Rạng danh dòng họ Nguyễn ở làng Mật Thôn

(Baohatinh.vn) - Xưa kia, vùng Mật Thôn thuộc tổng Lai Thạch, huyện La Sơn, phủ Đức Quang, đến triều Khải Định (1916-1925) thì chuyển về huyện Thiên Lộc. Mật Thôn nay là làng Mật Thiết, xã Kim Song Trường, huyện Can Lộc (Hà Tĩnh), nổi tiếng có nhiều người học giỏi và đỗ đạt cao.

Rạng danh dòng họ Nguyễn ở làng Mật Thôn

Đền thờ La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp

Mật Thôn xưa nằm trong vùng đất có phong thủy tốt, mặt nhìn sông, lưng tựa núi. Núi Cài (Sạc Sơn hay Phượng Sơn) soi bóng sông Linh, hợp với Hồng Lĩnh đằng Đông và Trà Sơn, Bột Sơn đằng Tây làm nên một vùng thổ tú tụ anh tài với nhiều bậc khoa danh nổi tiếng. Trong đó, Nguyễn Thiếp là một bậc hiền tài kiệt xuất của đất nước từng được Hoàng đế Quang Trung ban tước hiệu “La Sơn phu tử”.

Ở nước ta, cùng với Tuyết Giang Nguyễn Bỉnh Khiêm và Đại danh sư Chu Văn An, ông là một trong ba người được suy tôn bậc Phu tử như thế (tạm dịch là thầy của mọi nhà).

Viễn tổ họ Nguyễn làng Mật Thôn xa xưa là cụ Nguyễn Lưu, vốn người làng Tiền, xã Cương Gián, huyện Nghi Xuân, khoảng niên hiệu Hồng Đức (1470-1476) thi đậu về khoa võ, được nhậm chức Võ lâm quân Chỉ huy sứ. Ông theo vua Lê và có công lớn dẹp giặc trên núi Thần Đầu (huyện Kỳ Anh) lúc bấy giờ.

Vào niên hiệu Lê Cảnh Thống, ông giúp vua dẹp nạn voi trắng phá hại ở dãy núi Trà Sơn, được vua ban tặng tước Quận công. Lúc khải hoàn đưa quân về đóng tại làng Nguyễn Xá, ông gặp gỡ và kết duyên với người con gái nhan sắc họ Võ và định cư tại đây. Từ đó mà sản sinh ra dòng họ Nguyễn Mật Thôn, đến nay đã có 22 đời và trải qua lịch sử trên 500 năm.

Họ Nguyễn ở Mật Thôn có truyền thống khoa danh nổi trội nhất trong vùng với 2 người đỗ đại khoa, hai người đỗ hương cống, trên 40 người đỗ sinh đồ và tú tài qua các kỳ thi. Cháu đích tôn của Lưu quận công là Nguyễn Bật Lãng đậu Đệ nhị giáp Tiến sĩ khoa thi Đinh Sửu (1577) làm đến chức Thái thường tự khanh. Nguyễn Hành (chú ruột Nguyễn Thiếp) đậu Đệ tam giáp Tiến sĩ khoa thi Quý Sửu triều Lê (1733), giữ chức Đông các hiệu thư, Thái Nguyên tỉnh hiến sát sứ.

Rạng danh dòng họ Nguyễn ở làng Mật Thôn

Gia phả họ Nguyễn ở làng Mật Thôn, xã Kim Song Trường.

Danh nhân Nguyễn Thiếp (1723-1803), hậu duệ đời thứ 10, đậu Hương giải kỳ thi năm Quý Hợi niên hiệu Cảnh Hưng nhà Lê (1743) là nhân vật lịch sử kiệt xuất thời cuối Lê đầu Nguyễn, nổi tiếng là một danh sĩ tài cao đức trọng.

