Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay dẫn thông tin từ công ty phân tích Kpler cho biết từ ngày 1 - 23/3, các tàu chở hàng hóa chỉ thực hiện 144 lượt qua lại trên tuyến eo biển dài 167 km này, giảm 95% so với mức bình thường thời bình. Trong số đó, có 91 tàu chở dầu và khí đốt, hơn một nửa trong số này đang chở hàng và phần lớn di chuyển theo hướng Đông ra khỏi tuyến đường thủy.
Trong bản cập nhật mới nhất đưa ra hôm 23/3, tạp chí thông tin hàng hải Lloyd’s List cũng nói rằng: “Tình trạng lưu thông qua Eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn nghiêm trọng”.
Tuyến đường thủy này, vốn xử lý khoảng một phần năm lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới trong thời bình, trên thực tế đã bị lực lượng Iran kiểm soát kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu triển khai chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran hôm 28/2.
Những hoạt động di chuyển ít ỏi còn lại cho thấy một tuyến thương mại vận hành dưới sự cưỡng ép hơn là thương mại bình thường vì theo phân tích dữ liệu hành trình, hơn 40% số tàu đi qua kể từ khi xung đột bắt đầu đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) hoặc Anh. Riêng đối với tàu chở dầu và khí đốt, gần 59% thuộc diện bị trừng phạt.
Trong một cuộc họp báo của Lloyd’s List, nhà phân tích Bridget Diakun tại Lloyd’s List cho biết kể từ ngày 16/3, lưu lượng di chuyển theo hướng Tây gần như hoàn toàn bao gồm các tàu chở khí và tàu chở dầu thuộc “hạm đội bóng tối”, đồng thời nhấn mạnh rằng chúng “hoàn toàn chi phối lưu lượng qua lại”.
Một hành lang được Tehran phê duyệt dần hình thành
Các chuyến đi trong ngày 23/3 cho thấy cách thức hoạt động hiện nay của Eo biển Hormuz. Hai tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng treo cờ Ấn Độ, một tàu chở methanol hướng tới Trung Quốc và một tàu container thuộc sở hữu Trung Quốc nằm trong số những tàu đã đi qua tuyến đường này.
Tất cả dường như sử dụng một tuyến phía Bắc được cho là do Tehran phê duyệt, chạy vòng quanh đảo Larak, ngay ngoài khơi bờ biển Iran. Lloyd’s List cho biết họ đã theo dõi hơn 20 tàu sử dụng “hành lang” này, phần lớn thuộc sở hữu Hy Lạp, ngoài ra còn có các tàu treo cờ Ấn Độ, Pakistan và Syria.
Giới chức Iran được cho là xử lý các yêu cầu quá cảnh theo từng trường hợp, với một số chính phủ, bao gồm Ấn Độ, được cho là đang đàm phán các thỏa thuận cho phép đi qua theo lô.
Theo Lloyd’s List,vào tuần trước, ít nhất một tàu đã được kiểm duyệt được cho là đã trả khoảng 2 triệu USD để đi qua Eo biển Hormuz an toàn.
Tàu Bright Gold treo cờ Panama, chở khoảng 40.000 tấn methanol, dự kiến đến Trung Quốc vào ngày 13/4. Newvoyager, một tàu container thuộc sở hữu Trung Quốc, cũng đã đi qua sau khi thực hiện một khoản thanh toán cho phía Iran, mặc dù Lloyd’s List cho biết không thể xác nhận chính xác số tiền và phương thức thanh toán.
Trong một trường hợp hiếm hoi đối với tàu không phải của Iran trong bối cảnh hiện tại, trong ngày 23/3 có hai tàu là Bright Gold và tàu chở khí Pine Gas của Ấn Độ, đi qua Eo biển Hormuz mà vẫn bật hệ thống thu phát tín hiệu tự động AIS.
Theo nhà phân tích Diakun, phần lớn các tàu đi qua Eo biển Hormuz thuộc sở hữu hoặc treo cờ Iran, tiếp theo là các tàu Hy Lạp và Trung Quốc.
“Mặc dù Iran tiếp tục kiểm soát Eo biển Hormuz và xuất khẩu dầu của riêng mình, nhưng mọi hoạt động khác phần lớn vẫn đang đình trệ”, bà Diakun nhận định.
Các nhà phân tích hàng hóa của JPMorgan cho biết 98% lưu lượng dầu quan sát được qua Eo biển Hormuzlà của Iran, với mức trung bình 1,3 triệu thùng mỗi ngày vào đầu tháng 3. Phần lớn lượng dầu này được vận chuyển sang châu Á, chủ yếu là Trung Quốc.
LNG chuyển hướng sang châu Á
Sự gián đoạn đang lan rộng sang thị trường năng lượng toàn cầu, không chỉ riêng dầu thô.
Theo phân tích dữ liệu thị trường của MarineTraffic, khoảng 11 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) ban đầu dự kiến tới châu Âu đã được chuyển hướng sang châu Á kể từ ngày 3/3, trong bối cảnh nguồn cung bị hạn chế và giá giao ngay tăng cao.
Biên tập viên Cichen Shen phụ trách khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Lloyd’s List, cho biết có những dấu hiệu trên mạng cho thấy giới chức Trung Quốc đang xây dựng “một dạng kế hoạch thoát hiểm” cho các tàu chở lớn bị mắc kẹt trong khu vực.
Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Hai tuyến hàng hải của Eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.
Kể từ khi IRGC tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz vào ngày 2/3, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công gần đây vào Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này, hoạt động giao thông thương mại gần như biến mất.
Việc tuyến đường này gần như bị đóng hoàn toàn đánh dấu một sự gián đoạn chưa từng có đối với hoạt động hàng hải qua đây, nơi các quốc gia sản xuất dầu lớn ở Vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq và Qatar, phụ thuộc để xuất khẩu hydrocarbon ra thị trường thế giới.