Vai trò của nghệ nhân trong việc bảo tồn, phát huy dân ca ví, giặm

(Baohatinh.vn) - Những nghệ nhân có vị trí quan trọng hàng đầu, là “hạt nhân trung tâm”, là “báu vật nhân văn sống” trong việc giữ gìn di sản dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh.

Sau khi dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2014), đội ngũ nghệ nhân ở Hà Tĩnh đã không ngừng phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của mình bằng những đóng góp thiết thực trong thực hiện các chương trình hành động cấp quốc gia và cấp tỉnh về bảo vệ và phát huy dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh.

12-7847.jpg
Nghệ nhân nhân dân Trần Khánh Cẩm - một trong những "bảo tàng sống" đã cung cấp nhiều tư liệu quý giá để các cấp ngành hoàn thiện hồ sơ vinh danh di sản quê hương. (Ảnh: Thiên Vỹ).

Từ xưa đến nay, nghệ nhân thực hành di sản văn hóa phi vật thể được đánh giá là có vai trò then chốt, quyết định trong việc bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể. Đặc thù của di sản văn hóa phi vật thể là phần lớn được gìn giữ, trao truyền bằng truyền miệng, vì vậy, nghệ nhân thực hành có vị trí quan trọng hàng đầu, là “hạt nhân trung tâm”, là “báu vật nhân văn sống” trong việc giữ gìn di sản.

Tính từ năm 2014 đến nay, tại Hà Tĩnh đã có hàng trăm CLB dân ca ví, giặm ra đời, phục vụ kịp thời các nhiệm vụ chính trị - xã hội trên địa bàn, trong đó, hạt nhân nòng cốt của các CLB là đội ngũ nghệ nhân. Một số nghệ nhân đã dày công sưu tầm làn điệu cổ và khôi phục không gian diễn xướng ở các vùng miền; biên soạn hàng trăm tổ khúc dân ca ví, giặm lời mới, đáp ứng nhu cầu biểu diễn cho các CLB tham gia liên hoan, phục vụ kịp thời các nhiệm vụ chính trị địa phương, trong đó nhiều tiết mục đã được xuất bản thành sách.

b4-1462.jpg
Nghệ nhân Lê Quyết Diễn và Nguyễn Hồng Liên (CLB Dân ca ví, giặm xã Kỳ Lợi, TX Kỳ Anh) là những “hạt nhân trung tâm” của phong trào hát dân ca ví, giặm ở địa phương.

Một số nghệ nhân trực tiếp tham gia trình diễn tại các liên hoan, hội thi đạt nhiều giải thưởng cao; nhiều nghệ nhân với ý thức, trách nhiệm và tâm huyết gìn giữ vốn cổ, đã mở lớp truyền dạy đàn, hát miễn phí cho con em; một số nghệ nhân được mời tham gia giảng dạy tại Trường Cao đẳng Nguyễn Du cũng như các trường THCS và tiểu học trên địa bàn. Một số nghệ nhân đã vượt không gian địa lý tỉnh nhà tham gia quảng bá dân ca ví, giặm trên mọi miền Tổ quốc, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu văn hóa tinh thần của Nhân dân. Hơn thế nữa, tiếng hát của nhiều nghệ nhân đã vượt biên giới Việt Nam ra tận nước ngoài như Lào, Thái Lan…

Đặc biệt, tính từ năm 2014 đến nay, ở Hà Tĩnh có 3 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân và 13 nghệ nhân được phong tặng Nghệ nhân Ưu tú; gần 80 nghệ nhân được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Dân gian trong lĩnh vực dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh. Họ là những người “giữ hồn”, “thắp lửa” và “truyền lửa” dân ca ví, giặm trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

bqbht_br_q5-9460.jpg
Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tiến Khởi - Chủ nhiệm CLB Dân ca ví, giặm xã Phú Gia (Hương Khê) đóng góp ý kiến để phát huy giá trị hiện thực của dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh trong đời sống đương đại. Ảnh chụp tại hội thảo khoa học “Bảo tồn, phát huy giá trị di sản dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh” được tổ chức tại TP. Hà Tĩnh vào ngày 29/11.

