Thực tiễn công tác chữa cháy, CNCH cho thấy, hiệu quả huy động phụ thuộc không chỉ vào số lượng lực lượng, phương tiện mà còn vào mức độ sẵn sàng, khả năng phối hợp, điều kiện hạ tầng giao thông, nguồn nước và việc tổ chức chỉ huy, điều hành tại hiện trường. Vì vậy, việc đánh giá thực trạng, nhận diện những tồn tại và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả huy động lực lượng, phương tiện có ý nghĩa quan trọng trong đáp ứng yêu cầu chữa cháy, CNCH đối với các khu dân cư và khu công nghiệp hiện nay.
1. Thực trạng về cơ sở hạ tầng, lực lượng và phương tiện PCCC và CNCH tại khu dân cư, khu công nghiệp
1.1. Cơ sở hạ tầng phục vụ chữa cháy, CNCH
a) Tại khu dân cư
Hiện cả nước có trên 36.800 ngõ, ngách sâu chưa đáp ứng yêu cầu về hạ tầng phục vụ chữa cháy như mặt cắt hẹp, lối đi bị lấn chiếm, không gian phía trên bị cản trở, thiếu vị trí quay đầu hoặc dừng đỗ xe chữa cháy. Khi xảy ra cháy, xe chữa cháy khó tiếp cận hiện trường, phải triển khai đường vòi, truyền tiếp nước hoặc sử dụng phương tiện chữa cháy cỡ nhỏ. Khoảng cách từ vị trí xe đến đám cháy càng lớn thì thời gian triển khai càng kéo dài, làm giảm hiệu quả cứu người và chữa cháy.
Đến tháng 7/2026, cả nước có 83.485 trụ nước chữa cháy, 2.292 bể nước chữa cháy công cộng, 15.667 điểm, bến lấy nước và 43.965 nguồn nước tự nhiên phục vụ chữa cháy. Tuy nhiên, hệ thống trụ nước mới đáp ứng khoảng 52% nhu cầu; nhiều ao, hồ, sông, suối chưa có vị trí thuận lợi để xe và máy bơm tiếp cận. Hiện đã có hơn 125.620 nguồn nước được số hóa trên bản đồ số, góp phần rút ngắn thời gian tìm kiếm và khai thác nguồn nước phục vụ chữa cháy.
b) Tại khu công nghiệp
Thực tiễn công tác chữa cháy, CNCH và kết quả thực tập phương án cho thấy, nhiều vụ cháy tại khu công nghiệp phải huy động lực lượng, phương tiện từ nhiều đơn vị với nhiều chủng loại khác nhau. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc tổ chức huy động và điều phối còn gặp khó khăn do phương án chưa xác định đầy đủ tuyến tiếp cận, khu vực tập kết, vị trí tiếp nước, tuyến chi viện, cơ chế chỉ huy, kênh thông tin liên lạc và nhiệm vụ của từng lực lượng. Khi số lượng phương tiện tập trung lớn tại hiện trường, nếu không tổ chức mặt bằng tác chiến và điều hành thống nhất có thể xảy ra tình trạng chồng chéo, cản trở lẫn nhau, làm giảm hiệu quả cứu người, chữa cháy và bảo đảm hậu cần, cấp nước trong thời gian dài. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phương án chữa cháy phải xác định cụ thể tuyến tiếp cận, vị trí triển khai lực lượng, phương tiện, khu vực tập kết, vị trí tiếp nước, tuyến chi viện, loại chất chữa cháy và khả năng duy trì cấp nước phù hợp với từng tình huống cháy để bảo đảm chỉ huy, điều hành thống nhất và phát huy hiệu quả các nguồn lực được huy động.
1.2. Lực lượng, phương tiện PCCC và CNCH
a) Tại khu dân cư
Đến tháng 7/2026, cả nước duy trì 77.952 đội dân phòng với khoảng 751.827 thành viên, 53.239 Tổ liên gia an toàn PCCC, 60.952 Điểm chữa cháy công cộng; trên 89% hộ gia đình đã trang bị bình chữa cháy xách tay. Đây là lực lượng nòng cốt trong phát hiện, báo cháy, tổ chức thoát nạn, cứu người và xử lý đám cháy ngay từ giai đoạn ban đầu, nhất là tại các khu vực xe chữa cháy khó tiếp cận.
