Tàu chở dầu Karachi, do Tổng công ty Vận tải Quốc gia Pakistan (PNSC) vận hành, hôm 15/3 băng qua eo biển Hormuz, nơi gần như bị Iran phong tỏa trong hai tuần qua.
Tàu chở theo dầu thô Abu Dhabi, khởi hành từ đảo Das, trung tâm xử lý và xuất khẩu dầu khí ngoài khơi vịnh Ba Tư, cách đất liền Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hơn 160 km về phía tây bắc và được cho là đang trở về Pakistan.
Các quan chức PNSC cho hay đây là tàu dầu thứ ba của Pakistan băng qua Eo biển Hormuz an toàn trong 10 ngày qua. Tuy nhiên, đây là tàu dầu đầu tiên không phải của Iran bật tín hiệu hệ thống nhận dạng tự động (AIS) trong suốt hành trình này, theo MarineTraffic.
Các nguồn tin cho hay "rất có khả năng con tàu đã phối hợp với phía Iran" để có thể vượt eo biển một cách thuận lợi, trong khi ít nhất 10 tàu hàng khác đã bị Iran tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) khi tìm cách đi qua Hormuz trong hai tuần qua.
Các chuyên gia hàng hải cho rằng tàu dầu treo cờ một số quốc gia nhất định có thể đang được Iran "đặc cách" cho phép đi lại an toàn qua eo biển Hormuz sau khi đàm phán với nước này.
"Việc tàu Karachi di chuyển men theo lãnh hải Iran thay vì vùng biển quốc tế ở eo biển Hormuz cho thấy nó có thể đã nhận được sự chấp thuận quá cảnh từ chính quyền Iran. Đây là một mô hình cần theo dõi sát sao trong thời gian tới", Jemima Shelley, chuyên gia phân tích nghiên cứu cấp cao tại tổ chức United Against Nuclear Iran, cho biết.
Pakistan phụ thuộc nặng nề vào dầu thô và nhiên liệu tinh chế nhập khẩu từ các nhà sản xuất vùng Vịnh, hầu hết trong số đó đi qua eo biển Hormuz. Quốc gia này có mối quan hệ tốt với Iran, đồng thời vẫn duy trì quan hệ mật thiết với Mỹ và Arab Saudi, quốc gia mà Islamabad có hiệp ước phòng thủ chung.
Thực tế này khiến Pakistan đối mặt tình thế rất nhạy cảm về ngoại giao khi xung đột nổ ra, nhưng dường như Islamabad đã tìm ra cách xử lý "vẹn cả đôi đường".
Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi hôm 16/3 đăng bài trên X, cảm ơn Pakistan vì đã bày tỏ "đoàn kết" với Tehran trong cuộc xung đột.
Tuần trước, hải quân Pakistan triển khai chiến dịch nhằm bảo vệ các tuyến đường hàng hải, bao gồm cả việc hộ tống các tàu hàng. Một nguồn tin quân sự nói với Reuters rằng khi phía Pakistan liên lạc với các đối tác Iran, họ nhận được câu trả lời "không cần hộ tống vì đó là tàu của Pakistan".
Đây dường như là lý do ba tàu của Pakistan có thể băng qua eo biển Hormuz an toàn trong 10 ngày qua.
Cuối tuần qua, Ấn Độ cũng hoan nghênh việc hai tàu chở khí hóa lỏng (LPG) treo cờ nước này đi qua eo biển Hormuz. Theo dữ liệu từ MarineTraffic, tàu Shivalik đã cập cảng Mundra ở Gujarat, Ấn Độ hôm 16/3, trong khi tàu Nanda Devi dự kiến đến bờ biển Ấn Độ vào ngày 17/3.
Việc hai tàu LPG của Ấn Độ đi qua Hormuz an toàn diễn ra sau cuộc điện đàm tuần trước giữa Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian.
Theo các quan chức tại New Delhi, Ấn Độ cũng đang tìm cách giúp 22 con tàu khác bị kẹt ở phía tây eo biển. Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar cho biết ông hy vọng các cuộc đàm phán với Iran sẽ bắt đầu tháo gỡ những gián đoạn cho đội tàu của nước này.
Ấn Độ đã đối mặt tình trạng thiếu hụt trầm trọng nguồn cung gas dùng cho đun nấu kể từ khi xung đột bùng phát và eo biển bị kiểm soát, dẫn đến sự gián đoạn nguồn cung năng lượng lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Khoảng một nửa lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng nhập khẩu của Ấn Độ đi qua tuyến đường biển nằm giữa Iran và Oman này.
New Delhi, vốn có quan hệ tốt với cả Mỹ, Israel và Iran, vẫn duy trì lập trường trung lập về xung đột. Tuy nhiên, họ đã tăng cường đối thoại với Tehran trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng.
Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, ông Jaishankar đã dẫn chứng việc các tàu chở dầu đi qua eo biển an toàn là ví dụ về những gì ngoại giao có thể đạt được. "Hiện tại tôi đang tham gia thảo luận với họ và cuộc đối thoại của tôi đã mang lại một số kết quả", ông nói.
