Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng và Ban Tổ chức Trung ương về việc rà soát hệ thống đơn vị sự nghiệp khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh - xã), Bộ Nội vụ phối hợp Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức tổng hợp, đánh giá toàn bộ hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện nhiệm vụ khuyến nông trên toàn quốc.
Hệ thống khuyến nông các cấp
Theo quy định hiện hành và quá trình sắp xếp theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống khuyến nông được tổ chức ở ba tầng gồm: cấp tỉnh, khuyến nông khu vực (liên xã) và cấp xã, với mạng lưới tổ khuyến nông cộng đồng hoạt động tại cơ sở.
Ở cấp tỉnh, mỗi địa phương tổ chức một Trung tâm Khuyến nông trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, thực hiện nhiệm vụ khuyến nông, khuyến ngư và hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất. Hiện có 1.763 viên chức khuyến nông đang làm việc tại các trung tâm này.
Ở cấp khu vực (liên xã), 34 tỉnh, thành phố đã sắp xếp lại tổ chức theo hướng tinh gọn.
Trong đó, 29 địa phương thành lập các Trạm Khuyến nông khu vực trực thuộc Trung tâm Khuyến nông cấp tỉnh. 3 địa phương (Hà Nội, Thanh Hóa, Quảng Trị) tổ chức Trạm Dịch vụ nông nghiệp khu vực trực thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Còn 2 tỉnh (Lào Cai, Quảng Ngãi) thành lập Trạm Dịch vụ nông nghiệp khu vực do UBND tỉnh quản lý.
Sau khi sắp xếp, cả nước có 324 trạm khuyến nông khu vực, với 4.518 viên chức khuyến nông đang công tác.
Ở cấp xã, đội ngũ khuyến nông viên và cộng tác viên khuyến nông tiếp tục được duy trì nhưng phân bố chưa đồng đều. Theo quy định, các xã thuộc địa bàn khó khăn bố trí 2 khuyến nông viên, các xã khác ít nhất 1 người.
Ngoài ra, cả nước đã thành lập 5.187 Tổ khuyến nông cộng đồng, mỗi tổ tối thiểu 5 thành viên, hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, tự quản và có hỗ trợ từ ngân sách địa phương.
Như vậy, tổng lực lượng trực tiếp tham gia công tác khuyến nông có tối thiểu khoảng 9.600 người, chưa kể hơn 25.000 thành viên thuộc 5.187 Tổ khuyến nông cộng đồng đang hoạt động tự nguyện ở cơ sở.
Khó khăn và khoảng trống pháp lý
Theo Bộ Nội vụ, việc sắp xếp hệ thống khuyến nông theo mô hình hai cấp giúp tinh gọn đầu mối, nhưng cũng phát sinh không ít khó khăn. Một số địa phương chưa thống nhất mô hình tổ chức, đặc biệt là ở cấp xã – nơi khuyến nông viên thiếu, hoạt động còn đứt gãy hoặc mang tính hình thức. Nhiều tổ khuyến nông cộng đồng phải tạm dừng do chờ cơ chế mới của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Bộ cũng cho biết hiện chưa có văn bản pháp lý hướng dẫn cụ thể về chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của các tổ chức khuyến nông cấp xã, cũng như mối quan hệ giữa trung tâm khuyến nông cấp tỉnh với trạm liên xã.
Trong khi đó, theo quy định chuyển tiếp, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã – trong đó có khuyến nông viên – chỉ được tiếp tục làm việc đến hết ngày 31/5/2026.
Kiến nghị hoàn thiện hệ thống
Để khắc phục bất cập, Bộ Nội vụ đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, biên chế và chế độ của hệ thống khuyến nông, đảm bảo phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Bộ đề nghị hoàn thành văn bản này trước ngày 15/10, đồng thời nghiên cứu quy định bố trí tối thiểu 2 viên chức khuyến nông làm việc tại mỗi đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã, bảo đảm cung ứng dịch vụ nông nghiệp cơ bản cho người dân.
Các địa phương cũng được khuyến nghị củng cố mạng lưới tổ khuyến nông cộng đồng, tăng cường đào tạo, tập huấn và gắn hoạt động khuyến nông với chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.
Mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống khuyến nông phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm mỗi xã có 5-6 cán bộ khuyến nông nhưng không làm tăng tổng biên chế.
Cấp xã sẽ thành lập đơn vị sự nghiệp công lập đa ngành, đa lĩnh vực, thực hiện các dịch vụ công thiết yếu, trong đó có chức năng khuyến nông, khuyến ngư và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp.
Tổng Bí thư cũng chỉ đạo không tổ chức các trạm khuyến nông khu vực, liên xã, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành, địa phương hoàn thành việc xây dựng văn bản hướng dẫn trước ngày 15/10/2025 và hoàn tất sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã trước ngày 30/10/2025, bảo đảm bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu quả ngay trong giai đoạn chuyển tiếp.