Từ năm 2025 đến nay, lực lượng tại chỗ đã tham gia xử lý kịp thời 525 vụ cháy, 139 vụ cứu nạn, cứu hộ, trực tiếp cứu 92 người và hỗ trợ 264 người thoát nạn an toàn. Tuy nhiên, tại một số địa bàn, lực lượng còn thiếu về số lượng, hoạt động kiêm nhiệm; nội dung huấn luyện chưa sát thực tế; phương tiện chưa được bố trí, vận hành thường xuyên; kỹ năng sử dụng thiết bị chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ còn hạn chế. Vì vậy, cần chuyển trọng tâm từ việc "đủ lực lượng, đủ phương tiện" sang đánh giá thực chất khả năng sẵn sàng chiến đấu thông qua thời gian tập hợp, triển khai, vận hành phương tiện và xử lý tình huống trong điều kiện bất lợi.
b) Tại khu công nghiệp và cơ sở trong khu công nghiệp
Hiện cả nước có gần 1.030 khu, cụm công nghiệp đang hoạt động với trên 35.000 cơ sở, doanh nghiệp; trong đó 303 khu, cụm công nghiệp có diện tích từ 75 ha trở lên đã thành lập Đội PCCC và CNCH chuyên ngành, được trang bị phương tiện theo quy định; các cơ sở còn lại đều thành lập Đội PCCC và CNCH cơ sở.
Mặc dù lực lượng và phương tiện từng bước được củng cố, song chất lượng hoạt động chưa đồng đều. Nhiều cơ sở còn thiếu nhân lực theo ca, kỹ năng vận hành hệ thống chữa cháy chưa thành thạo; việc bảo đảm nhiên liệu, chất chữa cháy, vật tư thay thế chưa đồng bộ; phương tiện phục vụ cứu nạn, quan trắc khí, chống tràn, bảo hộ hóa chất và các thiết bị chuyên dụng còn thiếu so với yêu cầu thực tế.
1.3. Thực tiễn công tác huy động lực lượng, phương tiện tham gia chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ tại khu dân cư, khu công nghiệp hiện nay
Tại khu dân cư, nhiều vụ cháy xảy ra trong ngõ, ngách sâu, khu vực nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh hoặc nơi có mật độ xây dựng cao khiến xe chữa cháy khó tiếp cận hiện trường. Việc triển khai đường vòi, truyền tiếp nước hoặc sử dụng phương tiện chữa cháy cơ động còn mất nhiều thời gian; trong khi khả năng xử lý ban đầu của lực lượng tại chỗ ở một số địa bàn chưa đáp ứng yêu cầu. Điều này làm giảm hiệu quả khống chế đám cháy trong giai đoạn đầu và làm tăng nguy cơ cháy lan, gây khó khăn cho công tác cứu người và chữa cháy.
Qua thực tiễn công tác chữa cháy, CNCH và kết quả thực tập phương án thời gian qua cho thấy, mặc dù lực lượng, phương tiện PCCC và CNCH đã từng bước được đầu tư, củng cố, song hiệu quả huy động trong xử lý các vụ cháy, sự cố tại khu dân cư và khu công nghiệp vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục:
Thứ nhất, hạ tầng giao thông và nguồn nước phục vụ chữa cháy vẫn là điểm nghẽn tại nhiều địa bàn.
Thứ hai, lực lượng PCCC và CNCH tại chỗ đã được củng cố nhưng chất lượng hoạt động chưa đồng đều.
Thứ ba, phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ từng bước được đầu tư nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng.
Thứ tư, công tác huy động, chỉ huy và hiệp đồng giữa các lực lượng còn bộc lộ những bất cập.
Thứ năm, chất lượng xây dựng phương án và cơ sở dữ liệu phục vụ huy động còn hạn chế.
2. Giải pháp nâng cao hiệu quả huy động lực lượng, phương tiện
Nâng cao hiệu quả huy động lực lượng, phương tiện PCCC và CNCH tại khu dân cư, khu công nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhiệm vụ bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân và bảo đảm an toàn cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Nhằm nâng cao hiệu quả huy động lực lượng, phương tiện PCCC và CNCH tại khu dân cư và khu công nghiệp, cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Một là, hoàn thiện hạ tầng giao thông và nguồn nước phục vụ chữa cháy.
Hai là, nâng cao chất lượng lực lượng PCCC và CNCH.
Ba là, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác phương tiện chữa cháy, CNCH.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế huy động, chỉ huy và hiệp đồng tác chiến.
Năm là, hoàn thiện phương án chữa cháy và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ huy động.
