Sắp xếp 90.000 thôn, tổ dân phố: Chờ 'bấm nút' kích hoạt

Theo chỉ đạo của Chính phủ, việc rà soát, sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố sẽ được triển khai trên toàn quốc trong năm 2026.

Bộ Nội vụ đang nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị định về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố (bao gồm tiêu chí sắp xếp, trình tự thủ tục và chế độ chính sách cho người hoạt động không chuyên trách) để trình Chính phủ xem xét, ban hành, nhằm phục vụ lộ trình sắp xếp trước hoặc trong quý II/2026.

Đây được xem là bước hoàn thiện cuối cùng để đồng bộ hệ thống tổ chức sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính các cấp giai đoạn vừa qua. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được đẩy mạnh, vai trò của cấp xã tăng lên đáng kể, kéo theo yêu cầu phải tổ chức lại các đơn vị dưới xã để phù hợp quy mô quản lý mới.

Hiện cả nước có khoảng 90.000 thôn, tổ dân phố. Trong giai đoạn 2019-2021, hơn 15.000 đơn vị đã được sáp nhập, nhưng thực tế cho thấy nhiều nơi vẫn tồn tại tình trạng quy mô dân số nhỏ, phân tán, khó tổ chức quản lý và phát sinh nhiều đầu mối người hoạt động không chuyên trách.

Chính vì vậy, sắp xếp thôn, tổ dân phố lần này không chỉ nhằm giảm số lượng đơn vị mà còn gắn với mục tiêu tinh gọn bộ máy, đổi mới quản trị cơ sở và phù hợp bối cảnh phân cấp mạnh cho chính quyền cấp xã.

Dù chưa có nghị định mới, nhiều địa phương đã bắt đầu chuẩn bị nội bộ. Điểm chung là chuyển động chủ yếu diễn ra ở giai đoạn rà soát, thống kê và xây dựng phương án.

Tại Nghệ An, việc chuẩn bị sắp xếp thôn, xóm, bản, tổ dân phố đã được đưa vào chỉ đạo chính thức. Ngày 6/2, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chỉ thị 07-CT/TU về tiếp tục kiện toàn chính quyền địa phương hai cấp, trong đó yêu cầu “chủ động về mọi mặt để chuẩn bị phương án sắp xếp khối, xóm, bản, tổ dân phố khi có chủ trương, hướng dẫn của Trung ương”.

Trước đó, tỉnh cũng nhấn mạnh việc xây dựng phương án sáp nhập và phương án nhân sự phù hợp, đồng thời làm tốt công tác tuyên truyền để tạo đồng thuận trong nhân dân.

Tại Ninh Bình, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố đã được đưa vào chương trình công tác trọng tâm năm 2026. Theo Quyết định 257/QĐ-UBND, UBND tỉnh giao Sở Nội vụ chủ trì xây dựng và trình Đề án sắp xếp, sáp nhập, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trong tháng 4/2026.

Ở tầm quốc gia, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố được đặt trong tổng thể nhiệm vụ cải cách bộ máy giai đoạn 2026-2030. Theo chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, nhiệm vụ sắp xếp thôn, tổ dân phố và người hoạt động không chuyên trách được xác định là nhiệm vụ trọng tâm cần triển khai trong quý II/2026.

Song song, Bộ Nội vụ đang xây dựng Nghị định mới về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, đồng thời chuẩn bị kế hoạch rà soát trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026. Bộ cũng đề nghị các địa phương tạm thời giữ ổn định tổ chức thôn, tổ dân phố cho đến khi có quy định mới của Chính phủ.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố được đặt song song với nhiệm vụ sắp xếp đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. Đây là nhóm gắn trực tiếp với các chức danh như trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, bí thư chi bộ, ban công tác mặt trận…

Việc tổ chức lại đơn vị thôn, tổ dân phố sẽ kéo theo thay đổi về số lượng và cơ cấu đội ngũ này. Chính vì vậy, các địa phương đang tính toán phương án nhân sự song hành với phương án tổ chức.

Trong giai đoạn hiện nay, hoạt động của thôn, tổ dân phố vẫn diễn ra theo quy định hiện hành. Việc bầu trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố vẫn được thực hiện theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và các nghị định hướng dẫn, chưa bị ảnh hưởng trực tiếp bởi lộ trình sắp xếp.