Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

(Baohatinh.vn) - Mỗi lần đến Tiên Điền (Nghi Xuân, Hà Tĩnh), tôi lại có một cảm thức khác nhau. Lần này bằng cách khai mở những trầm tích văn hóa, tôi suy nghĩ đến khởi nguồn đã làm nên miền đất này.

Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Không gian rợp bóng cây xanh trước cổng vào Khu di tích Nguyễn Du

Mùa thu ở Tiên Điền không nhuốm màu “quan san” từ những rừng phong như trong câu Kiều của Nguyễn Du. Điểm tô khí thu trên vùng quê nông thôn mới đang bừng sáng là chút tĩnh lặng đầy thi vị của hàng liễu xanh rũ bóng xuống dòng kênh phẳng lặng trước khu di tích đại thi hào.

Trong căn phòng làm việc chất đầy những tư liệu nghiên cứu về Tiên Điền, dòng họ Nguyễn và tác gia Truyện Kiều, ông Hồ Bách Khoa - Trưởng ban Quản lý di tích Nguyễn Du pha ấm trà Ô Long mời khách. Ngày dịch, khu di tích vắng người đến, hương trà thơm lan ra khắp căn phòng. Đối ẩm với tôi lúc này không phải là một người quản lý hành chính di tích, mà là một người yêu văn hóa, say mê nghiên cứu những giá trị lịch sử.

Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Khu di tích Nguyễn Du là nơi lưu giữ nhiều kỷ vật liên quan đến cuộc đời và thân thế của Đại thi hào. (Trong ảnh: Bộ đồ uống rượu Nguyễn Du thường dùng khi ở Tiên Điền)

Ông Hồ Bách Khoa chia sẻ: “Gần 10 năm gắn bó với Tiên Điền, chủ trì làm 5 bộ sách về dòng họ Nguyễn và Đại thi hào Nguyễn Du nhưng càng ngày tôi càng thấy hiểu biết của mình còn giới hạn. Giá trị di sản của dòng họ Nguyễn cũng như trầm tích văn hóa của miền đất Tiên Điền đối với lịch sử dân tộc là rất lớn”. Trong cử chỉ nho nhã, lịch thiệp và giọng nói âm sắc trầm xuống, ông Khoa giúp tôi quay ngược thời gian tìm về một “miền Tiên Điền” thuở khai địa, lập làng.

Sẽ rất khó để xác định vùng đất Tiên Điền được hình thành từ bao giờ phía sau sự vận động kiến tạo địa chất của lớp vỏ trái đất. Nhưng qua những di chỉ phát hiện được, có thể khẳng định dải đất đã được bồi lắng bởi dòng sông Lam và con người có mặt ở đây từ rất sớm. Dẫu vậy, Tiên Điền trở thành một địa danh ghi tên mình vào địa đồ đất nước như ngày nay, phải nhắc đến công trạng của dòng họ Nguyễn, bắt đầu từ vị thủy tổ Nguyễn Thuyến.

Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Ông Hồ Bách Khoa - Trưởng Ban quản lý di tích Nguyễn Du: “Giá trị di sản của dòng họ Nguyễn Tiên Điền rất lớn”

Theo cuốn “An Tĩnh cổ lục”, công trình nghiên cứu địa phương chí của học giả Hippolyte Le Breton (Pháp) thì dòng họ Nguyễn bắt đầu đến Tiên Điền từ thế kỷ XVI. Người sáng lập ra dòng họ quyền thế này là Nguyễn Thuyến, Thư Quận công sống vào thế kỷ XVI. Người này được phong thái ấp Tiên Điền do có nhiều công trạng với nhà Lê.

Hồi ấy, Tiên Điền là một vùng đất ngập nước, mỗi lần thủy triều lên là nước mặn của Cửa Hội tràn vào nên không thể trồng trọt được. Nhờ những vị tiền bối họ Nguyễn đầu tiên (trong đó, công lớn phải kể đến Nam Dương hầu Nguyễn Nhiệm - sau này được suy tôn Thành hoàng làng) đắp đê ngăn mặn, Tiên Điền đã biến thành vùng đất có ruộng tốt và phát triển trù phú.

Từ vị thủy tổ người gốc làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, tỉnh Sơn Nam (nay là huyện Thanh Oai, Hà Nội), dòng họ Nguyễn qua nhiều thế hệ đã làm rạng danh quê hương Tiên Điền cũng như vùng đất núi Hồng, sông Lam bằng con đường khoa bảng, văn chương.

Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Nhà thờ Nguyễn Nghiễm vừa mới được trùng tu, tôn tạo

Chỉ trong 2 triều đại Lê - Nguyễn (thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XX), dòng họ Nguyễn Tiên Điền đã đóng góp cho đất nước 1 hoàng giáp, 4 tiến sỹ, 1 phó bảng cùng hàng chục vị đỗ cống sinh, tú tài khác… Đặc biệt, dòng họ Nguyễn Tiên Điền có 2 người là cha con làm đến chức Tể tướng triều đình là Nguyễn Nghiễm (1708-1775) và con là Nguyễn Khản (1734-1786). Câu ca dao “Bao giờ Ngàn Hống hết cây/ Sông Rum (Lam) hết nước, họ này hết quan” đã nói lên thời kỳ hoàng kim của dòng họ Nguyễn.