Đội ngũ nghệ nhân này là lực lượng nòng cốt vừa là soạn giả, vừa đạo diễn, kiêm luôn diễn viên trong phong trào văn hóa, văn nghệ của các địa phương. Chính họ là cầu nối giữa các thế hệ nghệ nhân, nhằm giữ gìn sự chuẩn mực trong việc trao truyền vốn quý của cha ông, tạo cho di sản dân ca ví, giặm có động lực phát triển và sức lan tỏa mạnh mẽ. Điều này cũng cho thấy tình yêu, thái độ, trách nhiệm của thế hệ nghệ nhân ở Hà Tĩnh trong việc gìn giữ, bảo vệ những giá trị di sản dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh.

Tuy vậy, bên cạnh những thuận lợi và kết quả đã đạt được, hoạt động bảo tồn, phát huy dân ca ví, giặm ở Nghệ Tĩnh nói chung và Hà Tĩnh nói riêng đang đứng trước không ít những khó khăn, thách thức. Trước bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa toàn cầu, nhiều không gian văn hóa gắn với làng nghề và “gốc đa, bến nước, sân đình” không còn nữa, các nghệ nhân mất đi không gian trình diễn tự nhiên vốn có của ngày xưa, vừa lao động sản xuất vừa hát, hay nam nữ đối đáp giao duyên khi trăng thanh, gió mát... Điều này cũng kéo theo sự trống vắng dần một số làn điệu cổ gắn với không gian diễn xướng cổ truyền trong sinh hoạt CLB hay trên sân khấu chuyên nghiệp.

Mặt khác, hầu hết nghệ nhân gạo cội, có thâm niên đang nắm giữ di sản gốc đều đã tuổi cao, sức yếu, thậm chí một số người không đủ sức để truyền dạy cho lớp trẻ, trí nhớ giảm nên câu nhớ, câu quên, điệu nọ lẫn điệu kia, dẫn đến tình trạng “tam sao thất bản” hay “râu ông nọ chắp cằm bà kia” trong trao truyền vốn cổ. Bên cạnh đó, hầu hết lớp trẻ sính nhạc trẻ, nhạc hiện đại nên các em chưa thật sự mặn mà hát dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, kể cả con cháu các nghệ nhân, nghệ sĩ. Số lượng các cháu có năng khiếu được các nghệ nhân dày công kèm cặp lớn lên thường học đại học, học nghề, xuất khẩu lao động hoặc lập gia đình…

bqbht_br_aimg-7298.jpg
Nghệ nhân Nhân dân Trần Khánh Cẩm (ngồi giữa) và Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thị Thanh Minh (bên trái) chia sẻ về quá trình trao truyền, gìn giữ dân ca ví giặm... tại chương trình nghệ thuật cầu truyền hình trực tiếp "Đôi bờ ví, giặm" (27/11/2024).

Lứa tuổi trưởng thành đã có gia đình và việc làm ổn định, người thì bận công việc cơ quan, người lo cuộc sống mưu sinh nên lực lượng nghệ nhân lứa tuổi này (nhất là nghệ nhân nam) dù hát hay, dù đam mê đến mấy cũng thường chối từ mỗi khi các CLB ở địa phương yêu cầu tham gia các sự kiện liên quan đến dân ca ví, giặm.

Hiện nay, phần lớn các CLB trên địa bàn toàn tỉnh thiếu cả “thầy” lẫn “thợ”, số lượng hội viên đông nhưng không có người hát chính; thiếu tác giả, thiếu đạo diễn, thiếu cả trang phục, đạo cụ, phương tiện hoạt động… dẫn đến mọi hoạt động của CLB diễn ra theo kiểu “ăn đong”, thuê mượn nên bị động, thiếu tính bền vững, chất lượng, hiệu quả thấp.

