Mỗi đợt giá vàng biến động, “phố vàng” tại Hà Tĩnh lại chứng kiến dòng người tấp nập đổ về. Điểm khác biệt của vàng nằm ở tính đơn giản. Không giống các sản phẩm tài chính đòi hỏi nhiều kiến thức phân tích, vàng là tài sản hữu hình, dễ mua, dễ cất giữ và dễ định giá nên thu hút sự quan tâm đầu tư của nhiều người.
“Tôi mua vàng chủ yếu để giữ giá trị tài sản, không phải để đầu tư lướt sóng. Trải nghiệm những giai đoạn giá cả tăng nhanh cho thấy việc nắm giữ tiền mặt hoặc gửi tiết kiệm có thể không theo kịp thị trường. Vàng được lựa chọn để đầu tư như một công cụ bảo toàn giá trị, giúp tạo cảm giác an tâm hơn trước các biến động kinh tế”, chị Nguyễn Thị T. (phường Thành Sen) chia sẻ.
Đáng chú ý, việc mua vàng trên thị trường hiện nay mang đậm yếu tố tâm lý lan tỏa. Quyết định mua không hoàn toàn dựa trên tính toán lợi – hại, mà chịu ảnh hưởng mạnh từ diễn biến chung của đám đông. Khi lượng người mua tăng nhanh, chính hiện tượng đó lại trở thành yếu tố củng cố niềm tin, tạo ra vòng xoáy tự khuếch đại cả về nhu cầu lẫn giá. Trong nhiều trường hợp, vàng được mua không phải vì phù hợp, mà vì nỗi lo bị bỏ lỡ (tâm lý FOMO).
“Thấy thị trường hôm 29/1 tăng rất nhanh, có thời điểm lên trên 18 triệu đồng/chỉ vàng nhẫn nên tôi sợ bỏ lỡ cơ hội và đã "xuống tiền" một ít. Thế nhưng ngày 31/1 giá lại giảm mạnh, tôi cũng khá lo lắng vì không biết nên giữ hay bán để cắt lỗ. Với người ít kinh nghiệm như tôi thì điều này rất căng thẳng”, chị Nguyễn Ngọc D. (xã Đức Thọ) chia sẻ.
Thực tế cho thấy, mua vàng theo tâm lý đám đông, đặc biệt ở những giai đoạn giá cao, có thể khiến nhà đầu tư đối mặt với thua lỗ khi thị trường đảo chiều.
Tiến sỹ Kinh tế Trần Thu Thủy (Trường Đại học Hà Tĩnh) nhận định: "Trong bối cảnh vàng được mua chủ yếu vì cảm giác an toàn, ranh giới giữa một quyết định bảo toàn tài sản hợp lý và hành vi đầu tư bị dẫn dắt bởi tâm lý đám đông nằm ở cách nhà đầu tư đưa ra quyết định, đặc biệt khi chênh lệch giá và rủi ro thanh khoản ngày càng gia tăng.
Một quyết định bảo toàn tài sản hợp lý cần dựa trên mục tiêu tài chính rõ ràng, được cân nhắc đầy đủ về rủi ro và chi phí, bao gồm chênh lệch mua – bán và khả năng thanh khoản, đồng thời là một phần trong chiến lược tài chính dài hạn. Ngược lại, đầu tư theo tâm lý đám đông thường xuất phát từ lo ngại lan truyền và kỳ vọng lợi nhuận khi thấy số đông tham gia, mang tính ngắn hạn và cảm tính. Trong trường hợp này, nhà đầu tư có xu hướng đánh giá thấp rủi ro, đồng nhất biến động giá với hiệu quả đầu tư và hành động theo diễn biến của đám đông".
Việc người dân dồn tiền vào vàng trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh dễ làm lu mờ các nguyên tắc đầu tư cơ bản như đa dạng hóa danh mục, quản trị rủi ro và mục tiêu dài hạn, khi vàng bị xem như một “nơi trú ẩn tuyệt đối” thay vì chỉ là một phần trong danh mục đầu tư hợp lý. Cách tiếp cận này khiến dòng vốn tập trung vào một kênh duy nhất, làm gia tăng rủi ro mất cân đối tài sản và bỏ lỡ cơ hội sinh lời từ các kênh đầu tư khác.
Để hướng tới đầu tư bền vững, nhà đầu tư cần trang bị kiến thức tài chính nền tảng, xác định rõ mục tiêu dài hạn, hiểu mức độ rủi ro phù hợp và giữ kỷ luật, tránh ra quyết định chỉ dựa trên tâm lý đám đông.