Song song với con đường khoa bảng, dòng họ Nguyễn cũng giúp Tiên Điền có một nền văn chương nghệ thuật vang danh lừng lẫy, với nhiều nhà văn, thi nhân mang tầm vóc lớn. Điển hình là Nguyễn Du với kiệt tác Truyện Kiều, Nguyễn Hành (cháu Nguyễn Du) với nhiều tác phẩm đặc sắc được mệnh danh là “An Nam ngũ tuyệt” (5 tác giả xuất chúng của đất Việt)… Trong đó, Nguyễn Du là tác gia nổi bật với một khối lượng tác phẩm đồ sộ cả chữ Hán lẫn chữ nôm, và Truyện Kiều là thi phẩm vượt tầm thời đại với những giá trị cho muôn đời.

Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Một góc thị trấn Tiên Điền ngày nay

Rời Khu di tích Nguyễn Du, tôi đến với không khí mùa thu tháng tám đang bừng lên trên những đường phố và trụ sở hành chính của UBND thị trấn Tiên Điền bởi sắc cờ hoa. Ông Trần Văn Thuận - Chủ tịch UBND thị trấn Tiên Điền bày tỏ: “Trải qua một tiến trình lịch sử từ thuở khai địa, lập làng, để có được thị trấn phát triển như ngày hôm nay, bao thế hệ chúng tôi đều ghi nhớ công ơn của các vị tiền bối. Trong đó, dòng họ Nguyễn có công rất lớn khai sinh ra Tiên Điền hôm nay. Khu di tích Nguyễn Du, nơi lưu giữ những di sản về dòng họ Nguyễn, về Nguyễn Du và Truyện Kiều không chỉ là niềm tự hào của người dân Hà Tĩnh nói chung mà còn là điểm tựa để Tiên Điền nỗ lực phát triển KT-XH, xây dựng địa phương thành miền quê đáng sống trong chiến lược phát triển tương lai”.

Không còn là một làng quê bé nhỏ, sau khi sáp nhập với thị trấn Nghi Xuân vào tháng 1/2020 và đổi tên, thị trấn Tiên Điền hôm nay khá rộng lớn với diện tích 5,05 km2, dân số hơn 5.600 người. Cùng với địa giới hành chính được mở rộng, dân số lớn hơn, Tiên Điền cũng có một hệ thống hạ tầng cơ sở bề thế, khang trang nhờ nỗ lực trong xây dựng nông thôn mới; đời sống KT-XH phát triển, mức sống của người dân được nâng cao.

Ngày thu, thăm lại làng cổ Tiên Điền ở Hà Tĩnh

Khu di tích Nguyễn Du nhìn từ trên cao. (Ảnh tư liệu của Đậu Hà)

Đặc biệt, những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy qua việc thành lập các CLB dân ca ví, giặm, CLB trò Kiều để trao truyền cho thế hệ trẻ. Trên địa bàn thị trấn có 4 trường học các cấp khang trang, trong đó, ngôi trường THPT mang tên Đại thi hào Nguyễn Du có nhiều bề dày thành tích trong đào tạo học sinh giỏi...

Chia tay Tiên Điền trong một chiều thu, rời mắt khỏi nét tĩnh lặng uy nghiêm của Khu di tích Nguyễn Du, tôi hòa vào xôn xao của những con đường cờ hoa reo vui trong nắng. Trong 190 năm mùa thu Hà Tĩnh và 76 năm mùa thu cách mạng của đất nước, Tiên Điền luôn ghi tên mình với nhiều thành tích. Và ngày nay, Tiên Điền - “trái tim” của Nghi Xuân vẫn rộn ràng những nhịp đập mạnh mẽ hòa vào khí thế xây dựng, phát triển của quê hương Hà Tĩnh nói riêng và đất nước nói chung.

Chủ đề Đời sống văn hóa

Đọc thêm

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Truyền thống vẻ vang của dòng họ cách mạng

Từ những năm tháng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh sục sôi đến hôm nay, câu chuyện về đồng chí Phan Viết Chiểu - Bí thư đầu tiên của Huyện ủy Nghi Xuân và gia đình luôn được nhắc nhớ như một phần ký ức tự hào của quê hương Cổ Đạm (Hà Tĩnh).
Âm vang hào khí Xô viết trên quê hương Hà Tĩnh

Âm vang hào khí Xô viết trên quê hương Hà Tĩnh

Đã gần một thế kỷ đã trôi qua, nhưng những dấu ấn mà phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh để lại trong lịch sử dân tộc vẫn vẹn nguyên giá trị, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về sức mạnh của lòng yêu nước và ý chí đấu tranh vì độc lập, tự do.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!