũy từ thời đại học. Việc làm thêm ngoài giờ không chỉ giúp tôi trau dồi chuyên môn, nâng cao nghiệp vụ và truyền đạt tri thức cho thế hệ trẻ, mà còn đem lại thêm thu nhập cho bản thân”.

Từ câu chuyện của anh Sơn có thể thấy, xu hướng làm việc đa ngành, đa nghề đang dần trở thành lựa chọn của nhiều người. Tận dụng kiến thức, kỹ năng sẵn có để mở rộng cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho bản thân và gia đình cũng là cách chủ động nâng cao chất lượng cuộc sống. Thực tế này gợi mở góc nhìn linh hoạt hơn về quan niệm “một nghề cho chín còn hơn chín nghề”. Trong bối cảnh kinh tế thị trường và thời đại số, làm nhiều nghề trên nền tảng năng lực sẵn có có thể giúp người lao động mở rộng cơ hội việc làm, linh hoạt chuyển đổi vị trí khi cần thiết, thậm chí tự tạo việc làm cho mình.

Ông Nguyễn Văn Sơn - nguyên Ủy viên Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội) nhận định: “Người xưa có câu "Nhất nghệ tinh, nhất thân vinh", đề cao việc giỏi một nghề để thành danh. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, thị trường lao động ngày càng đa dạng, mở ra nhiều cơ hội để một người đảm nhận cùng lúc nhiều công việc. Điều quan trọng là người lao động biết sắp xếp hợp lý, xác định rõ nghề chính, nghề phụ để hoàn thành tốt trách nhiệm. Đồng thời, xã hội cũng cần có cái nhìn cởi mở, khách quan hơn, tạo điều kiện để người lao động phát huy năng lực và sở trường”.

Dẫu vậy, đảm nhiệm cùng lúc nhiều vai trò cũng đặt ra không ít thách thức. Nếu thiếu khả năng quản lý, người lao động dễ rơi vào trạng thái quá tải, căng thẳng, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc. Đây cũng là ý nghĩa cốt lõi của câu tục ngữ “một nghề cho chín còn hơn chín nghề” – đề cao sự tập trung, tận tâm, tránh ôm đồm hay đứng núi này trông núi nọ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, “một nghề cho chín” không có nghĩa là bó hẹp bản thân trong một công việc.

Nhiều người đang phát triển thêm công việc phụ dựa trên chuyên môn và thế mạnh sẵn có. Để cân bằng các vai trò mà không kiệt sức, người lao động cần có đam mê, biết sắp xếp thời gian khoa học, đồng thời nhận được sự chia sẻ, hỗ trợ từ gia đình và đồng nghiệp. Cô Võ Thúy Hiền - Tổng phụ trách Đội Trường Tiểu học Thạch Hà, xã Thạch Hà là một ví dụ. Phát huy thế mạnh ca hát, kỹ năng biểu diễn cùng hơn 20 năm kinh nghiệm làm công tác Đội, sau giờ tan trường, cô lại miệt mài đứng lớp tại Trung tâm Nghệ thuật Sunny (xã Thạch Hà), truyền dạy kiến thức và kỹ năng mềm cho thiếu nhi.

Cô Võ Thúy Hiền chia sẻ: “Để hoàn thành tốt cả hai công việc, tôi phải nỗ lực gấp nhiều lần, đôi khi đánh đổi cả thời gian và những việc riêng. Dù vậy, tôi may mắn luôn nhận được sự quan tâm, đồng hành, chia sẻ từ nhà trường, phụ huynh và gia đình. Chính sự thấu hiểu ấy giúp tôi duy trì song song hai công việc suốt hơn 5 năm qua”.

Có thể thấy, làm việc đa nghề đang trở thành lựa chọn của nhiều người trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động. Tuy nhiên, để các công việc đều mang lại hiệu quả, mỗi người cần lựa chọn nghề phù hợp với năng lực, phân bổ thời gian hợp lý, xác định rõ nghề chính và công việc bổ trợ, tránh ôm đồm quá sức. Khi làm chủ kỹ năng và duy trì nhịp độ làm việc khoa học, người lao động mới có thể phát huy thế mạnh, gia tăng thu nhập và phát triển bền vững.

Nhìn nhận khách quan, câu tục ngữ “Một nghề cho chín còn hơn chín nghề” vẫn giữ nguyên giá trị, nhất là với những lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu và kinh nghiệm tích lũy lâu năm như y tế, nghiên cứu khoa học... Ở những ngành nghề này, sự tập trung và tay nghề vững vàng là yếu tố quan trọng để đáp ứng yêu cầu công việc và bảo đảm hiệu quả. Dù vậy, trước sự vận động không ngừng của nền kinh tế, triết lý ấy cũng cần được nhìn nhận linh hoạt hơn ở những lĩnh vực có tính mở, biến động nhanh như kinh doanh, marketing, truyền thông, công nghệ thông tin... Đây là những ngành đòi hỏi sự nhạy bén và khả năng thích ứng liên tục với xu hướng mới. Nếu chỉ bó hẹp trong một phạm vi chuyên môn, người lao động có thể bỏ lỡ cơ hội học hỏi, phát triển và mở rộng năng lực.

“Một nghề cho chín” hay làm nhiều nghề cùng lúc, suy cho cùng không đối lập mà có thể bổ trợ cho nhau, tùy thuộc vào tính chất công việc và năng lực mỗi người. Dù lựa chọn hướng đi nào, điều quan trọng vẫn là sự chuyên tâm, tinh thần tự học và trách nhiệm với công việc. Khi biết phát huy năng lực, sắp xếp công việc hợp lý và cân bằng cuộc sống, mỗi người vừa có thể phát triển bản thân, vừa đóng góp tích cực cho xã hội.