Trong bối cảnh lợi ích chính trị của hai nhà lãnh đạo đang dần tách rời, tương lai của tiến trình hòa bình khu vực tiếp tục bị đặt trước nhiều dấu hỏi.
Lệnh ngừng bắn mong manh
Đợt trao đổi tên lửa giữa Iran và Israel trong hai ngày cuối tuần qua một lần nữa đẩy Trung Đông đến gần nguy cơ bùng phát xung đột quy mô lớn. Dù các bên hiện đã tạm ngừng các hoạt động quân sự và Nhà Trắng khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn được duy trì, tình hình thực tế cho thấy khu vực vẫn đang ở trạng thái lửng lơ giữa chiến tranh và hòa bình.
Theo báo The Guardian, những diễn biến mới nhất cũng làm nổi bật mối quan hệ phức tạp giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Benjamin Netanyahu - hai đồng minh thân thiết nhưng đồng thời cũng là những đối tác thường xuyên bất đồng trong các vấn đề chiến lược.
Ông Trump gần đây công khai khẳng định mình là người nắm quyền quyết định cuối cùng trong các vấn đề Trung Đông. Trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times, nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố: “Tôi là người quyết định mọi chuyện. Ông ấy không phải người đưa ra quyết định”.
Trước đó không lâu, truyền thông Mỹ tiết lộ ông Trump đã có cuộc điện đàm đầy căng thẳng với ông Netanyahu, trong đó chỉ trích nhà lãnh đạo Israel vì các hành động quân sự mà Washington cho là có nguy cơ phá vỡ nỗ lực duy trì ổn định khu vực.
Tuy nhiên, những cảnh báo từ Nhà Trắng dường như không ngăn được Tel Aviv tiếp tục các chiến dịch quân sự. Sau khi một số binh sĩ Israel thiệt mạng tại Liban, ông Netanyahu đã ra lệnh không kích khu vực Dahieh ở phía Nam thủ đô Beirut, nơi được xem là thành trì của Hezbollah.
Động thái này lập tức dẫn tới phản ứng từ Iran khi Tehran phóng nhiều tên lửa nhằm vào Israel. Mặc dù phần lớn các tên lửa đã bị đánh chặn và ông Trump kêu gọi kiềm chế, chính phủ Israel vẫn triển khai các đòn đáp trả nhằm vào những mục tiêu bên trong lãnh thổ Iran.
Các cuộc tấn công qua lại kéo dài sang đầu tuần trước khi hai bên tuyên bố ngừng bắn, tạo điều kiện để Washington khẳng định tiến trình hòa bình vẫn đang được duy trì.
Lợi ích chiến lược ngày càng khác biệt
Mặc dù từng phối hợp chặt chẽ trong chiến dịch quân sự chống Iran hồi đầu năm, ông Trump và ông Netanyahu hiện đang đối mặt với những áp lực chính trị rất khác nhau.
Đối với Tổng thống Mỹ, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gia tăng giá dầu toàn cầu và gây gián đoạn chuỗi cung ứng hàng hóa chiến lược. Điều này có nguy cơ ảnh hưởng đến triển vọng của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử Quốc hội sắp tới, đồng thời tạo thêm áp lực lên nền kinh tế Mỹ.
Washington vì vậy có động lực mạnh mẽ để thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình nhằm ổn định thị trường năng lượng và tránh bị cuốn sâu hơn vào các cuộc khủng hoảng quốc tế.
Ngược lại, ông Netanyahu đang đối mặt với sức ép chính trị trong nước ngày càng lớn khi cuộc tổng tuyển cử tại Israel phải được tổ chức trước cuối tháng 10. Các cuộc khảo sát cho thấy liên minh cầm quyền có nguy cơ mất thế đa số nếu không tạo ra bước ngoặt đáng kể trên mặt trận an ninh.
Sau nhiều năm tiến hành các chiến dịch quân sự, chính phủ Israel vẫn chưa thể tuyên bố đã vô hiệu hóa hoàn toàn các đối thủ chủ chốt gồm Iran, Hezbollah và Hamas. Điều này khiến ông Netanyahu có xu hướng tiếp tục duy trì sức ép quân sự với hy vọng đạt được một kết quả mang tính đột phá.
Canh bạc chính trị của Thủ tướng Israel
Theo giới phân tích, chiến lược chính trị của ông Netanyahu hiện dựa nhiều vào khả năng kéo dài sức ép đối với Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.
Nhà lãnh đạo Israel cần chứng minh với các đảng phái cánh hữu trong liên minh rằng ông sẵn sàng hành động quyết liệt, kể cả trong những thời điểm không hoàn toàn đồng thuận với Washington. Tuy nhiên, Israel cũng không thể đánh mất sự hậu thuẫn từ Mỹ - đối tác an ninh quan trọng nhất của nước này.
Một trong những thành công lớn nhất của ông Netanyahu là thuyết phục Mỹ tham gia chiến dịch quân sự chống Iran. Thế nhưng thành quả đó hiện đang dần suy giảm khi các cuộc đàm phán hòa bình giữa Washington và Tehran được tiến hành mà không có sự tham gia trực tiếp của Israel.
Các thông tin được tiết lộ cho thấy thỏa thuận đang được thương lượng có thể cho phép Iran duy trì một chương trình hạt nhân bị giới hạn thay vì bị xóa bỏ hoàn toàn. Tehran cũng muốn đưa vào thỏa thuận những điều khoản hạn chế khả năng Israel tiến hành các chiến dịch quân sự chống Hezbollah tại Liban.
Trong bối cảnh đó, nhiều quan chức Israel được cho là đặt cược vào khả năng các cuộc đàm phán sẽ đổ vỡ, qua đó kéo Mỹ quay trở lại cuộc đối đầu trực tiếp với Iran.
Tương lai bất định của Trung Đông
Dù thường xuyên bất đồng, ông Trump và ông Netanyahu vẫn có nhiều điểm tương đồng. Cả hai đều xây dựng sự nghiệp chính trị bằng khả năng khai thác điểm yếu của đối thủ và đều đang đối mặt với những thách thức pháp lý cũng như chính trị trong nước.
Những căng thẳng gần đây cho thấy quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo đang bước vào giai đoạn nhạy cảm. Trong khi ông Netanyahu tiếp tục theo đuổi chiến lược gây sức ép quân sự nhằm thay đổi cục diện khu vực, ông Trump lại tỏ ra ngày càng thận trọng trước nguy cơ Mỹ bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài.
Cho đến khi những khác biệt đó được giải quyết, triển vọng đạt được một nền hòa bình bền vững tại Trung Đông vẫn còn xa vời. Và như những gì vừa diễn ra giữa Iran và Israel, bất kỳ sự cố nào cũng có thể khiến khu vực nhanh chóng rơi trở lại vòng xoáy đối đầu.
