3 nhà văn hóa của tổ dân phố 5, phường Bắc Hà (TP Hà Tĩnh) đều chưa đạt chuẩn.
Phường Bắc Hà là địa phương có mật độ dân số đông, tỷ lệ phủ kín diện tích sử dụng đất vào loại cao nhất thành phố. Phường có 9 tổ dân phố (TDP) được sáp nhập từ 15 TDP cũ trước đây. Đáng nói, hiện nay, số lượng các nhà văn hóa của các TDP khá dư thừa, song vẫn không đáp ứng được các điều kiện để hoàn thành tiêu chí xây dựng nhà văn hóa mẫu, TDP mẫu.
Ông Lê Quốc Việt - Chủ tịch UBND phường Bắc Hà cho biết: “Hiện nay, toàn phường chỉ mới có 3 TDP đạt mẫu, 6 TDP còn lại đang “vướng” tiêu chí nhà văn hóa mẫu do không đủ diện tích 500 m2 trở lên (theo Hướng dẫn 2293 ngày 30/10/2018 của UBND thành phố Hà Tĩnh về xây dựng nhà văn hóa tổ dân phố mẫu). Điều này cũng khiến cho phường gặp khó trong việc thực hiện xây dựng phường đạt chuẩn văn minh đô thị kiểu mẫu".
Các nhà văn hóa tại TDP 5 (phường Bắc Hà) chỉ mới đáp ứng được số lượng chỗ ngồi.
TDP 5, phường Bắc Hà hiện có 3 nhà văn hóa duy trì hoạt động kể từ sau khi sáp nhập 3 đơn vị TDP cũ. Cơ sở có diện tích lớn nhất là 280 m2 và nhỏ nhất khoảng 170 m2.
Bà Trịnh Thị Hải Châu - Bí thư Chi bộ TDP 5, phường Bắc Hà cho biết: “Theo tiêu chuẩn xây dựng nhà văn hóa mẫu, các cơ sở chỉ mới đáp ứng được số lượng chỗ ngồi (trên 100 chỗ ngồi), còn các thiết chế khác như: diện tích 500 m2 trở lên, sân chơi thể thao, các công trình phụ trợ, bồn hoa, cây cảnh thì không cơ sở nào có.
Khó nhất là số lượng nhà văn hóa thì thừa nhưng không có địa điểm nào còn quỹ đất để mở rộng. Vì dân số đông (426 hộ dân) nên chúng tôi phải chia nhóm sinh hoạt theo cụm dân cư, cơ sở vật chất, thiết bị cũng phân tán thành 3 nơi sinh hoạt”.
Khu vực sân của nhà văn hóa tổ dân phố 7 (phường Bắc Hà) chỉ rộng khoảng vài chục m2.
Cũng giống như TDP 5, khu vực sân của nhà văn hóa TDP 7 chỉ có vài chục m2. Vào những buổi sinh hoạt cộng đồng tập trung, việc sắp xếp chỗ ngồi đã khó, huống gì nói đến bố trí các công trình khác.
Ông Lê Việt Phương - Tổ trưởng TDP 7 cho biết: “Hai bên nhà văn hóa đều là đất ở của người dân, không có khả năng mở rộng tại chỗ. Hiện nay, chúng tôi đã được thành phố bố trí vùng quy hoạch để xây dựng nhà văn hóa mới có diện tích, quy mô phù hợp. Tuy nhiên, việc này còn phải phụ thuộc rất nhiều yếu tố về quy trình, thủ tục, nguồn lực xây dựng… nên đành tiếp tục sử dụng cơ sở cũ và chờ chủ trương từ thành phố”.
Phường Bắc Hà là địa phương “bí bách” nhất trong việc xử lý thực trạng “thừa mà thiếu” nhà văn hóa ở các TDP. Tiếp đó, một số phường trung tâm như: phường Nam Hà, Tân Giang; Thạch Quý.. cũng gặp không ít khó khăn khi thực hiện tiêu chí này.
Hiện, toàn thành phố có 97 nhà văn hóa của 80 TDP; trong đó có 28 nhà văn hóa đã được công nhận đạt nhà văn hóa mẫu. Còn lại, có ít nhất khoảng 12 TDP có nhà văn hóa chưa đạt tiêu chí về diện tích đất quy hoạch và khó mở rộng.
Dân số đông, các điểm nhà văn hóa cách nhau 1 km khiến cho việc truyền tải thông tin đến người dân gặp khó khăn.
Nguyên nhân là do các nhà văn hóa đã được xây dựng từ nhiều năm, diện tích, quy hoạch không còn phù hợp với xu thế phát triển đô thị như hiện nay. Bên cạnh đó, do vấn đề khách quan từ chủ trương sáp nhập TDP, các cơ sở nhà văn hóa cũ chưa chuyển đổi được mục đích sử dụng.
Trong khi, theo tiêu chuẩn xây dựng nhà văn hóa mẫu theo Hướng dẫn 2293 của UBND thành phố Hà Tĩnh ngày 30/10/2018 thì diện tích đất quy hoạch phải đảm bảo đủ 500 m2; có sân khấu, có từ 100 chỗ ngồi trở lên; sân tập thể thao đơn giản và các công trình phụ trợ khác...
Quyết định 18/QĐ-UBND ngày 7/8/2020 của UBND tỉnh về “Quy định tạm thời bộ tiêu chí phường, thị trấn đạt chuẩn đô thị văn minh trên địa bàn Hà Tĩnh” cũng quy định đối với cơ sở văn hóa TDP thì 100% tổ dân phố có nhà văn hóa tối thiểu 100 chỗ ngồi và sân khấu 30 m2; khu thể thao tối thiểu 500 m2.
Xây dựng nhà văn hóa TDP mẫu cần phù hợp với công năng và mục đích sử dụng.
Trưởng phòng Quản lý Đô thị TP Hà Tĩnh Tô Thái Hòa cho biết: “Theo tôi, bộ tiêu chí là “bộ khung” chung, tuy nhiên khi vận dụng cụ thể tại địa phương thì không nên “cứng hóa”. Bởi, cơ sở các quy định thì vẫn nên lấy sinh hoạt của người dân làm “thước đo” hiệu quả.
Hiện nay, TP Hà Tĩnh đã ban hành quy định tạm thời bộ tiêu chí xây dựng phường văn minh đô thị kiểu mẫu và đang rà soát, đánh giá lại nhà văn hóa để có giải pháp sử dụng phù hợp, đáp ứng mục đích sinh hoạt cộng đồng cho người dân song không gây lãng phí công trình, nhất là đối với những địa điểm có lợi thế”.
UBND thành phố đang nghiên cứu hai phương án, một là mở rộng quỹ đất, tăng diện tích nhà văn hóa tại chỗ hoặc bố trí vùng quy hoạch mới. Trong đó, quan điểm công trình phù hợp công năng, không lãng phí tài nguyên đất và nguồn lực. Đối với nhiều trường hợp cụ thể thì không nhất thiết nhà văn hóa và sân chơi thể thao phải bố trí trong cùng một khuôn viên.
Để “tháo nút thắt” này, các quy định về xây dựng nhà văn hóa mẫu phải nhất quán từ tỉnh đến địa phương, có hướng dẫn cụ thể đến người dân. Đồng thời, đơn vị liên quan cần sớm có giải pháp xử lý thực trạng “thừa mà thiếu” nhà văn hóa ở các TDP để người dân yên tâm tập trung nguồn lực, kế hoạch xây dựng nhà văn hóa mẫu, tổ dân phố mẫu đúng tiến độ, đáp ứng xây dựng phường đạt chuẩn văn minh đô thị kiểu mẫu.