Tuy nhiên, ông làm rõ rằng không có "thỏa thuận chung" chính thức nào với Iran cho các tàu treo cờ Ấn Độ và "mỗi con tàu là một trường hợp riêng lẻ".
Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây kêu gọi các đồng minh điều tàu chiến tới khu vực để đảm bảo an ninh cho tuyến đường biển qua eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Ấn Độ hôm 16/3 tuyên bố New Delhi không thảo luận song phương với Mỹ về đề xuất của Washington.
New Delhi cũng đã hồi hương khoảng 180 thành viên thủy thủ đoàn trên chiến hạm Iran xin cập cảng Ấn Độ để nương náu sau khi chiến sự nổ ra. Đây là một trong ba tàu chiến Iran đang di chuyển trên Ấn Độ Dương vào thời điểm xung đột bùng phát. Một tàu đã bị ngư lôi Mỹ đánh chìm, trong khi tàu còn lại tị nạn ở Sri Lanka.
"Đó là một cử chỉ thiện chí. Ấn Độ không phải là một bên tham chiến, vì vậy trách nhiệm của Ấn Độ là đảm bảo an toàn cho họ", Chintamani Mahapatra, chủ tịch Viện Kalinga về Nghiên cứu Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nói. "Việc Iran cho phép tàu Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz là một minh chứng cho sự đúng đắn trong chính sách trung lập của New Delhi".
17 tàu chở dầu đã đi qua eo biển trong ngày 1-15/3, theo công ty theo dõi tàu biển Kpler. 7 tàu trong số đó treo cờ Iran, cho thấy chúng chở dầu thô của Tehran. Không rõ điểm đến chính xác của chúng, nhưng Trung Quốc là bên mua phần lớn dầu của Iran. Chỉ duy nhất một tàu, do Associated Maritime ở Hong Kong quản lý, là đang hướng về phía châu Âu.
Giới quan sát hàng hải cho biết một số tàu phát tín hiệu điểm đến hoặc thông tin liên quan đến Trung Quốc như "chủ sở hữu Trung Quốc" hoặc "toàn bộ thủy thủ đoàn Trung Quốc" đã được phép đi qua.
Lưu lượng tàu thuyền đi qua Hormuz vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước chiến tranh. Stephen Gordon, giám đốc nghiên cứu tại công ty môi giới tàu biển Clarksons, ước tính trung bình có 5 con tàu đi qua eo biển mỗi ngày trong tuần qua, so với 125 tàu trước chiến tranh.
Ông thêm rằng chỉ có 3 tàu chở dầu đi qua eo biển vào hai ngày cuối tuần, so với con số 40 tàu lúc bình thường. Theo ông Gordon, hiện có khoảng 1.100 tàu, trong đó có 250 tàu dầu, đang bị kẹt lại trong vùng Vịnh.
Jack Kennedy, trưởng bộ phận rủi ro quốc gia khu vực Trung Đông tại S&P Global Market Intelligence, nhận định rủi ro đối với tàu bè đi qua eo biển Hormuz hiện "ở mức rất cao". Ông thêm rằng ngay cả khi Mỹ và các đồng minh triển khai chiến hạm hộ tống, nỗ lực này cũng khó có thể đáp ứng nhu cầu của hàng trăm tàu thương mại đang chờ qua eo biển.
"Chỉ cần một quả thủy lôi hay UAV tấn công cũng đủ để làm tất cả các đơn vị vận hành tàu biển khiếp sợ", ông nói.
Giới phân tích cho rằng hiện chưa thể biết có tồn tại hệ thống chính thức nào để tàu bè xin phép đi qua eo biển Hormuz hay không. Tuy nhiên, cách mà lực lượng Houthi ở Yemen từng xử lý việc đi lại trên Biển Đỏ năm ngoái có thể trở thành tiền lệ.
Cuối năm 2023, Houthi bắt đầu nhắm vào các tàu ở Biển Đỏ và thiết lập một hệ thống đăng ký để cho phép một số tàu nhất định đi qua. Theo một thành viên thủy thủ đoàn và giới phân tích hàng hải, mỗi tàu sẽ gửi email cho lực lượng Houthi để xin phép vài ngày trước khi băng qua khu vực.
Tuy nhiên, Saleem Khan, giám đốc dữ liệu và phân tích tại công ty tình báo hàng hải Pole Star Global, cho biết việc giải quyết tình trạng ùn ứ ở eo biển Hormuz sẽ mất nhiều tuần ngay cả sau khi tuyến đường biển này được khơi thông trở lại.
Điểm hẹp nhất tại eo biển Hormuz rộng chưa tới 34 km và chỉ có hai đoạn dài gần 3 km có mực nước đủ sâu để các tàu cỡ lớn đi qua. "Điều này tạo ra một xa lộ hai làn cho các tàu lớn, một làn vào và một làn ra. Tình trạng tắc nghẽn ở đây có thể kéo dài ít nhất vài tuần", ông Khan nói.