Ông là nhà cải cách giáo dục với chủ trương lấy chữ Nôm làm quốc ngữ, từng giữ chức Viện trưởng Viện Sùng chính quốc gia, coi sóc việc biên dịch và phổ biến kinh sách. Ông đã phò giúp Hoàng đế Quang Trung binh kế đại phá 20 vạn quân xâm lược nhà Thanh và được nhà Tây Sơn ủy thác việc khởi dựng Phượng Hoàng trung đô tại Nghệ An. La Sơn phu tử từng tấu trình vua Quang Trung phép trị quốc với 3 kế sách lớn về Quân đức, Nhân tâm và Học pháp. Ông được vua Quang Trung tôn trọng và ban mỹ hiệu La Sơn phu tử để ghi nhớ công lao.

Ông để lại tập “Hạnh Am thi cảo” với trên 100 bài thơ nặng lòng với thế cuộc và thấm đượm tình yêu quê hương xứ sở. Chính La Sơn phu tử là người đích thân bái soạn cuốn “Mật Thôn Nguyễn tộc gia phả”. Về sau được con cháu tục biên, trở thành tư liệu quý để Giáo sư Hoàng Xuân Hãn viết nên cuốn sách “La Sơn phu tử” nổi tiếng về một nhân vật lịch sử. Nhiều tư liệu quý liên quan đến họ Nguyễn ở Mật Thôn và mối thâm giao giữa La Sơn phu tử với Hoàng đế Quang Trung như sắc phong, thư từ... cũng được con cháu dòng họ cất giữ cẩn thận, khá trọn vẹn và hiện đang được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia Hà Nội.

Rạng danh dòng họ Nguyễn ở làng Mật Thôn

“Mật Thôn Nguyễn tộc gia phả” do Nguyễn Thiếp viết, về sau được con cháu tục biên, trở thành tư liệu quý để Giáo sư Hoàng Xuân Hãn viết nên cuốn sách “La Sơn phu tử”. Ảnh Internet

Không chỉ nổi tiếng nhiều đời giàu có, nhiều người học giỏi và đỗ đạt cao, các thế hệ con cháu họ Nguyễn Mật Thôn có truyền thống gìn giữ nếp gia phong, coi trọng đạo lý, từ tâm và nhân hậu, yêu nước, thương nòi. Hiện tại, nhà thờ họ còn lưu giữ văn bia ca ngợi công đức của bà Hầu cụ, thân mẫu La Sơn phu tử, người đã đem hàng chục mẫu ruộng hiến tặng các làng trong tổng Lai Thạch để làm quỹ giúp đỡ người nghèo khó.

Bà còn bỏ công của, vận động dân làng đắp đê, trồng lũy phòng hộ xóm làng, tiếng thơm nhiều đời vẫn còn lưu. Ngày nay, các thế hệ nội ngoại tôn của họ Nguyễn Mật Thôn noi gương các bậc tiền nhân, nhiều người thành đạt, có nhiều đóng góp cho quê hương, đất nước, xứng danh con cháu dòng cự tộc đất Hồng Lam.

Nhiều di tích như nhà thờ và mộ Tiến sĩ Nguyễn Bật Lãng, Tiến sĩ Nguyễn Hành, La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp ở làng Mật Thiết (xã Kim Song Trường), đền thờ và mộ La Sơn phu tử thành Lục niên (trên núi Thiên Nhẫn, xã Nam Kim, huyện Nam Đàn, Nghệ An) được Nhà nước, ngành văn hóa, các địa phương, dòng họ và con cháu bảo vệ, tôn tạo khang trang, thành kính phụng thờ, trở thành những địa chỉ văn hóa danh tiếng, có ý nghĩa giáo dục truyền thống tốt đẹp.

Tài liệu tham khảo:

- La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp; Hoàng Xuân Hãn, ấn bản đầu tiên, Nxb Minh Tân, Paris, 1952.

- Gia phả họ Nguyễn Mật Thôn (bản chép tay).

- La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp - Thái Kim Đỉnh in chung trong cuốn Thiên Lộc - Can Lộc rạng rỡ một vùng địa linh nhân kiệt; Nxb Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; 2005.

Chủ đề Đất và người Hà Tĩnh

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!