Công tác xã hội hóa trong hoạt động bảo tồn và phát huy dân ca ví, giặm cũng gặp nhiều hạn chế; việc sưu tầm, nghiên cứu, quảng bá, xuất bản về dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh chưa được đầu tư tương xứng; đa số nghệ nhân phải tự túc phương tiện đi lại, thiết bị thu âm, ghi hình để đi sưu tầm, truyền dạy; bỏ tiền túi để tự xuất bản các ấn phẩm liên quan… Những khó khăn và thách thức nói trên khiến nhiều làn điệu cổ dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh tiềm ẩn trong Nhân dân chưa được khai thác một cách tối đa, chưa được bảo lưu trọn vẹn; nhiều giá trị tinh hoa của công chúng chưa được quảng bá, lan tỏa ra diện rộng.

Trước thực trạng trên, Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh đã không ngừng nỗ lực góp phần vào việc động viên lực lượng nghệ nhân tích cực tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh. Trong 10 năm qua, chi hội đã phát hiện, bồi dưỡng, giới thiệu Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam công nhận 80 danh hiệu Nghệ nhân Dân gian. Một số hội viên và nghệ nhân đã sưu tầm, biên soạn và xuất bản được hàng chục đầu sách về dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh, làm tài liệu nghiên cứu, cung cấp tiết mục cho các CLB sinh hoạt.

z5206841524326-d878436b803c73ab51047ee4968e543b-456.jpg
Vượt qua nhiều khó khăn, Chi hội Văn nghệ dân gian Hà Tĩnh đã đạt nhiều kết quả đáng trân trọng.

Chi hội cũng đã kết nối các nghệ nhân tiêu biểu trong toàn tỉnh xây dựng được nhiều chương trình biểu diễn; kết nối với các tổ chức, đơn vị trong toàn quốc, tạo sân chơi và đồng hành với các nghệ nhân trong việc tuyên truyền, quảng bá dân ca ví, giặm tại các tỉnh, thành phố lớn như: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Bà Rịa - Vũng Tàu…; phối hợp với Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam và Bảo tàng Áo dài Sài Gòn thực hiện 4 chương trình “Sắc màu văn hóa Hà Tĩnh”; phối hợp với Hội Hữu nghị Việt Thái và Hội Hữu nghị Việt Lào tổ chức cho các nghệ nhân mang dân ca ví, giặm sang phục vụ bà con Việt Kiều tại nước Cộng hòa Nhân dân Lào và Vương quốc Thái Lan nhân dịp lễ hội té nước và lễ hội đua thuyền lửa…

Những việc làm thiết thực của Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh đang góp phần tiếp thêm sức mạnh cho các nghệ nhân trong việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa của quê hương, dân tộc. Hy vọng, đội ngũ nghệ nhân ở Hà Tĩnh sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm sâu sát của lãnh đạo tỉnh và các cấp, ngành, để họ ngày càng tích cực vượt qua mọi khó khăn, góp phần quan trọng trong bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa, đặc biệt là dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh.

Chủ đề 10 năm Dân ca ví, giặm được UNESCO ghi danh

Đọc thêm

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Lan tỏa văn hóa quê hương bằng văn học - nghệ thuật

Từ câu chuyện sáng tạo của những văn nghệ sĩ tham gia Giải thưởng VHNT Nguyễn Du lần thứ VIII cho thấy, mỗi tác phẩm không chỉ kết tinh sáng tạo, tâm huyết mà còn chuyên chở tình yêu, trách nhiệm với quê hương. Qua đó, những giá trị văn hóa và vẻ đẹp con người Hà Tĩnh tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa.
Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Nhà giáo cách mạng Dương Lung

Cuộc đời đồng chí Dương Lung (quê xã Thạch Khê, Hà Tĩnh) là tấm gương cao đẹp của người cộng sản hết lòng vì dân, vì nước. Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.
Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Đôi bàn tay già nặn đất thành "hoa”

Ở tuổi 80, bà Lê Thị Sinh (thôn Xuân Hoa, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh) vẫn miệt mài nhào đất, nặn nồi, gìn giữ ký ức về một nghề truyền thống từng nổi tiếng khắp vùng.
Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Khi KOL, KOC trở thành đại sứ du lịch Hà Tĩnh

