Các nhà khí tượng cảnh báo nhiệt độ tại nhiều nơi đang cao hơn từ 12-16 độ C so với mức trung bình nhiều năm, trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục khiến thời tiết cực đoan gia tăng.
Theo Euronews, các khu vực Nam và Tây Nam châu Âu như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Pháp có thể ghi nhận nhiệt độ ban ngày lên tới 38 độ C. Nhiều khu vực tại Pháp đã được đặt trong tình trạng cảnh báo nhiệt độ cao ở mức vừa phải. Trong khi đó, các nước ở phía Bắc như Đức và Anh cũng ghi nhận nhiệt độ vượt ngưỡng 30 độ C, mức hiếm gặp vào thời điểm cuối tháng 5.
Cơ quan khí tượng Météo-France của Pháp cho rằng hiện tượng “vòm nhiệt” là nguyên nhân chính dẫn đến đợt nóng bất thường này. Các chuyên gia của Severe Weather Europe cũng nhận định một “vòm nhiệt cực mạnh và hiếm thấy” đang bao trùm Tây và Trung Âu.
Theo các nhà dự báo, khối không khí nóng sẽ tiếp tục gia tăng cường độ trong những ngày tới khi vùng áp suất cao trên cao duy trì trạng thái ổn định. Kiểu hình thời tiết này làm hạn chế lưu thông không khí theo chiều dọc và giảm hình thành mây, khiến nhiệt bị giữ lại gần mặt đất. Điều đó không chỉ làm nhiệt độ ban ngày tăng mạnh mà còn khiến nhiệt độ ban đêm duy trì ở mức cao bất thường.
Giới chuyên gia cảnh báo hàng trăm trạm khí tượng tại Tây Âu có thể ghi nhận mức nhiệt cao kỷ lục trong tháng 5. Nhiều nhà khoa học cho rằng các hiện tượng cực đoan như vậy đang trở nên thường xuyên hơn do tác động của biến đổi khí hậu.
Thuật ngữ “vòm nhiệt”, hay còn gọi là “bong bóng nhiệt”, bắt đầu được sử dụng phổ biến từ những năm 2010. Tuy nhiên, khái niệm này thường bị hiểu nhầm đơn giản là một đợt nắng nóng kéo dài. Trên thực tế, đây là hiện tượng khí tượng cụ thể xảy ra khi một hệ thống áp suất cao hình thành ở tầng khí quyển trên.
Hệ thống áp suất cao này khiến không khí bên dưới bị nén xuống, làm nhiệt độ tăng lên. Khi không khí nóng giãn nở, nó tạo thành một lớp “mái vòm” giữ nhiệt bên trong. Thông thường, các khối áp suất cao có thể bị gió đẩy đi, nhưng với vòm nhiệt, cấu trúc này mở rộng sâu vào khí quyển khiến hệ thống thời tiết gần như đứng yên trong nhiều ngày.
Kết quả là nhiệt độ liên tục tăng cao hơn mức bình thường, đất đai bị khô hạn và nguy cơ cháy rừng tăng mạnh. Một nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy các mô hình khí quyển gây ra hiện tượng thời tiết cực đoan như vòm nhiệt hay mưa lũ đã tăng gần gấp ba lần kể từ thập niên 1950 do biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Cơ quan Khí tượng Anh định nghĩa sóng nhiệt là giai đoạn thời tiết nóng kéo dài vượt mức bình thường của từng khu vực vào thời điểm cụ thể trong năm, đôi khi đi kèm độ ẩm cao. Điều này đồng nghĩa việc xuất hiện vài ngày nắng nóng chưa chắc đã được coi là sóng nhiệt.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sóng nhiệt và vòm nhiệt không phải là một. Tuy nhiên, vòm nhiệt thường là nguyên nhân dẫn tới sóng nhiệt vì nó giữ không khí nóng tại một khu vực trong thời gian dài, khiến nhiệt độ tăng liên tục.
Theo Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus (C3S) của Liên minh châu Âu (EU), năm 2025 hiện là năm nóng thứ ba từng được ghi nhận trên toàn cầu cũng như tại châu Âu, chỉ sau các năm 2024 và 2023. Đây cũng là ba năm nóng nhất trong lịch sử quan trắc khí hậu hiện đại.
Năm ngoái, nhiệt độ vượt 40 độ C tại hàng chục quốc gia châu Âu, kéo theo hạn hán nghiêm trọng, cháy rừng diện rộng và hàng nghìn ca tử vong liên quan đến nắng nóng. Một nghiên cứu của Đại học Hoàng gia London và Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London cho thấy biến đổi khí hậu là nguyên nhân dẫn tới khoảng 68% trong tổng số 24.400 ca tử vong do nắng nóng tại 854 thành phố châu Âu trong mùa hè năm ngoái.
Nghiên cứu cho biết nhiệt độ tăng thêm tới 3,6 độ C do biến đổi khí hậu đã làm gia tăng đáng kể rủi ro sức khỏe, đặc biệt với người cao tuổi và các nhóm dễ tổn thương.
Các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong một đợt nắng nóng vào cuối tháng 7 năm ngoái gồm Romania, Bulgaria, Hy Lạp và Síp. Trong giai đoạn từ ngày 21-27/7, nhiệt độ tại các nước này cao hơn trung bình khoảng 6 độ C, khiến khoảng 950 người tử vong do nắng nóng, tương đương khoảng 11 ca tử vong mỗi ngày trên một triệu dân.
Bà Ioanna Vergini, chuyên gia dự báo thời tiết của WFY24, cảnh báo mùa hè tại châu Âu hiện không chỉ nóng hơn mà còn kéo dài hơn đáng kể.
Theo bà, những hiện tượng thời tiết từng chỉ xuất hiện vào tháng 7 nay đã xuất hiện từ giữa tháng 5. Các nghiên cứu về khí hậu cho thấy khả năng xảy ra các đợt nắng nóng trong tháng 6 ở châu Âu hiện cao gấp khoảng 10 lần so với thời kỳ tiền công nghiệp, và xu hướng tương tự đang ngày càng rõ rệt trong tháng 5.