Thông qua các hoạt động khảo sát, trải nghiệm và sáng tạo nội dung trên nền tảng số, các KOL, KOC đang góp phần đưa cảnh sắc, văn hóa, ẩm thực và con người Hà Tĩnh đến gần hơn với công chúng, mở thêm hướng quảng bá và kết nối du lịch địa phương.
Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Rà soát, “điểm danh” số hóa di sản nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Đợt kiểm kê được triển khai trên phạm vi toàn tỉnh nhằm rà soát, đánh giá đầy đủ hiện trạng di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và hệ thống di tích. Qua đó, Hà Tĩnh có cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa trong giai đoạn mới.
Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh - Sống trong lòng người ở lại

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (24/10/1926 – 24/10/2026), người thân, đồng nghiệp và thế hệ tiếp nối càng thêm trân trọng những công trình khảo cứu văn hóa giá trị của ông, kính trọng một trí tuệ uyên bác cùng tấm lòng nhân hậu, trọn nghĩa, trọn tình với quê hương Hà Tĩnh.
Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Thơ Thái Kim Đỉnh - mạch nguồn trong trẻo, đậm hồn quê Nghệ - Tĩnh

Có những người đi qua cuộc đời bằng những dấu mốc công danh, sự nghiệp; cũng có những người lưu giữ hành trình của mình bằng trang sách, vần thơ và sự bền bỉ của một tấm lòng đối với con người, quê hương. Với nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926 - 2017), thơ ca không phải toàn bộ sự nghiệp, nhưng là một mạch nguồn quan trọng, chảy suốt đời sống tinh thần của ông.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Bác sĩ Nguyễn Xuân Lam - tiếng quê hương nâng nhịp bước cuộc đời

Tròn 20 năm sau quyết định đưa huyền thoại Ngã ba Đồng Lộc lên sóng truyền hình trực tiếp trên kênh HTV9, Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh, bác sĩ Nguyễn Xuân Lam trở lại chiến trường xưa trong một chiều thu lặng gió. Với người cựu chiến binh, doanh nhân quê Hà Tĩnh, tình yêu quê hương chưa bao giờ dừng lại ở nỗi nhớ mà đã hóa thành hành trang tri thức, thành bản lĩnh cống hiến trên mỗi nhịp bước cuộc đời.
Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Theo mũi kim, giữ nghề nón Đan Du

Từ những chiếc lá, vành tre... người dân thôn Đan Du (xã Kỳ Khang, Hà Tĩnh) đã làm nên những chiếc nón lá mộc mạc, đồng thời gìn giữ nghề truyền thống của nhiều thế hệ.
Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Để di sản văn hóa phi vật thể của Hà Tĩnh thành sản phẩm du lịch

Dù sở hữu kho tàng di sản phi vật thể đồ sộ, nổi bật là dân ca ví, giặm và ca trù đã được UNESCO ghi danh, Hà Tĩnh vẫn đứng trước bài toán: Làm thế nào để những giá trị văn hóa ấy thực sự trở thành sản phẩm du lịch, để du khách có thể tiếp cận, doanh nghiệp có thể khai thác và nghệ nhân có thêm điều kiện gắn bó với di sản.
Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Người cán bộ xã ở Hà Tĩnh tâm huyết lan tỏa dân ca ví, giặm trên không gian số

Hơn một thập kỷ gắn bó với phong trào văn hóa cơ sở, ngoài công việc của một công chức, anh Nguyễn Viết Bình - Phó Chánh Văn phòng HĐND, UBND xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) còn dành tâm huyết, sáng tạo cách làm mới để đưa những câu hát ông cha vươn xa, chạm đến trái tim hàng vạn người nghe trên không gian số.
Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Trung thu - Tỏa sáng những mùa trăng

Tết Trung thu ở Hà Tĩnh ngày nay mang nhiều dáng vẻ mới, với không gian, hình thức và trải nghiệm ngày càng hiện đại. Song, những giá trị làm nên hồn cốt của ngày tết đoàn viên vẫn được gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ, để nét đẹp văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện tự nhiên trong đời sống đương đại.
Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Hà Tĩnh tổ chức lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du

Lễ giỗ lần thứ 206 của Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là nghi thức tri ân công lao bậc danh nhân văn hóa thế giới, mà còn là dịp quê hương Hà Tĩnh khơi dậy niềm tự hào, tiếp nối và lan tỏa tinh hoa ngôn ngữ cùng mạch nguồn giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc cho muôn đời sau.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!